ԽԱՉԻԿ ԽԱՉԵՐԵԱՆ
Ամբողջատիրական համակարգերուն մէջ իշխանութեան հանդուրժողականութիւնը վայելող ընդդիմութեան հասկացողութիւնը ընդհանրապէս անհեթեթ է: Հոն կա՛մ ամբողջատիրութեան սահմանումը թերի է, կա՛մ ընդդիմութեան (ընդհանրապէս` ընդդիմութեան): Այդ երկուքին մէկտեղման փորձերը բութ մտքի արգասիքներ են, բայց յաճախ նաեւ` բութ մտքեր ներգրաւելու նպատակով կատարուած ճիգեր:
Վերջիններու հեղինակները ժամանակակից ամբողջատիրութիւններու ներկայացուցիչներն են, որոնք ողջ աշխարհին կ՛ուզեն ներկայանալ ո՛չ այնքան ճենկիզխանական իրենց հարազատ խառնուածքով, որքան` ժողովրդավար առաջնորդի մը համակրելի դիմագծութեամբ: Հետեւաբար կարծեցեալ ընդդիմութեան մը ձեւաւորումն ու ծանուցումը անհրաժեշտութիւն է հոն:
Իսկ որո՞նք կը կազմեն նման ընդդիմութեան մը շարքերը. ամբողջատիրական համակարգի ընդհանրական արժէքները կրող մարդիկ, որոնց ընդդիմադիր հայեացքները թէական են ու սակարկելի: Սովորաբար սոյն շրջանակը կը համալրուի ցնորամտութեամբ համակուած այնպիսի տիպարներով, որոնք իրենց յատուկ տրամաբանութեամբ համոզուած են, որ իրենք վսեմ առաքելութեան մը համր ռահվիրաներն են: Ասոնք քաղաքական կեանքի մէջ իրենց դերակատարութիւնը «իշխանութիւն-ընդդիմութիւն» դասական հոլովոյթէն աւելի բարձր կը սեպեն ու իրենց սոսկ ներկայութիւնը նուէր կը համարեն հանրութեան: Անոնցմէ քիչերը միայն, անկեղծութեան հազուադէպ պահերու, «ծապլվարական» իրենց ընդդիմութիւնը կը վերագրեն սեփական անզօրութեան, տեղատւութեան` ընդդէմ ճնշիչ ու անհակակշռելի ուժին…
Ու թերեւս միայն այդ քիչերու պարագան կը մնայ քննարկման արժանի: Ընդունելի՞ ու ներելի՞ է անզօրութիւնը, երբ փոխան ցասման տարերքի` ան շողոքորթութիւն ու արժեզրկում կը ծնի, կեղեքման ու ճնշումի յաւելեալ ատաղձ կը հանդիսանայ, որով եւ կը վերածուի կրկնակի՛ վատութեան:
Երբեմն, երբ ուղեղը կը ծուլանայ պատասխանի մը բանաձեւումէն, յանկարծ երգի տող մը կը յայտնուի, բծախնդրօրէն կատարելու այդ աշխատանքը` «Եթէ մեզ Աստուած թեւեր չի ընծայել, նաեւ չի պարտադրել առնէտի պէս ապրել»…
