Արցախի նախագահ. «Արցախի Հանապետութիւնում, բարձր են գնահատում «Ազդակ»-ի աշխատանքը»

Հարցազրոյցը վարեց ԼՈՒՍԻՆԷ ԹԱԴԷՈՍԵԱՆԸ

Լիբանանի «Ազդակ» օրաթերթի 90-ամեայ ազգանպաստ գործունէութեան համար ԱՀ նախագահ Բակօ Սահակեանը օրաթերթի գլխաւոր խմբագիր Շահան Գանտահարեանին է յանձնել «երախտագիտութիւն» մետալ: Առիթից օգտուելով` «Ապառաժ»-ը բացառիկ հարցազրոյց է ունեցել Շահան Գանտահարեանի հետ:

ՀԱՐՑՈՒՄ.- Յաջորդ տարի լրանում է Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան 100-ամեակը: Ի՞նչ խորհուրդ ունի մայիսի 28-ը հայ ժողովրդի համար:

ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Հայոց ցեղասպանութիւնից ընդամէնը երեք տարի անց, երբ միեւնոյն թշնամին` Թուրքիան, Արեւմտեան Հայաստանը ամայեցնելուց յետոյ սպառնում էր արեւելահայութեանը, հայ ժողովուրդն այդ առաջխաղացումը կասեցնելու գիտակցութիւնն ունեցաւ: Քանզի, եթէ Արեւելահայաստանն էլ ենթարկուէր Արեւմտեան Հայաստանի ճակատագրին, Թուրքիայի ցեղասպանութեան քաղաքականութիւնն իրականացուած կը լինէր: Մայիսի 28-ը ձախողեց այդ ծրագիրը:

Այստեղ պէտք է նշել եւս մի կարեւոր կէտ, որը պէտք է լուսարձակի տակ բերել. եթէ թուրքական բանակն առաջանար, աշխարհագրականօրէն Թուրքիան պէտք էր կապուէր Ազրպէյճանին եւ համաթուրանական գաղափարախօսութիւնը կը ստանար աշխարհագրական, ֆիզիքական, ազրպէյճանական դիմագիծ եւ քաղաքակրթութիւն կ՛ունենար այսօր, եթէ չլինէին մայիսեան մարտերը: Այս յաղթանակներին պէտք է տալ համամարդկային արժէք:

Պատմական իրողութիւնները մի կողմ թողնելով` մենք այս խնդրին պէտք է քաղաքական տեսանկիւնից մօտենանք: Յաջորդ տարի Ազրպէյճանը եւս նախապատրաստւում է նշելու իր անկախութեան 100-ամեակը, եւ Ազրպէյճանի քարոզչական, քաղաքական աւանդական վարքագիծը նկատի առնելով` այստեղ եւս պատմական իրողութիւնները խեղաթիւրուելու են: Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին Անգարան եւս իր որդեգրած դիմագծից չհեռացաւ` բարձրացրեց Կալիփոլիի ճակատամարտի խնդիրը` Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակը միջազգայնօրէն շուքի տակ թողնելու նպատակով: Բայց ձախողուեց: Կալիփոլիի ճակատամարտը միջազգային հարթութեան վրայ չկարողացաւ ապահովել այն հնչեղութիւնը, որն ապահովեց Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցը` եւ Վատիկանում, ե՛ւ Երեւանում, ե՛ւ Ուաշինկթընում, ե՛ւ աշխարհի տարբեր կեդրոններում:

Թէեւ Արցախը չներառուեց Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան տարածքային սահմաններում, սակայն նաեւ երբեք մաս չկազմեց Ազրպէյճանին: Այդ փաստը կարող է մեր այսօրուայ իրաւական փաթեթի ներկայացման, Արցախի անկախութեան միջազգային ճանաչման աշխատանքների լուսարձակի տակ լինել: Մենք պէտք է նաեւ հետեւենք, թէ Ազրպէյճանը ինչ ուղղութիւններով, բովանդակութեամբ եւ ինչ հայեցակարգային խնդիրներով է պատրաստւում նշելու  անկախութեան 100-ամեակը:

Հ.- Ի՞նչ միջոցառումներ են նախատեսւում Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան 100-րդ տարեդարձի կապակցութեամբ:

Պ.- Մենք ունենք աշխարհասփիւռ ցանցային կառոյց, որը յաջորդ տարի եւս բարձր մակարդակով կը նշի Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան 100-ամեակը: Այդ տօնը ոչ միայն անհրաժեշտ է Հայաստանից վերածել համահայկականի, այլեւ պէտք է միջազգային հնչեղութիւն ապահովել:

Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան 100-ամեակի միջոցառումները համակարգող պետական յանձնաժողովի քննարկումների մաս է կազմել նաեւ Արամ Մանուկեանի տան վերանորոգման հարցը: Ի հարկէ, իբրեւ քաղաքական, յեղափոխական եւ ռազմական ուժ` այն օրերին կանգնած էր Դաշնակցութիւնը, բայց Արամ Մանուկեանի տան վերանորոգումը պետութեան խնդիրն է, եւ դրա համար այս երեւոյթին պէտք է տալ համահայկական լուծում: Ես հաւատում եմ, որ Արամ Մանուկեանի տունը անպայման իր արժանաւոր տեսքը կը ստանայ եւ Արամ Մանուկեանի կերպարը նաեւ կ՛ունենայ իր արժանի պատուանդանը Երեւանում: Մեր գոյութեան երաշխիքի հիմնաքարը պէտք է նկատել Ա. Հանրապետութիւնը, եւ բացթողումները պէտք է այս առիթով սրբագրել:

Հ.- Ի՞նչ կանխատեսումներ ունէք միջինարեւելեան տարածաշրջանում զարգացումների վերաբերեալ: Նկատի ունեմ Քաթարի տագնապը։

Պ.- Ըստ յայտարարութիւններին, այս խնդիրը հետեւանք էր այն փաստին, որ ըստ Սէուտական Արաբիայի` Քաթարը ֆինանսաւորում եւ օժանդակում էր իսլամական ծայրահեղական ահաբեկչութեանը: Սէուտական Արաբիային, հետեւեցին արաբական եւ տարածաշրջանից դուրս այլ երկրներ, որոնք  խզեցին իրենց դիւանագիտական կապերը Քաթարի հետ, կոչ արեցին քաղաքացիներին` թողնել Քաթարը: Դէպքերը հետեւեցին Միացեալ Նահանգների նախագահ Տ. Թրամփի` Սէուտական Արաբիա այցից յետոյ: Այդ այցի ընթացքում յայտարարուեց, որ Ռիատը լինելու է միջազգային ահաբեկչութեան դէմ պայքարի միջազգային կեդրոն: Ձեւաւորւում է ահաբեկչութեան դէմ միջազգային դաշինք:

Հարուածում էին Քաթարին, բայց թիրախը հիմնականում Իրանն էր, որովհետեւ Քաթարը պաշտօնապէս յայտարարել էր, որ ինք պատրաստ է բնականոն յարաբերութիւններ ունենալ Ուաշինկթընի եւ Իրանի հետ: Այսօր կատաղի հակառակորդներ են Սէուտական Արաբիան եւ Իրանը: Անկեղծացաւ նաեւ Պահրէյն երկիրը եւ յայտարարեց, որ խզում է Քաթարի հետ յարաբերութիւնները, որովհետեւ Քաթարը բնականոն յարաբերութիւններ է ուզում մշակել մի երկրի հետ` Իրանի, որը ֆինանսաւորում է ահաբեկչութիւնը:

Այստեղ ահաբեկչութիւն հասկացութեան նկատմամբ տարբեր մօտեցումներ են նկատւում. Սէուտական Արաբիան ահաբեկչութիւն ասելով` նկատի ունի Պաղեստինի Համասը  եւ Լիբանանի Հըզպալլան, որոնք Իրանեան ներշնչում եւ օժանդակութիւն ունեն:

Եթէ հայկական ոսպնեակով փորձենք  դիտարկել խնդիրները, ապա կը տեսնենք, որ Թուրքիա ամբողջութեամբ զօրակցեց Քաթարին, եւ փորձ էր անում միջազգային դաշինքին մէջ ներգրաւել Պաքուին: Այստեղ, ինչպէս Սիրիայի պատերազմում, երեւում է Պաքուի եւ Անգարայի շահերի հակասութիւններ: Չեմ կարող կանխատեսել, թէ այս հակասութիւնները ինչքանո՛վ են խորանալու, բայց եթէ խորանան, կարծում եմ, որ մենք հայկական գործօնի հետ կապուած գործընթացների վրայ որոշ ազդեցութիւն կը զգանք:

Ահաբեկչական գործողութիւններն ընդլայնում են իրենց աշխարհագրութիւնը. մենք ականատես եղանք Եգիպտոսի, Իրաքի, Եւրոպայի տարբեր քաղաքներում տեղի ունեցած ահաբեկչութիւններին: Տարածաշրջանային առումով, կ՛ասէի` համաշխարհային պատերազմի տեղայնացուած տարբերակ է, որովհետեւ այստեղ ներգրաւուած են Ռուսաստանը, Միացեալ Նահանգները, Իրանը, Թուրքիան, Սէուտական Արաբիան, եւ ազդեցութեան գօտիների ձեւաւորման, քարտէսագծման բախումների ընդհանուր մթնոլորտն է, որը իմ խորին համոզմամբ, դեռ շարունակուելու է: Իսլամական պետութիւնը շարունակելու է իբրեւ գործիք ծառայել գերտէրութիւնների ծրագրին:

Հ.- Այսքանով հանդերձ, ո՞րն է Լիբանանի առանձնայատկութիւնը:

Պ.- Եթէ Ստեփանակերտից փորձենք հայեացք նետել, ապա Լիբանանը միակ արաբական երկիրն է, որը ճանաչել է Հայոց ցեղասպանութիւնը: Ոչ միայն ճանաչել է, այլ նաեւ միջազգային ընտանիքից պահանջել է ճանաչել եւ դատապարտել 20-րդ դարի առաջին ցեղասպանութիւնը: Բայց նաեւ Լիբանանը, իբրեւ արաբական երկիր, միակն է, որ ձեռնպահ է մնում կամ չի մասնակցում իսլամական վեհաժողովներին Արցախի դէմ Ազրպէյճանի առաջ քաշած բանաձեւերին:

Լիբանանը զուտ իսլամական երկիր չէ, որտեղ նախագահը պէտք է լինի քրիստոնեայ, բայց անգամ այս պայմաններում այնքան էլ հեշտ չէ նման դիրքորոշում որդեգրելը: Ճիշդ է, Իրանն էլ պոյքոթում է այդ բանաձեւերը, սակայն Իրանը իսլամական է, բայց ոչ արաբական երկիր է:

Լիբանանը, ներազգային առումով, շատ իւրայատկութիւններ ունի. այնտեղ կան համասփիւռքեան տարբեր կառոյցներ` Կիլիկիայի կաթողիկոսութիւն, Հայկազեան համալսարան, նաեւ` համահայկական կեդրոններ, համահայկական կուսակցութիւնների ներկայացուցչութիւններ, հայկական մամուլ: Լիբանանը բաւականին հայատրոփ, լաւ կազմակերպուած համայնք է:

Հ.- Դուք սփիւռքի նախարարութեանն առընթեր գործող հայկական լրատուամիջոցների համաժողովները համակարգող խորհրդի նախագահն էք: Ո՞րն է այդ խորհրդի նպատակը:

Պ.- Քննարկում են այն թեմաները, առաջնահերթութիւնները եւ համագործակցութեան հնարաւորութիւնները, որ հայկական լրատուամիջոցները պէտք է ունենան երկու տարին մէկ գումարուող լրագրողների համաժողովին նախապատրաստուելու համար: 300-ից աւել լրատուամիջոցներ են մասնակցում, ըստ թեմանների բաժանւում են քննարկումները` փոխճանաչողականութեան եւ համագործակցութեան որոշ եզրեր գտնելու նպատակով:

Օրինակ, ապրիլեան պատերազմին արագ կերպով լրագրողներ ուղարկելը, կամ Սիրիայի պատերազմին առարկայական լուսաբանումներ տալը: Այս ցանցի աշխատանքին շատ են նպաստում համատեղ քննարկումները:

Արցախի, Հայաստանի եւ միջինարեւելեան տարածաշրջանում գործող հայկական թերթերն ունեն ճգնաժամային տեղեկատուութեան խնդիր, որովհետեւ պատերազմական իրավիճակ է: Եւ եթէ այնտեղ հայկական գործօնն աշխատում է,  ուրեմն պէտք է լիարժէք աշխատի տեղեկատուութիւնը:

Հ.- Արցախեան պատերազմը չի աւարտուել եւ դրա օրինակը անցած տարուայ ապրիլեան պատերազմն էր: Ի՞նչ կանախատեսումներ ունէք այս փուլում:

Պ.- Կարծում եմ, որ թեքնիք յագեցուածութիւնը հայկական սահմանին շատ աւելի լաւ իրավիճակում է, եւ դրա համար նաեւ այսօր կանխւում են թշնամու շատ ոտնձգութիւններ: Համոզուած եմ նաեւ, որ այդ կերպ միայն կարելի է խաղաղութիւն պարտադրել թշնամուն: Անզէն բնակչութեան դէմ կրակելը, երեխաների սպանութիւնը, գլխատումները` այս բոլորը փաստում են, որ մենք գործ ունենք մի հարեւանի հետ, որն ահաբեկչական էութիւն ունի, իսկ ահաբեկիչների հետ պէտք է խօսել միայն ուժի լեզուով:

Միանշանակ հասկանում ենք նաեւ, որ մենք պէտք է ձգտենք խաղաղութեան, եւ միջազգային ընտանիքի օրինաչափութիւնները նկատի առնելով` կարող ենք նաեւ  բանակցային սեղանի շուրջ նստել, բայց բանակցային սեղան պէտք է գնալ սահմաններն ամուր պաշտպանելով, միջնաբերդն ամուր պահելով, որպէսզի նաեւ բանակցութիւններում կարողանանք մեծ առաւելութիւններով դուրս գալ: Հայկական կողմը պէտք է յաջողի խաղաղութիւն պարտադրելու իր վարքագիծը կիրառելիս եւ  կանխարգելի պետական ահաբեկչական միաւորի կողմից ռազմական արկածախնդրութիւնը: Սա պատերազմ չէ, սա ռազմական արկածախնդրութիւն է: