Երաժշտութեան Հրաշագործ Ազդեցութիւնը Մարդու Վրայ

ԳԱՅԵԱՆԷ ՅԱՐՈՒԹԻՒՆԵԱՆ-ՄԱՐԿՈՍԵԱՆ

Img1_80216

Երաժշտութիւնը կ՛ոգեշնչէ ամբողջ աշխարհը,
թեւեր կու տայ հոգիին, իսկ երեւակայութեան`
թռիչք: Ան կարելի է անուանել` վսեմի եւ
գեղեցիկի մարմնաւորում:
ՊՂԱՏՈՆ

Լոնտոնի կրթական համակարգի աշխատակիցներու հետազօտութիւնները ցոյց տուած են, որ երաժշտական կրթութիւն ստանալը եւ երաժշտական գործիքի վրայ նուագելը կը նպաստէ  մարդու շարժումներու կողմնորոշման բարելաւման: Նկատի  ունենալով, որ նուագելու ժամանակ ձեռքերը եւ մատները կը կատարեն բազմաթիւ   մանր զգայական շարժումներ, աջ եւ  ձախ  ձեռքերը միաժամանակ կը կատարեն տարբեր  գործողութիւններ` կապուած ստեղծագործութեան բնոյթին, ուժգնութեան  եւ արագութեան: Երաժշտական գործիքի վրայ նուագելը  բարենպաստ ազդեցութիւն կ՛առաջացնէ  ուղեղի գործունէութեան  վրայ,  կը բարձրացնէ մարդու մտային ընդունակութիւնները, ինչպէս նաեւ  կարեւոր դեր կը խաղայ ուշադրութեան կեդրոնացման վրայ:

Իտալացի անուանի ջութակահար Նիքոլօ  Փականինին ընդհանրապէս  աշակերտներ չ՛ուներ, իսկ աւելի ստոյգ միայն մէկը` նուագախումբի մէջ նուագող երիտասարդ ջութակահար մը: Տարիներ շարունակ ան կը հետապնդէր  մեծ երաժիշտը`   աղաչելով, որ զինք ընդունի որպէս աշակերտ… Վերջապէս մեծ վարպետը կը համաձայնի: Մէկ տարուան տքնաջան աշխատանքէ ետք  նուագախումբին մէջ նուագող ջութակահարը  կը դառնայ արհեստավարժ երաժիշտ եւ կը սկսի իր ելոյթները մենակատարութեամբ: Եւ երբ նորաթուխ  երաժիշտին կը հարցնեն Փականինիի  աշխատելակերպի մասին, ան կարճ ձեւակերպում մը կու տայ. «Փականինին սորվեցուց ինծի  կեդրոնացնել ուշադրութիւնս»:

Երաժշտական կրթութիւնը կը զարգացնէ  կարգապահութիւնը, համբերատարութիւնը, կողմնորոշումը, յիշողութիւնը եւ ինչպէս նշուեցաւ  ուշադրութեան կեդրոնացումը: Երաժշտական պարապմունքները  կը զարգացնեն  այս  շատ կարեւոր  յատկութիւնները, որոնք պէտք են ոչ միայն երաժիշտին, այլ նաեւ որեւէ  մասնագիտութեամբ զբաղող մարդու համար: Ան  զինուած այս յատկանիշներով կը շարունակէ  իր կեանքի  ուղին:

Անգլիացի գիտնականները պարզած են, որ երկու տարեկան փոքրիկները երաժշտութեան նուագակցութեան ներքոյ աւելի արագ ընթացքով  կրնան յիշել նոր բառեր եւ առանձին  արտայայտութիւններ, եւ եկած են այն  եզրակացութեան, որ փոքրիկներու պարբերաբար  երաժշտութեան պարապմունքները` շաբաթը  մէկ կամ երկու անգամ, կ՛օգնեն հարստացնելու անոնց  բառապաշարը: Նաեւ կը զարգացնեն թուաբանական հմտութիւնները, լսելու կարողութիւնը եւ տեղեկութիւններու իւրացումը: Փոքրիկներու խօսակցական կարողութիւններու  զարգացման նպատակով իրականացուած են  փորձարկումներ:

Պարապմունքներու ընթացքին գործածելով  երաժշտական նուագարաններ, ունկնդրելով   երաժշտական  տարբեր ստեղծագործութիւններ  եւ  երգեր` փոքրիկները սկսած են ճանչնալ իրենց  մայրենի լեզուն եւ աւելի մօտէն ու դիւրին հաղորդակցիլ իրարու հետ: Ինչպէս կը նշեն  հետազօտողները, երաժշտութիւնը շփման այն ձեւերէն է, որ խթան կը հանդիսանայ երեխային  հաղորդակցութիւն եւ փոխյարաբերութիւն  ստեղծելու իր անձին եւ այլ երեխաներու  հետ:

Img2_80216

Երաժշտաթերափիա` հոգեկան  ինքնաբաւարարուածութեան լաւագոյն միջոց , որ կ՛օգնէ ձերբազատիլ բացասական զգացումներէ  եւ  տպաւորութիւններէ: Ինչպէ՞ս կարելի է ձեւակերպել «երաժշտաթերափիա» եզրը: Ան ունի  յունալատինական ծագում եւ կը թարգմանուի`  երաժշտութեամբ  բուժում (musical therapy): Գիտնականներու մեծամասնութիւնը կ՛ենթադրէ , որ   երաժշտաթերափիան օգնող միջոց է նաեւ  հոգեբուժութեան (psychotherapy):

Յոյն գիտնական եւ փիլիսոփայ Փիւթակորասը  առաջիններէն  էր, որ հաստատեց երաժշտութեան  կարեւորութիւնը մարդու հոգեկան եւ ֆիզիքական  վիճակի բարելաւման: Արիստոտէլը կը վստահեցնէր, որ  երաժշտութիւնը մեծ ազդեցութիւն  ունի մարդու   զարգացման  վրայ: Հայ բժշկագիտութեան  հիմնադիրը` Մխիթար Հերացին նոյնպէս նշած  է երաժշտաթերափիայի դրական եւ կարեւոր դերին  մասին:

Գոյութիւն ունին  երաժշտաթերափիայի երկու  հիմնական ձեւեր` ներգործական (active)  եւ  կրաւորական (passive): Ներգործական  երաժշտաթերափիան ունի հոգեթերափիայի  ուղղուածութիւն` երաժշտական գործունէութեամբ, որ կը կայանայ երաժշտական կտորի  վերարտադրութեամբ` սեփական ձայնով կամ  որեւէ   երաժշտական գործիքի օգնութեամբ, նաեւ`   երաժշտութեան բնոյթին համապատասխան  շարժողական դրսեւորումներով: Կրաւորական երաժշտաթերափիան կ՛ենթադրէ երաժշտութիւն  ունկնդրելու, ընկալելու ընթացքը` հոգեբուժման  նպատակով: Եթէ երաժշտութիւնը ճիշդ ընտրուած  է,  կը մեղմացնէ լարուածութիւնը, ջղագրգռութիւնը, կը  բարձրացնէ դիմադրողականութիւնը, նաեւ  կը  վերականգնէ շնչառութիւնը :

Img5_80216

Ժամանակակից վկայութիւնները` հիմնուած    հնագոյն գիտելիքներու վրայ, ցոյց կու տան, որ  տարբեր երաժշտական գործիքներ զանազան   ազդեցութիւններ կը ձգեն մարդու օրկանիզմի  ինքնազգացողութեան վրայ: Օրինակ`  հարուածային նուագարանները կրնան ապագայի նկատնամբ յառաջացնել կայունութեան, հաստատակամութեան զգացողութիւններ,  աշխուժութիւն եւ ուժ կու տան մարդուն: Փչողական  նուագարանները կը ձեւաւորեն զգացական  աշխարհը: Մետաղեայ փչողական   նուագարանները անհուն եռանդ, աշխուժութիւն  կ՛արթնցնեն մարդուն մէջ: Ստեղնաշարային  նուագարանները, յատկապէս դաշնամուրը հզօր   ազդեցութիւն ունին մտային կարողութիւններու  զարգացման վրայ: Պատահական չէ, որ դաշնամուրային հնչողութիւնը մաթեմաթիկական  երաժշտութիւն կը կոչուի, իսկ դաշնակահարներուն  կը դասակարգեն այն  խաւին, որ օժտուած  է  յստակ  դատողութեամբ եւ ճկուն յիշողութեամբ: Լարային  նուագարանները ուղիղ ազդեցութիւն ունին սրտի  վրայ, յատկապէս ջութակը, թաւջութակը եւ կիթառը  մարդուն մէջ կը զարգացնեն կարեկցութեան եւ բարութեան զգացողութիւնը:

Աւստրիացի հանճարեղ երաժիշտ Վոլֆկանկ   Ամատէոս Մոցարթի երաժշտութիւնը, հիասքանչ  իր  պարզութեամբ, գերբնական ուժ կը բովանդակէ իր  մէջ: Ըստ ամերիկացի հետազօտող բժիշկ Ֆրանցիս  Ռաուշերի, Մոցարթի երաժշտութիւնը բներեւոյթ է (phenomenon) հնչիւններու դրական ազդեցութեան  կենդանի օրկանիզմի վրայ: Ան կը զարգացնէ միտքը, կը բարձրացնէ մտաւոր կարողութիւնները, օժտուած է ցաւազրկող ազդեցութեամբ, ինչպէս նաեւ`  տեսողութեան վերականգման կարողութեամբ:

Img3_80216

Պատկերացնենք պահ մը, որ այցելած ենք բժիշկի, եւ ան որոշակի հետազօտութիւններ կատարելէ  ետք մեզի կու տայ դեղագիր մը: Հայեացք մը կը  նետենք բովանդակութեան, այնտեղ կը տեսնենք  մէկ անուն` Մոցարթ: Զարմացած կը նայինք բժիշկի, իսկ ան կը  հաստատէ. «Այո՛, Մոցարթ` երկու անգամ  օրը  մէկական ժամ»: Կը մտածենք` անհեթեթութիւն  է, նման բան հնարաւոր չէ: Այնուամենայնիւ, Չինաստանի դեղարաններուն մէջ կարելի է տեսնել երաժշտական սկաւառակներ, որոնք կը կոչուին հետեւեալ անուններով` «Մարսողական», «Երիկամունք», «Լեարդ», «Սիրտ», «Թոքեր»…  Չինացիները «կ՛ընդունին» այդ երաժշտական  ստեղծագործութիւնները որպէս դեղահատեր կամ  դեղաբոյսեր: Նոյնութեամբ կարելի է հանդիպիլ  Ճափոնի եւ Հնդկաստանի մէջ:

Մոցարթի երաժշտութեան ցնցող ազդեցութիւնը ի յայտ եկած է ոչ վաղ անցեալին եւ ամբողջովին  չէ  բացատրուած: Սակայն փաստ է, որ Մոցարթի երաժշտական ստեղծագործութիւնները իրենց  ապաքինող զօրութեամբ կը գերազանցեն բոլոր միւս հանճարեղ երաժիշտներուն ստեղծագործութիւնները:

Img4_80216

Փաստուած է, որ Մոցարթի երաժշտութիւնը կ՛օգնէ  անբաւարար ծանրութիւն ունեցող երեխաներուն`  բարելաւել իրենց մարմնի ծանրութիւնը եւ զօրացնել զայն:

Կատարուած է փորձարկում, որուն ընթացքին շուրջ  քսան նորածիններ, որոնք ծնած են վաղաժամ, բաժնած են երկու խումբերու: Առաջին  խումբին  համար ստեղծած են հնարաւորութիւն օրը կէս  ժամ  լսելու հանճարեղ Մոցարթի երաժշտութիւնը, իսկ  երկրորդ խումբը զրկուած էր այդ հնարաւորութենէն: Քանի մը օր ետք պարզուած է, որ Մոցարթի  երաժշտութիւնը ունկնդրած խումբի փոքրիկները   աւելի հանդարտ եղած  են, ուստի վատնած  են քիչ քանակով ուժանիւթ` համեմատութեամբ  երկրորդ խումբի նորածիններուն: Բժշկական տեսանկիւնէն դիտուած, երբ երեխան  քիչ քանակով ուժանիւթ կը սպառէ, շատ ջերմուժի  անհրաժեշտութիւն չ՛ունենար, հետեւաբար ան շատ  աւելի արագ ծանրութիւն կ՛աւելցնէ եւ կ՛աճի:

Հետաքրքրական դրուագ մը կապուած ֆրանսացի  անուանի դերասան Ժերար Տեփարտիէոյի կեանքէն`   դեռ 60-ականներու կէսերուն մեծանուն դերասանը բանաւոր  արտայայտութեան (խօսակցական) խնդիր ունեցած  է, նոյնիսկ` չկարողանալով  նախադասութիւնները ամբողջութեամբ  արտայայտել եւ իրենց աւարտին հասցնել իր  թոթովութեան պատճառով: Դերասանին  ստեղծագործական կեանքը ուսումնասիրողները  կը  բացատրէին հարցին թոյլ տուող պատճառները` ընտանեկան անհամաձայնութիւններ, անձնական  անյաջողութիւններ, ուսում ստանալու  խնդիրներ, ցածր ինքնագնահատում: Այս բոլորով հանդերձ,  Տեփարտիէոյի միակ ցանկութիւնն էր դերասան  դառնալ, բայց  լեզուական այդպիսի խնդիրո՞վ… Դերասանական վարպետութեան իր ուսուցիչը զայն  կ՛առաջնորդէ Փարիզ` յայտնի բժիշկ Ալֆրետ  Թոմատիսի մօտ, որ  իր կեանքի երկար տարիները  նուիրած էր երաժշտադարմանման մասին  ուսումնասիրութիւններ կատարելով եւ յատկապէս`  Մոցարթի հրաշագործ ստեղծագործութիւնները  հետազօտելով:

Տեփարտիէոյի հիւանդութիւնը ուսումնասիրելէ  ետք ան ըսած է. Ես կ՛ուզեմ, որ դուք ամէն օր  այցելէք բուժարան, քանի մը շաբաթ տեւողութեամբ  եւ իւրաքանչիւր օր երկու ժամ Մոցարթ ունկնդրէք»: Հակառակ Տեփարտիէոյի զարմանքին, այնուամենայնիւ, յաջորդ օրն իսկ ան այցելեց Թոմատիսի կեդրոն, որպէսզի սկսի բուժման` ունկնդրելով հռչակաւոր երաժիշտի  ստեղծագործութիւնները: Քանի մը ամիս անց  արդիւնքը ապշեցուցիչ էր` խօսակցութիւնը  դարձած էր յստակ եւ սահուն:

Տեփարտիէոն ինքնավստահ  վերադարձաւ  դերասանական դպրոց եւ աւարտելով ուսումը  դարձաւ սիրուած եւ հանրայայտ դերասան:

Վոլֆկանկ Ամատէոս Մոցարթ. երեխայ մը, որ օժտուած էր աստուածային շնորհքով: Դեռ  տասներկու տարեկանը չբոլորած, ստեղծեց` օփերաներ, սիմֆոնիաներ, քոնչերթոներ, սոնաթներ  դաշնամուրի համար, երաժշտութիւն երգեհոնի համար, քլարինեթի եւ այլ գործիքներու համար: Կարծես գիտնալով, որ դատապարտուծ է վաղաժամ  մահուան, աշխարհին պարգեւեց զարմանալի եւ  անկրկնելի գանձեր, որոնց հզօր ուժը եւ արժէքը պարտինք գնահատել մենք եւ մեր յաջորդ  սերունդները:

 

 

 

Like on Facebook
CATEGORIES
Share This

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )