Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ
Մանրապատումը` ճոքը, մարդոց առօրեայի բանաւոր մշակոյթին մաս կազմող տարր դարձած է: Կեանքի բոլոր մարզերուն եւ ժողովուրդներուն վերաբերող մանրապատումներ կան: Երկիրներու, քաղաքներու, գիւղերու բնակիչներուն (սկովտիացի, ապարանցի, հոմսեցի) մասին մանրապատումները ճիշդ է, որ զուարճալի են օտարին համար, սակայն, ըստ երեւոյթին, վիրաւորուողներ ալ կան… Ստորեւ թարգմանաբար կը ներկայացնենք Պի. Պի. Սի-ի Տելհիի թղթակից Սութիկ Պիսուասի յօդուածը:
Սիխ ամուսին մը բժիշկին կը հեռաձայնէ եւ կ՛ըսէ.
– Տոքթոր, կինս յղի է, հիմա սկսաւ ցաւ զգալ:
Բժիշկը կը հարցնէ.
– Ասիկա իր առաջի՞ն երեխան է:
Սիխը կ՛ըսէ.
– Ո՛չ, ասիկա իր ամուսինն է:
Բազմաթիւ անձերու համար ասիկա մեղմ, անվնաս մանրապատում մը կը թուի, սակայն ճիշդ ասիկա է, որ կը զայրացնէ Տելհի բնակող 54-ամեայ սիխ փաստաբան տիկին Հարուինտըր Չովտրին:
Հնդկաստանի գերագոյն ատեանին տիկին Չովտրին ներկայացուցած է 60 այսպիսի մանրապատումներ` պահանջելով արգելք սահմանել 20 միլիոն հաշուող սիխ համայնքի անդամները ներառող ճոքերուն:
Գերագոյն ատեանին յղած աննախընթաց հայցով մը փաստաբանի 30 տարուան ասպարէզ ունեցող տիկին Չովտրի կ՛ըսէ, թէ գոյութիւն ունին 5000 կայքեր, որոնք կը վաճառեն մանրապատումներ`
«սիխերը ներկայացնելով իբրեւ անխելք, անմիտ, ապուշ, խենթ, միամիտ, անատակ, տգէտ եւ իբրեւ անմտութեան եւ ապուշութեան խորհրդանիշ»:
Տիկին Հարուինտըր Չովտրի կ՛ըսէ. «Այս մանրապատումները կը խախտեն հիմնարար իրաւունքը կեանքի եւ արգելք կ՛ըլլան արժանապատիւ ապրելու, ուրեմն այդպիսի կայքերը պէտք է արգիլուին»:
Շփոթած դատաւորները, մինչ համաձայնելով լսել բաւական ծանր խնդրանքը, կը հարցնեն, թէ ինչո՞ւ ան կը ձգտի այդպիսի արգելքի:
«Մենք գիտենք, որ բազմաթիւ անձեր այդ կատակները մարզական ոգիով կ՛ընկալեն: Ատիկա չի կրնար վիրաւորանք ըլլալ, այլ միայն` զուարճանքի պատահական, ինքնաբուխ արտայայտութիւն մը: Դուք կ՛ուզէք, որ դադրին այսպիսի բոլոր մանրապատումները, սակայն սիխերը կրնան իրե՛նք ընդդիմանալ ատոր», ըսին դատաւորները:
Բայց տիկին Չովտրի, գերագոյն ատեանին մօտ գտնուող իր գրասենեակին մէջ նստած, չ՛ուզեր, որ այս «վիրաւորանքները» այլեւս շարունակուին:
«Ա՛լ կը բաւէ՛, մենք` սիխերս, մեր ամբողջ կեանքին ընթացքին ծաղրուած ենք: Իմ երեխաներս կ՛ուզեն փոխել իրենց սիխական մականունները, որովհետեւ անոնք ծաղրանք կը դիմագրաւեն: Երբ ես այս երեւոյթին դէմ կը բողոքեմ, մարդիկ կ՛ըսեն, որ ես սիխ կին մըն եմ, ուրեմն ես խենթ եմ », բարկացած կ՛ըսէ տիկին Չովտրի:
«Մանրապատումները սիխերուն համար անէծք, թոյն են: Ատոնք պէտք է դադրին», կ՛աւելցնէ ան:
Տիկին Չովտրի կ՛ըսէ, թէ ինք իրաւաբանութիւն ուսանած է Բրիտանիոյ մէջ, ուր ուսանողութեան շրջանին նաեւ աշխատած է իբրեւ թաքսի-ի վարորդ, ճաշարանի խոհարար եւ սպասեակ: Սիխերը թիրախ դարձնող մանրապատումները տիկին Չովտրի կը միաձուլէ իբրեւ կին իր դիմագրաւած «ցեղապաշտութեան, խտրականութեան, ատելութեան եւ սեռական ոտնձգութիւններուն»: Ինք նաեւ կը պնդէ, որ իր ընտանիքը թիրախ դարձած է 1984-ին տեղի ունեցած սիխերու դէմ ըմբոստութիւններուն, որոնց պատճառով աւելի քան 2000 անձեր մահացան:
«Սիխերը զուարճանքի նիւթի վերածումին պատճառով դատարաններու մէջ կռուած եմ պաշտօնակից իրաւաբաններու հետ: Ես ապտակած եմ մարդիկ, որոնք իմ ներկայութեանս սիխերը վարկաբեկող կատակներ ըրած են: Ես կը ճանչնամ նորապսակ սիխ զոյգ մը, որ վիրաւորուեցաւ եւ խոր ցաւ զգաց, երբ մէկը անոնց ամուսնութեան առիթով սիխերու մանրապատումներու գիրք մը նուիրեց», ըսաւ տիկին Չովտրի:
Ինք այժմ կը համախմբէ իր ուժերը` համոզելու համար դատաւորները, որ սիխերու մանրապատումներու արգելք սահմանելու մասին իր հայցը անառարկելի է:
Սիխ երեսփոխան մը կ՛աջակցի իրեն եւ Փունճապի մէջ ուսումնական բարձրագոյն հաստատութիւն մը միացած է հարցին եւ հայց ներկայացուցած` դատարան: Սիխերը սկսած են իր գրասենեակը այցելել եւ գլխաւոր խմբաւորումը, որ Տելհիի մէջ կը պահպանէ սիխ տաճարները, արդէն առաջարկած է իր աջակցութիւնը:
Տիկին Չովտրի նամակներ նաեւ յղած է դպրոցներու տնօրէններու` խնդրելով անոնցմէ «խորհուրդներ տալ աշակերտներուն չզուարճանալու սիխերու մանրապատումներով եւ չտարածելու ատոնք»:
Սիխ մեկնաբան մը ըսաւ, որ ինք կ՛աջակցի արգելքին, որովհետեւ` «Հնդկաստան պէտք է մեծնայ եւ դադրի ըլլալէ երեխայ մը, որ ընթրիքի սեղանին շուրջը նստածներէն աչքերն ու ականջները լայն բացած կը լսէ կոպիտ խօսքեր եւ կը ծիծաղի: Այդ մանրապատումները պէտք է արգիլել` հակառակ այն հանգամանքին, որ մենք բոլորս ազատ խօսքի ջատագով ենք»:
Առաջին անգամը չէ, որ սիխերու մասին մանրապատումները ճնշումի կ՛ենթարկուին:
2007-ին ոստիկանութիւնը դատական հայց հարուցեց ազդեցիկ գործարար Անիլ Ամպանիին դէմ` «սիխերը վիրաւորող մանրապատումներ տարածելուն համար, երբ Ութար Փրատեշի մէջ սիխ ղեկավարը մեղադրեց հեռաձայնի ընկերութիւնը` իր բջիջայինին սիխերու մանրապատումներ ուղղարկելու համար: Ընկերութիւնը ապա ներում հայցեց:
Նոյն տարին Մումպայի մէջ ձերբակալուեցաւ գրավաճառ մը, որ սիխերու մանրապատումներու գիրքեր կը վաճառէր եւ` «կը վիրաւորէր կրօնական զգացումները»:
Շատեր կը կարծեն, որ սիխերու մանրապատումները, ինչպէս բոլոր ցեղերու կամ ժողովուրդներու մասին կատակող ճոքերը, անվնաս եւ զուարճալի են: Մանրապատումներ կան իտալացիներուն, լեհերուն եւ անգլիացիներուն մասին, եւ Հնդկաստանի մէջ բազմաթիւ կատակներ կան պենկալցիներուն մասին: (Օրինակ, մէկ պենկալցի բանաստեղծ է, երկու պենկալցի` շարժապատկերի ընկերութիւն, երեք պենկալցի`քաղաքական կուսակցութիւն մը, չորս պենկալցի` երկու քաղաքական կուսակցութիւն:)
Ոչ ոք գիտէ, թէ սիխերու մանրապատումները ե՛րբ դարձած են համահնդկական սրամտութեան մէկ մասը, բայց սիխերու մանրապատումներու գիրքեր (մեծ մասը` գրուած սիխերու կողմէ, եւ քանի մը հատը` Հնդկաստանի ամէնէն յայտնի սիխ գրող Խուշուանտ Սինղի կողմէ) արդէն հասանելի են երկար ատենէ:
Համացանցի, բջիջային տարբեր տեսակի հեռաձայններու եւ սարքերու միջոցով սիխերու մանրապատումները արդէն դարձած են իսկական արդիւնաբերութիւն. ամբողջ Հնդկաստանի մէջ մանրապատումները կը գրուին եւ կը վաճառուին հեռաձայններու վրայ: Ճոքերուն մեծամասնութիւնը կը ներկայացնէ երեւակայական երկու կերպարներ` Սանթա-Պանթա (իրենց զուարճալի, երբեմն անհամ կատակներով):
Հնդկաստանի սիխ համայնքը այդ երկրի ամէնէն յաջողած փոքրամասնութիւններէն է` հակառակ թիրախ դառնալուն Հնդկաստանի անկախութենէն ետք տեղի ունեցած վատագոյն ըմբոստութիւններուն, որոնք հոգեբանական խոր սպիներ ձգեցին համայնքին վրայ: Աշխատասէր եւ ձեռներէց` անոնք տիրական են երկրի զինեալ ուժերուն մէջ եւ յաջող գործարարներ, մարզիկներ եւ երկրագործներ են: Անոնք շատ կը ճամբորդեն, եւ ամբողջ աշխարհի մէջ բազմաթիւ սիխ աշխատաւորներ կան:
Ճաուահարլալ Հանտու, որ ընդարձակօրէն գրած է հնդկական ժողովրդական բանահիւսութեան մասին, կ՛ենթադրէ, թէ սիխերու յաջողութեան պատմութիւնը անհանգստացուցած է ոչ-սիխերը. «Ես կ՛ենթադրեմ, որ այդ յաջողութիւնը սպառնացած է հինտու անձնականութեան (իկօ) եւ ստեղծած անհանգստութիւն, որ իր կարգին կարծես ստացած է տարբեր կարծրատիպերու եւ մանրապատումներու ձեւը»:
Ընկերաբան Շիւ Վիսուանթհան կ’արձագանգէ նման տրամադրութիւններու, բայց կը կարծէ, թէ մեծ մասը կարծրատիպերու, որոնք կը ներառեն «սիխ» եզրը, ունին միամտութիւն մը եւ` «բարեկամական, նոյնիսկ ուրախ են»: Ըստ անոր, մանրապատումները տարածուած են, որովհետեւ սիխ համայնքը թափառաշրջիկ է, շարժուն եւ պատրաստ է աշխատելու տարբեր մասնագիտութիւններու եւ ասպարէզներու մէջ:
«Կարծրատիպերը կարելի չէ հաւասարեցնել ինքնութեան: Սակայն այս օրերուն խնդիրն այն է, որ ինքնութիւնը կուռք դարձած է: Մարդիկ դիւրազգած դարձած են: Այնպէս որ այդ մանրապատումներու արգելքի աւելի շատ պահանջներ կան», կը նշէ ան:
Ըսէ՛ք ասիկա տիկին Չովտրիի, եւ ան կ՛արձակէ մեղմ զայրոյթ մը.
– Այս մանրապատումները խտրական են:Ամէն ոք կը թուի, թէ հաճոյք կ՛առնէ մեր համայնքին հաշուոյն: Ասիկա անընդունելի է եւ պէտք է դադրի:
Ասիկա յստակօրէն ճոք չէ:
Սիխերու Ճոքեր
(Տիկին Չովտրիի դատարան ներկայացուցած ցանկէն)
Սիխ.- Որքա՞ն է իմ բջիջային վճարումս:
Կեդրոն.- Պարո՛ն, հեռաձայնեցէք թիւ 123-ին` գիտնալու ձեր ներկայի վճարումը:
Սիխ.- Անխելք, ներկայի վճարումը չէ, բջիջայինի վճարումը :
Սիխ մը իր սպասաւորին կ՛ըսէ.
– Գնա՛ պարտէզ եւ բոյսերը ջրէ:
Սպասաւորը կ՛ըսէ.
– Պարո՛ն, արդէն կ՛անձրեւէ:
Սիխը կ՛ըսէ.
– Է, ի՞նչ կ՛ըլլայ, հովանոց մը ա՛ռ հետդ:
Վարպետ.- Ո՞ւր ծնած ես:
Սիխ.- Հնդկաստան:
Վարպետ.- Ո՞ր մասը:
Սիխ.- Ամբողջ մարմինս Հնդկաստան ծնած է:
Տնօրէն.- Ի՞նչ է ծննդեանդ թուականը:
Սիխ.- 13 հոկտեմբեր:
Տնօրէն.- Ո՞ր տարին:
Սիխ.- Ամէն տարի:
