Սեւրը` Հայ Ժողովուրդի Յաղթանակած Փաստաթուղթը

ՅԱՐՈՒԹ ՄԱՎԵԱՆ
ՀՅԴ ԼԵՄ-ի «Շ. Մեղրեան» մասնաճիւղ

10 օգոստոս 1920-ին Հայաստանն ու հայութիւնը ապրեցան պատմութեան աստեղային պահերէն մէկը:

104 տարի առաջ, 10 օգոստոսին, ֆրանսական Սեւր քաղաքին մէջ պետական հանդիսաւոր շուքով ստորագրուեցաւ միջազգային դաշնագիր մը, որ նուիրագործեց Հայաստանի անկախութեան եւ ազգային պետականութեան` Հայաստանի Հանրապետութեան միջազգային իրաւական ճանաչումը:

Սեւրի դաշնագիրը նաեւ եղաւ միջազգային օրէնքի եւ իրաւունքի այն միակ փաստաթուղթը, ուր մանրամասնօրէն ճշդուած ու քարտէսագրուած են հայկական եւ թրքական պետութեանց միջեւ միջազգային սահմանները` Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու ատենի նախագահ Վուտրօ Ուիլսընի իրաւարարութեամբ:

Սեւրի դաշնագիրը հանդիսացաւ պարտեալ Օսմանեան կայսրութեան եւ յաղթական դաշնակիցներուն միջեւ կնքուած խաղաղութեան ու հաշտութեան պայմանագիրը: Իբրեւ դաշնագիր` Սեւրը չգործադրուեցաւ: Հակառակ միջազգային օրէնքի իրենց պարտաւորութեանց` Սեւրի ստորագիր պետութիւնները դաշնագիրի գործադրութիւնը չհետապնդեցին իրենց օրէնսդիր իշխանութիւններուն մօտ: Քաղաքական, տնտեսական եւ զինուորական յաւելեալ շահեր կորզելու իրենց ագահութեամբ, դաշնակից ուժերը նախաձեռնեցին կողմնակի համաձայնութիւններու, որոնք պատճառ դարձան Սեւրի դաշնագրի գործադրման տապալումին: Բայց բոլոր փորձերը մնացին ապարդիւն` չկարենալով իրաւականօրէն փոխարինել Սեւրը:

Թրքական պետութեան ցեղասպան ղեկավարութեան ժառանգորդները հանգիստ պիտի չունենան, այնքան ատեն որ ձեռք ձգած չեն անկախ Հայաստանի Հանրապետութեան հետ Թուրքիոյ միջպետական սահմանագծի ճշդորոշման իրաւական, այլ նաեւ միջազգային ճանաչումի արժանացած այն նոր փաստաթուղթը, որ ի վերջոյ պիտի փոխարինէ Սեւրի դաշնագիրը:

Այո՛, թէեւ Սեւրի դաշնագիրը չգործադրուեցաւ, բայց նաեւ Հայաստանի վերաբերեալ իր յօդուածներով չփոխարինուեցաւ որեւէ այլ դաշնագիրով: Կարսի դաշնագիրը բնաւ չունեցաւ միջազգային իրաւականութիւն: Իսկ Լոզանի դաշնագիրը պարզապէս ուրացաւ, որ մեծապետական աշխարհը, միջազգային օրէնքի եւ իրաւունքի առումով, պարտական է Հայաստանին ու հայ ժողովուրդին:

Մեր պարտաւորութիւնն է հետեւողական ըլլալ եւ հաւատարիմ մնալ այդ աշխատանքին ու կամքին, որովհետեւ, ինչպէս Սեւրի դաշնագիրէն առաջ, այնպէս ալ անկէ ետք Հայ դատը կը մնայ Հայաստանի ու հայութեան գոյատեւման գլխաւոր օրակարգը: 104 տարիներ առաջ, նախկին վարչապետ Օհանջանեանի եւ իր նման իտէալական ղեկավարներու շնորհիւ, հայ ազգը տէր տիրական կը դառնար ազատ, անկախ հայօրէն ապրելու իրաւունքին: Մեզի` երիտասարդութեան համար, պարտաւորութիւն կը մնայ մոռացման եւ ուրացման փոշիներէն հանել ու վերստին կեանքի կոչել Սեւրի դաշնագիրը: Այսօրուան դիւանագիտական պայքարը կը շարունակուի, մեր պարտականութիւնն է ոչ միայն նախնիներու օրինակով շարունակել, այլ նաեւ` փորձել անոնց գործերը կատարելագործել եւ գերազանցել:

Մանաւանդ` բոլոր ուժերով թումբ կանգնիլ Սեւրի պարտամուրհակը հայ ժողովուրդի եւ Հայաստանի Հանրապետութեան ձեռքէն խլելու թրքական պետութեան մերօրեայ սադրանքներուն: