ՎԱՐԴԱՆ Բ. ՎԱՐԴԱՆԵԱՆ
Այսօր Հայաստանի կամ Արցախի մէջ ապրող մեր գիտակից հայրենակիցները մերթ ընդ մերթ հարց կու տան, թէ սփիւռքահայութիւնը ի՞նչ դեր կը խաղայ Հայաստանի եւ Արցախի ապագային գծով:
Հեռուէն խորթ կը թուի, երբ սփիւռքահայ մը ըսէ, որ իր ժամանակին մեծ մասը նուիրած է իր ազգային պայքարին եւ Դատին: Հայ ազգի Դատը Ցեղասպանութենէն ետք տարբեր փուլերէ անցաւ, ըլլան անոնք ուժական, ցուցական, քաղաքական պայքարի կամ տեղեկատուական միջոցներով, մինչեւ որ հասաւ իր գագաթնակէտին, երբ ունեցանք Հայաստանի երկրորդ անկախ հանրապետութիւնը եւ ազատագրուած Արցախը: Այս բոլորը սփիւռքի եւ հայրենիքի մէջ ապրող հայրենասէր հայրենակիցներու ջանքերով իրագործուեցան:
Աւելի քան 30 տարուան անկախութիւն վայելող մեր հայրենիքը իր զոյգ հանրապետութիւններով ունեցաւ դրական եւ զգացական մօտեցում բոլոր տեսակի հարցերու նկատմամբ, սակայն կարծես թէ ժողովուրդէն մաս մը ամբողջութեամբ գինովցած ապազգայնացման գաղափարներով` մէկ կողմ դրաւ մէկ դարէ աւելի տեւած պայքարի եւ գոյատեւման ոգին` տեղի տալով զգացականին, որ գերակշռէ միտքերուն, եւ ամէն տեսակ արժանիք ու իրաւունք մոռնալով` յանձնուեցաւ սուտին:
Տնտեսական բարգաւաճման փուչիկին մէջ պահուըտած, առանց տնտեսական, քաղաքական, նաեւ ռազմական ծրագիրներու մշակման կարեւորութեան եւ գործադրութեան կարելիութեան, մերկ իրականութիւնը երեւան եկաւ, երբ փուչիկը պայթեցաւ:
Բազմաթիւ ազգեր պատմութեան մէջ կոտորուած են ոչ քաղաքագէտ ղեկավարներու պատճառով, նոյնպէս ալ բազմաթիւ ուրիշներ կոտորուելու սեմին կը գտնուին նոյնանման ոչ քաղաքագէտ պատասխանատուներու պատճառով: Քաղաքականութիւն մը ի նպաստ ազգի մը կը ծառայէ, երբ տէր կը կանգնի ազգի մը ամէն տեսակի իրաւունքներուն եւ կը պահպանէ անոր ինքնութիւնը: Քաղաքականութեան մէջ ամէն տեսակի միջոցներու որդեգրումը ընդունելի կ՛ըլլայ, երբ հարցը կը հասնի ազգի մը գոյատեւման նպատակին:
Կարիքը ունինք Արամ Մանուկեանի նման քաղաքագէտ ղեկավարի մը, որ պատմութեան մէջ կրցաւ ճիշդ քաղաքականութեամբ յաջողութիւն արձանագրել եւ հիմնաքարը զետեղեց հզօր պետականութեան ու ազգայնաշունչ ոգիին: Այսօր, աւելի քան 100 տարի ետք, քաղաքագէտ ղեկավարներու պակասը ունի մեր ազգը, մեր հայրենակիցներէն շատեր նոյնիսկ Մանուկեանի հիմնած պետականութեան գոյատեւման վտանգուելուն պատճառ կը դառնան, երբ կը կարծեն, թէ թշնամիին դէմ դնելու միակ միջոցը առանց նախապայմանի զիջումն է, հոգեբանութեամբը տկարի մը, որ կը յանձնուի բոլորին: Աշխարհի պատմութիւնը լաւ սերտենք եւ դաս քաղենք ուրիշներէն: Բա՛ւ է հայ ազգը վնասը կրէ իր քսակէն` առանց նոյնիսկ դաս մը քաղելու այդ վնասէն:
