50 Տարի Առաջ (7 Դեկտեմբեր 1965)

Ձեռնարկներու Նախօրէին

Հայկական Ժամադրութիւն

Խօսք կու տաս ժամը 9:00-ին գալ, կը հասնիս ժամը 10:00-ին: Երբ մեղադրանքի խօսք լսես, իբրեւ ինքնարդարացում` կը բաւէ, որ ժպտիս եւ ըսես.

– Աղուո՛րս, հայկական ժամադրութիւն է, չէ՞…

Հարցը կը փակուի:

Եւ երբ ուզես, որ ժամադրութիւն մը յարգուի, անպայման պէտք է ընդգծես.

– Նայէ՛, ժամը 9:00-ին, հա՞: Մեր ժամադրութիւնը հայկական չըլլայ…

Հայկական շատ բաներ պատուական են: Բացի` ժամադրութիւններէն:

– Ժամանակը ի՞նչ արժէք ունի, եղբա՛յր: Կէ՛ս ժամ առաջ, կէ՛ս ժամ ետք: Մենք Ֆրենկ չենք: Արեւելքցիներս մեր ուրոյն փիլիսոփայութիւնը ունինք: Մեր պատմութեան ընթացքին նկատուած ենք կամուրջ Արեւելքի եւ Արեւմուտքի միջեւ, Արեւելքի վրայ բարձրացող մեր հիմքերը ճզմած են ժամանակի հասկացողութիւնը:

Յետոյ ժամանակի առատութեան վրայ մենք անսահման հաւատք ունինք: Այդ հաւատքով չէ՞ որ դիմացած ենք` համբերելով եւ յուսալով:

– Երբ ժամանակը գա՜յ…

Ընդհանրապէս կա՛մ ժամանակը չէ եկած, կա՛մ եկած է եւ մեզ պատրաստ չէ գտած:

Սակայն մենք չենք յուսահատած: Միշտ սպասած ենք ժամանակին եւ` ապաւինած անոր:

Ուստի, կ՛արժէ՞ սա մէկ ժամուան համար այսքան աղմուկ բարձրացնել: Յետոյ մենք սիրած ենք ամէն ինչի մէջ բացառութիւն կազմել: Շատ անգամ մեր այդ գիծը պահած է մեզ:

Կ՛ըսես` աշխարհ կը յարգէ ժամադրութիւնը: Եթէ մենք ալ յարգենք, կը նմանինք աշխարհին: Կը ձուլուինք: Ուստի լա՛ւ է մեր որդեգրած ձեւը:

Երբ ժամադրութեան մասին խօսք ըլլայ, թող յիշուի ծուռը, բացառիկը, հայկականը:

Այլապէս ալ, երանի միայն հայկական ժամադրութիւնը ժամադրութիւն չըլլար: Մենք ուրիշ ինչե՜ր ունինք, որ չունի՛ն:

– Փաստաբանութիւն կարդացա՞ծ ես:

– Ո՛չ, բայց փաստաբանութեան դաս սիրած եմ տալ:

– Լա՛ւ, ինչպէ՞ս կ՛արդարացնես, երբ հաւաքոյթ մը կայ, դասախօսութիւն մը, ասուլիս մը, երաժշտական ունկնդրութիւն մը, յայտարարուած ժամէն ժամե՛ր ետք դուռը բացող ներս մտնող ազգայինը:

– Պարզ է. յանցաւորը ոչ այնքան ուշացողն է, որքան` ուշացողին աթոռ ցոյց տուողը: «Համազգային»-ի ձեռնարկներուն երկու վայրկեանով ուշացողը չի կրնար դիտել առաջին արարը: Ատոր համար ալ ուշացողներուն թիւը քիչ է:

– Ըսել կ՛ուզես…

– Ըսել կ՛ուզեմ` թող կազմակերպողները յանձն առնեն, յանուն «հայկական ժամադրութեան» արժեւորումին, քանի մը ձեռնարկներու թուական յաջողութիւնը զոհել:

Թող թերթերը գրեն.

«Այսինչ հաւաքոյթը, որ տեղի պիտի ունենար այնինչ տեղը, այնինչ ժամուն, ձախողեցաւ` յայտարարուած ժամանակէն ետք հասնող բազմութիւնները պատժելու համար: Պատի՛ւ այս պատուաբեր ձախողութեան»:

Ձախողութիւն մը, որ մեծագոյն յաջողութիւնը կրնայ նկատուիլ ազգային պատմութեան «հայկական ժամադրութիւն» հոլովոյթին մէջ: Ձախողութի՜ւն մը, որ ոսկի տառերով կրնայ գրուիլ…

ԱՍԻԱՑԻ

 

Վաղուան Կեանքը

Նոր քաղաքակրթութիւն մը կը ծնի մեր աչքերուն առջեւ, Նոր քարի դարէն մինչեւ 1945 մարդկային ցեղը շատ աւելի քիչ գիւտեր ճանչցաւ, քան` 1945-էն մինչեւ այսօր:

Եւ հիւլէական ռումբի հայրը` Ռոպըրթ Օփընհայմըր վերջերս յայտարարեց. «Մարդկութեան տուած գիտնականներուն ինը տասներորդը կ՛ապրի այսօր: 40 տարուան մէջ աւելի մեծ յառաջդիմութիւն արձանագրեցինք, քան` 40 դարերու ընթացքին:

«Մեր ծանօթութեանց հարիւրին 90-ը կը պարտինք մարդոց, որոնք դեռ կ՛ապրին»:

***

Թիւերը պերճախօս են:

Վերջին քսան տարիներուն մարդուն ձեռք բերած արագութիւնը ժամական 700-էն հասաւ 40 հազար քիլոմեթրի: 1945-ին Գերմանիոյ արձակած մեծագոյն ռումբը տասը թոն թրինիթրոթուելին էր:

Քսան տարի ետք Խորհրդային Միութիւնը փորձեց հիւլէական ռումբ մը, որ 97 միլիոն թոն թրինիթրոթուելին էր:

1770-ին յիսուն հազար աստղեր համրուած էին: Հիմա երեք միլիոնի կը հասնին: Եւ ոչ ոք կրնայ նախատեսել, թէ ո՛ւր կանգ պիտի առնէ գիտական այս արշաւը:

***

Փոխադրական միջոցներու յառաջդիմութեան յատկանիշը ա՛յն է, որ շատ օդակայաններ նոյնիսկ գործածուելէ առաջ անպէտ դարձան, որովհետեւ ի վիճակի չէին վերջին տիպի օդանաւեր ընդունելու:

Բոլոր մարզերուն մէջ արձանագրուող վիթխարի յառաջդիմութեան յատկանիշը նաեւ այն իրողոթիւնն է, որ մեծ ընկերութիւնները կը պատրաստեն ծրագիրներ, որոնք տասնեակ տարիներու համար են:

Եւ մասնագէտները կը ջանան վաղուան աշխարհին պատկերը տալ:

Կասկած չկայ, որ վաղուան քաղաքակրթութիւնը քաղքենի քաղաքակրթութիւն մը պիտի ըլլայ:

Յանդուգն ճարտարապետ Եոնա Ֆրետմանի համաձայն, «չափազանցութիւն չէ ըսել, որ Ֆրանսա պիտի պարփակուի տասնէն տասներկու մեծ քաղաքներու մէջ: Եւրոպա` հարիւր քսան, Չինաստան` երկու հարիւր, ամբողջ աշխարհը` հազար մեծ քաղաքներու մէջ»:

Իսկ ռուս փրոֆեսէօր Վալերի Պրիւսով կը նախատեսէ մեր մոլորակին վերածումը «միակ քաղաքի» մը, դատապարտուած` դանդաղօրէն մեռնելու:

***

Իրողութիւն է, որ գիւղացիները գիւղերը կը լքեն: Եւ կը նախատեսուի, որ 1990-ին երկրագունդի հողագործ բնակչութիւնը հարիւրին տասը պիտի չանցնի:

1865-ին կենտինար մը (56 քիլօ) արմտիքի արտադրութիւնը 15 օրուան աշխատանք կը պահանջէր: Այսօր 15 վայրկեան կը պահանջէ: Բայց գիւղը պիտի չամայանայ:

Կը պատրաստուի մարդու նոր տիպար մը` արձակուրդի մարդը: Շատ հեռու չենք այն ժամանակաշրջանէն, երբ շաբաթը երեսուն ժամ եւ տարին 40 շաբաթ պիտի աշխատինք: Մնացեալ ժամանակը պիտի անցընենք գիւղերու մէջ:

Սակայն պէտք չէ ծածկենք, որ ապագան շատ մը վտանգներ ալ կը պարունակէ:

Մեծագոյն վտանգները երեք են. հիւլէական պատերազմը, գերբնակչութիւնը եւ անգործօն վիճակի վարժուիլը:

Ո՛րքան ալ տարօրինակ թուի, հիւլէական պատերազմի վտանգը ամէնէն փոքրն է:

Որովհետեւ ի՞նչ պիտի արժէր յաղթանակ մը, երբ երկու հակառակորդներն ալ մեռած պիտի մնային պատերազմի դաշտին մէջ:

Ամէնէն լուրջ վտանգը գերբնակչութեան վտանգն էր:

Որովհետեւ 1990-ին մեր մոլորակը պիտի պատրաստուի սնունդ հայթայթելու այսօրուընէ մէկուկէս միլիառ աւելի մարդոց:

Ինչպէ՞ս պիտի լուծուի այս խնդիրը, երբ դեռ այսօր աշխարհի բնակչութեան երկու երրորդը թերի սնունդ կը ստանայ: Ամէն պարագայի մէջ, ապագան շատ ալ մռայլ չէ:

***

Աշխարհ կրնայ սնուցանել 12 միլիառ մարդ, եթէ մշակուի այնպէս, ինչպէս, օրինակի համար, այսօր կը մշակուի Հոլանտան:

Միւս կողմէ, երկրագունդի բնակիչներուն թիւը կրնայ կայունանալ ծնունդներու սահմանափակումով: Եւ շատեր կ՛ըմբռնեն այսօր, թէ անհրաժեշտ է այս միջոցին դիմել:

Վերջապէս, հիւլէական ուժը պիտի արժեւորէ Սիպերիոյ, Ալասքայի եւ Քանատայի սառուցեալ շրջանները եւ բոլոր երկրամասերուն անապատները, առանց խօսելու այն սնունդի մասին, որ վաղուան մարդը կրնայ ստանալ ովկիանոսներէն:

***

Կը մնայ երրորդ սպառնալիքը, որ նաեւ ամէնէն լուրջն է:

Վաղուան մարդը հոգեբանօրէն անպատրաստ պիտի ըլլայ ընդունելու յառաջդիմութեան արդիւնք այս բոլոր փոփոխութիւնները եւ մանաւանդ` լեցնելու իր պարապ ժամերը:

Պիտի ապրի առատութեան մէջ: Պիտի վճարուի նոյնիսկ եթէ չաշխատի: Ծանօթութեան անբաղդատելի պաշար մը պիտի ունենայ:

Եւ սակայն ամէն տեղ եւ ամէն ատեն դարանակալ իրեն պիտի սպասէ ձանձրոյթն ու ջլախտը, քանի որ պիտի չկարենայ ելք տալ իր կենսունակութեան, սպառել իր ուժը:

***

Թեքնիքի քաղաքակրթութեան մը մէջ, ուր մարդ ամէն ինչ պիտի վստահի մեքենաներուն, կեանքը պիտի կորսնցնէ իր բնականոն գեղեցկութիւնը:

Այսուհանդերձ, պէտք չէ յոռետես ըլլալ: Մարդկային խօսքը շատ հնարամիտ է:

Թարգմ. ՎԷՆ

Share This Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)