Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon)
No Result
View All Result
  • Խմբագրական
  • Հայկական
  • Լիբանանեան
  • Միջազգային
  • Յօդուածներ
    • Անդրադարձ
    • Գաղութային
    • Հարցազրոյց
    • Հայրենի Կեանք
    • Գաղութէ Գաղութ
    • Զաւարեանական
    • Գիտութիւն
    • Ազդակ Գաղափարաբանական
    • Պատմական
    • Առողջապահական – Բժշկագիտական
    • Արուեստ – Մշակոյթ
    • Գրական
    • ԼԵՄ-ի ԷՋ
    • Մշակութային եւ Այլազան
  • Գաղութային
  • Մարզական
  • Այլազան
    • «Ազդակ»ի ֆոնտ
    • 50 Տարի Առաջ
    • Ի՞նչ Կ՛ըսեն Աստղերը
    • Յայտարարութիւններ
    • Կնոջական
    • Մանկապատանեկան
  • Խմբագրական
  • Հայկական
  • Լիբանանեան
  • Միջազգային
  • Յօդուածներ
    • Անդրադարձ
    • Գաղութային
    • Հարցազրոյց
    • Հայրենի Կեանք
    • Գաղութէ Գաղութ
    • Զաւարեանական
    • Գիտութիւն
    • Ազդակ Գաղափարաբանական
    • Պատմական
    • Առողջապահական – Բժշկագիտական
    • Արուեստ – Մշակոյթ
    • Գրական
    • ԼԵՄ-ի ԷՋ
    • Մշակութային եւ Այլազան
  • Գաղութային
  • Մարզական
  • Այլազան
    • «Ազդակ»ի ֆոնտ
    • 50 Տարի Առաջ
    • Ի՞նչ Կ՛ըսեն Աստղերը
    • Յայտարարութիւններ
    • Կնոջական
    • Մանկապատանեկան
No Result
View All Result
Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ
No Result
View All Result

Ապրուած Օրեր. ԺԴ. Ֆալասթինցի Ժիրայրը Եւ Մեր Զայիմները

November 20, 2026
| Անդրադարձ
0
Share on FacebookShare on Twitter

ՐԱՖՖԻ ԱՐՏԱԼՃԵԱՆ

Ընթերցողին:

«Ապրուած օրեր» անունը նոր չէ: 1948-ին նոյն անունով լոյս տեսած է Արմէն Գարոյի գիրքը: Այս գրութիւնները անոր շարունակութիւնը չեն, այլ` ուրիշ ժամանակի ու սերունդի ապրուած օրեր:

Տարիներու ընթացքին կուտակուած այս յուշերը իմ կեանքիս պատառիկներն են, բայց նաեւ` մեր հաւաքական հայկական կեանքէն համեստ մաս մը: Անոնց մէջ կան օսմանահայ ընտանիքիս համն ու հոտը, սփիւռքեան ու հայաստանեան իրականութիւնները, հինը` նորին կողքին: Այս ամառ որոշեցի սկսիլ գրի առնել զանոնք: Յուսամ` անոնց մէջ դուք ալ ձեզմէ բան մը գտնէք:

Երկուշաբթի առաւօտ էր: Ճեմարանի բակին մէջ տակաւին զանգը չէր հնչած, եւ նախորդ օրուան ՀՄԸՄ-ի ֆութպոլի խաղին պատմութիւնները արդէն բակին մէջ տարածուած էին:

Առանց մեկնաբանութեան
Լուսանկարը` Մարգար Թումայեանին:

– Ծօ՛, չես հաւատար: Ֆալասթինցի Ժիրայրը Շամունի դաշտը, ակամ, վերէն վար իջաւ ՀՄԸՄ-ին հայհոյողներուն քէօթէք քաշելու: Ծօ՛, պիւթիւն Շամունի դաշտը տարաք-մարաք (ոստիկան-մոստիկան) իրար անցաւ:  Ֆիլի՜մ էր», ֆիլի՜մ»:

Այսօր, ինչպէս Ամերիկայի հայ աշակերտները իրարու հետ անգլերէն կը խօսին, մենք ալ իրարու մէջ մեր բարբառը ունէինք: Հայերէն էր, բայց մէջը ամէն ինչ կար: Անշուշտ, եթէ Մուշեղ Իշխանը, պարոն Տասնապետեանը եւ նմաններ բակէն անցնէին, լեզուն իսկոյն մաքուր արեւմտահայերէնի կը փոխուէր` գլխու շարժումով «Բարի լոյս, պարո՛ն» մըն ալ աւելցնելով:

Այդ երկուշաբթին մեզի համար կարեւոր չէր, թէ պատմութեան ո՛ր մասը ճիշդ էր եւ ո՛ր մասը արդէն ճամբան մեծցած էր: Կարեւորը այն էր, որ Ֆալասթինցի Ժիրայրը Շամունի դաշտը կռիւ ըրած էր: Զայիմ Ժիրայրին կռիւները ընդհանրապէս խաղերու ընթացքին կ՛ըլլային:

Ժիրայր Նալպանտեանը Պաղեստինէն գաղթած էր: Ատկէ ալ մնացած էր անունը: Բոլորս զինք Ֆալասթինցի Ժիրայր կը ճանչնայինք: Բացի, անշուշտ, մաքրամաքուր հայերէն խօսողներէն, որոնց համար ան Պաղեստինցի Ժիրայրն էր: Բարակ, երկար պեխերուն ետեւ միշտ պզտիկ ժպիտ մը կար: Իր երկու տղաքը` Ժաքը եւ Զարեհը, մեզի հետ Ճեմարան կը յաճախէին: Ինքն ալ դպրոցին պասերու գործը կը վարէր: 1970-ականներուն, երբ Ճեմարանի նոր «Մերսետես» պասերը հասան, բոլորս հիացումով կը նայէինք անոնց: Կը յիշեմ առաջին օրը, երբ պասերը Ճեմարանի բակը մտան, բոլորս միաբերան բացագանչեցինք` «Անանա՜ս»: Այդ օրերուն լիբանանեան պատկերասփիւռին վրայ շատ ծանօթ էր «Ananas Top Top» հիւթի ծանուցումը, եւ այդ բացագանչութիւնը դարձած էր ամէն նոր ու փայլուն բանի հանդէպ մեր հիացմունքը արտայայտելու ձեւ մը: Ճեմարանի պասերը իր ապրուստն էր: Ամէն օր մեր շուրջն էր, բայց միաժամանակ կարծես մեր սովորական աշխարհէն քիչ մը դուրս մարդ մըն էր:

Ոտքերը քիչ մը կամարաձեւ  էին: Երբ հարցնէինք, թէ ինչո՞ւ, պատրաստ պատասխան մը ունէր. «Շատ ֆութպոլ խաղցած եմ»: Մենք ալ կը հաւատայինք կամ գոնէ չէինք վիճեր:

Երբեմն Ճեմարանի բակին մէջ պասքեթպոլ կը խաղայինք: Ժիրայրը առանց շատ աղմուկի, կը մօտենար: Իր ներկայութիւնը նկատելու պահուն խաղը ինքնաբերաբար կը դադրէր: Գնդակը կ՛ուզէր: Բայց նախ ուրիշ արարողութիւն մը կար: Ժիրայրը յաճախ ատրճանակ կը կրէր: Պասքեթպոլ խաղալու համար բնականաբար պէտք էր զայն մէկու մը յանձնել: Կը նայէր մեր խումբին եւ կը փնտռէր ամէնէն մեծ երեւցողը: Այդ օրերուն մեր մէջ արդէն պեխի առաջին նշանները Խաչիկ Թերզեանին երեսին սկսած էին երեւիլ: Ուրեմն ընտրութիւնը յաճախ Խաչիկին վրայ կ՛իյնար: Ժիրայրը ատրճանակը կը հանէր, կը յանձնէր Խաչիկին, ապա մատով նշան կ՛ընէր` զգո՛ւշ:

Մենք քարացած կը սպասէինք: Յետոյ գնդակը կ՛առնէր: Զամբիւղէն բաւական հեռու կը կանգնէր: Կը նշանառէր եւ կը նետէր: Կը վրիպէր: Նորէն գնդակը կ՛ուզէր: Երկրորդ անգամ: Դարձեալ կը վրիպէր: Երրորդ անգամ… Մենք չէինք խնդար: Ոչ ոք կը համարձակէր խնդալ: Ոչ ալ գնդակը ետ կը պահանջէինք: Ժիրայրը պիտի շարունակէր այնքան, որքան ուզէր, որովհետեւ այդ պահուն Ճեմարանի պասքեթպոլի դաշտին վրայ մենք չէինք որոշողը: Զայիմ Ժիրայրն էր:

Իսկ Խաչիկը, ատրճանակը մէջքին դրած, այդ քանի մը վայրկեանը մախխամ կ՛ընէր: Մենք ալ մէկ աչքով Ժիրայրին վրիպած գնդակներուն կը նայէինք, միւսով` Խաչիկին մէջքին: Վերջապէս Զայիմ Ժիրայրը բաւ համարելով` տաբատը կը շտկէր եւ ձեռքի կտրուկ շարժումով մը զէնքը ետ կ՛ուզէր: Խաչիկն ալ, իր քանի մը վայրկեան տեւած զայիմութիւնը աւարտած` ատրճանակը կը վերադարձնէր: Ու մենք խաղը կը շարունակէինք:

Թորգոմ Ջանան «Ազդակ»-ի իր յուշերուն մէջ ուրիշ դրուագ մը կը յիշէր այս ֆութպոլն ու պասքեթպոլը սիրող մարզասէրին մասին. «Թրիփոլիի մէջ մրցումէ մը ետք տեղւոյն պարտուած խումբի համակիրներու կատղած խուժան մը սկսաւ արշաւել ՀՄԸՄ-ի համակիրներուն վրայ, որոնք` ուրախ,  հանրակառք կը բարձրանային: 20-25 մեթր մնացած էր եւ խուժանը պիտի հասնէր, երբ յանկարծ կանաչ մերսետես մը յայտնուելով` փակեց ճամբան: Ժիրայր երկու ատրճանակով ելաւ եւ սպառնաց կրակել մօտեցողներուն, իսկ մեր համակիրներուն պոռաց, որ շուտով հեռանան»:

Կ՛ըսէին` Ժիրայրը «Առիւծի սիրտ ունէր եւ աղաւնիի հոգի». ընկեր Տիգրան Ճինպաշեանի խօսքերով, ան «խոնարհ հերոս» մըն էր, անկեղծ ու նուիրեալ հայ մը, որուն համար իր ժողովուրդին անվտանգութիւնը ամէն բանէ վեր էր:  Իր տեսակէն մարդիկ այսօր քիչ մնացած են մեր կեանքին մէջ: Այն զայիմներէն էր, որոնք իրենց ուժը իրենց համար չէին պահեր: Ֆալասթինցի Ժիրայրը մահացաւ 7 մարտ 2022-ին:

ՀՄԸՄ-Ռիատիի խաղին զոյգ խումբերը յարգեցին յիշատակը խաղէն օրեր առաջ մահացած ՀՄԸՄ-ական Ժիրայր Նալպանտեանի, որ երկար տարիներ միշտ ալ ՀՄԸՄ-ի պասքեթպոլի մրցումներուն ներկայ կը գտնուէր:

Այդ օրերու այսպէս Լիբանանը իր զայիմներու մշակոյթը ունէր: Պետութիւնը միշտ ներկայ չէր մարդոց առօրեային մէջ, եւ շատ բան կը լուծուէր անձնական կապերով, միջնորդութեամբ եւ ծանօթութեամբ: Զայիմը երբեմն թաղի ազդեցիկ մարդ էր, երբեմն ալ` պարզապէս մէկը, որուն խօսքը կ՛անցնէր: Մարդիկ անոր կը դիմէին գործ մը գտնելու, հարց մը լուծելու, մէկուն հետ խօսելու կամ երբեմն ալ պաշտպանութիւն գտնելու համար: Հայկական թաղերն ալ Լիբանանի այդ աշխարհէն դուրս չէին:

Բայց զայիմներու երեւոյթը բարդ էր: Անոնք քիչ մը ձիւնի փաթիլներու կը նմանէին: Երկուքը իրարու նման չէին: Կային լաւ զայիմները, օգտակար գործ տանողները, մարդոց հարցերը լուծողները: Կային վատերը: Կային նաեւ անոնք, որոնց պարագային դժուար էր հասկնալ, թէ ո՛ւր կը վերջանար օգտակար մարդը, եւ ո՛ւր կը սկսէր զայիմը:

Մենք, անշուշտ, այդ բոլորը չէինք գիտեր: Մեզի համար զայիմը քաղաքական գիտութեան բառ չէր: Զայիմը Ֆալասթինցի Ժիրայրին պէսերն էին: Պեխեր, մէջքին միշտ տապանչա, ֆութպոլի խաղերուն կամ այլ կռիւ-հարցերու ատեն ալ` հայերուն հասնող:

Ամէն տեսակ բնութագրող անուներ կը լսէինք. Թուրումպա, Թոփալ, Էսքեր, Ուսթուրա (երեսէն դանակ կերած), Ապրազները, Չիթիկ եւ շատ ուրիշներ:

Պատերազմին հետ այդ տեսակի մարդոց ալ ժամանակը կամաց-կամաց անցաւ: Պուրճ Համուտի եւ հայկական միւս թաղերուն մէջ ապահովութիւնը աւելի կազմակերպուեցաւ եւ կուսակցութեան ձեռքը անցաւ: Անհատ զայիմութեան հետզհետէ քիչ տեղ մնաց: Բայց զայիմը ամբողջովին չանհետացաւ: Մնաց մեր պատմութիւններուն եւ թաղային ֆոլքլորին մէջ, բայց մնաց նաեւ անոր կերպարը: Այդ ինքնավստահ քալուածքը, քիչ մը ցուցադրական շարժումները, խօսելու ձեւը, ներկայութեամբ տեղ մը լեցնելու կարողութիւնը շարունակեցին ապրիլ: Շատեր, որոնք երբեք զայիմ չէին, իրենց վրայ քիչ մը առին այդ կերպարէն:

Մեր զայիմներէն շատերը այսօր չկան: Բայց պատմութիւնները մնացած են: Ալլա՜հ, Ալլահ պէ՜:

—

Այս յօդուածաշարքին նախորդ գրութիւնները

Ա.- Կելիպոլի տուն թիւ 54  https://www.aztagdaily.com/archives/702461
Բ.- Մեծ հօրս մեծ հին ռատիոն https://www.aztagdaily.com/archives/703467
Գ.- Կիւզել Պոլիսն ու մեծ մայրս https://www.aztagdaily.com/archives/703889
Դ.- Պէյրութ, 70-ականներ https://www.aztagdaily.com/archives/705183
Ե.- Տանիքէ տանիք  https://www.aztagdaily.com/archives/705619
Զ.-  Երկու ապրիլ 24 https://www.aztagdaily.com/archives/706110
Է.- Հարպ https://www.aztagdaily.com/archives/706548
Ը.- Աղեքսանդրիոյ փոքր հայաշխարհը https://www.aztagdaily.com/archives/707002
Թ.- Մայրս եւ ԼՕԽ-ի իր ընկերուհիները https://www.aztagdaily.com/archives/707943
Ժ.- Քլաշինն ու թմբուկի փայտիկները https://www.aztagdaily.com/archives/708459
ԺԱ. Եգիպտոսի գոյները եւ Ճոնին https://www.aztagdaily.com/archives/709504
ԺԲ.- Քոպանիէն Երեւան https://www.aztagdaily.com/archives/710521
ԺԳ.- Օրիորդ Գարմէնը  https://www.aztagdaily.com/archives/711518

 

Նախորդը

Սուրբ Իգնատիոս Մալոյեանի Անուան Փողոցի Պաշտօնական Բացում Եւ Հանդիսութիւն Հայ Կաթողիկէ Պատրիարքարանին Մէջ

RelatedPosts

Ցեղասպանութիւնը Ուրացողները եւ ՉՍփիւռքի Իրենց Կամակատարները
Անդրադարձ

Ցեղասպանութիւնը Ուրացողները եւ ՉՍփիւռքի Իրենց Կամակատարները

November 19, 2026
Զարեհ Խրախունի. Հայ Ոգիի Եւ Գրական Աւանդութեան Շարունակականութիւնը*
Անդրադարձ

Զարեհ Խրախունի. Հայ Ոգիի Եւ Գրական Աւանդութեան Շարունակականութիւնը*

November 19, 2026
Փաշինեանի Անիմաստ Ելոյթը Համաշխարհային Հայկական Խոհրդաժողովին
Անդրադարձ

Փաշինեանի Անիմաստ Ելոյթը Համաշխարհային Հայկական Խոհրդաժողովին

November 19, 2026
  • Home
  • About Us
  • Donate
  • Links
  • Contact Us
Powered by Alienative.net

© 2022 Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon). All rights reserved.

No Result
View All Result
  • Խմբագրական
  • Հայկական
  • Լիբանանեան
  • Միջազգային
  • Յօդուածներ
    • Անդրադարձ
    • Գաղութային
    • Հարցազրոյց
    • Հայրենի Կեանք
    • Գաղութէ Գաղութ
    • Զաւարեանական
    • Գիտութիւն
    • Ազդակ Գաղափարաբանական
    • Պատմական
    • Առողջապահական – Բժշկագիտական
    • Արուեստ – Մշակոյթ
    • Գրական
    • ԼԵՄ-ի ԷՋ
    • Մշակութային եւ Այլազան
  • Գաղութային
  • Մարզական
  • Այլազան
    • «Ազդակ»ի ֆոնտ
    • 50 Տարի Առաջ
    • Ի՞նչ Կ՛ըսեն Աստղերը
    • Յայտարարութիւններ
    • Կնոջական
    • Մանկապատանեկան

© 2022 Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon). All rights reserved.