ԴԵՐԵՆԻԿ ՄԵԼԻՔԵԱՆ
Թող ոչ ոքի համար տարօրինակ չթուայ, որ հայկական Արցախի կորստից յետոյ սպասելի էր ողջ տարածաշրջանի ինչպէս եւ միջազգային աշխարհաքաղաքական սթաթիւս քուոն փոխուելու էր ըստ ներկայիս աննպաստ ու սպառնալից իրավիճակի: Փաստօրէն այդ կորուստը ոչ միայն ծանրագոյն ու ճակատագրական վնաս է պատճառել մեզ` աշխարհասփիւռ հայութեանն ու Հայաստանի պետականութեանը, այլեւ անմիջականօրէն ներուժ ու ներգործուն սպառնալիքների դուռ է բացել հարեւան ԻԻՀ-ի ու կրկնակիօրէն Կովկասի աւանդական «տէր ու տիրական» Ռուսաստանի համար` յատկապէս հաշուի առնելով վերջնիս ուքրանական թնճուկը:
Արդէն պարզից էլ պարզ է, որ «Արցախեան ջրհեղեղից» յետոյ հայն ու Հայաստանն դիմագրաւում են ըստ էութեան գոյաբանական մարտահրաւէրներ` հողային-տարածքային եւ հայրենական-պետական համակարգերի թէ՛ պահպանման եւ թէ՛ կորստեան առումներով:
Իսկ այս բոլորի առաջնակարգ երաշխիքներ հանդիսացող երբեմնի մարտունակ բանակի ո՛չ նշոյլներ կան ու ո՛չ էլ երեւացող ապացոյցներ (շքերթ, զօրահանդէս եւ կարեւորը` նպատակային-կանխարգելիչ ռազմափորձեր), եւ ապա դիւանագիտական գերատեսչութեան գրեթէ զրօ դերակատարութիւն` սեփական երկրի շահերն ու անվտանգութիւնն ապահովելու համար: Սրանք ինչ-որ տեղ սպասելի էին, քանզի Արցախի` որպէս ռազմաքաղաքական գործօնի, կորստից յետոյ ապարդիւն դարձան մինչ այդ իր անվտանգութէան երաշխիք` ՀՀ-ի խուսանաւելու հնարաւորութիւնները, յատկապէս` միջազգային դիւանագիտական ասպարէզում: Այս ծանրակշիռ վնասը Հայաստանի իշխանաւորները փորձում են մշտապէս «հատուցել» իրենց «խաղաղասիրական» աճպարարութիւններով, մինչդեռ անքննելի օրինաչափութիւն է այն, որ եթէ խաղաղութիւն ես ուզում, պատրաստ եղիր պատերազմի…
Ահաւասիկ, Հայաստանում իշխող «թաւշեայ խաղաղասիրութեան» արդիւնքում ունենք այն, ինչ ունենք այսօր. ՀՀ-ի աւելի քան 200 քառ. քմ բռնագրաւուած տարածք, վտանգուած Սիւնիք, կորստի ենթակայ Տիգրանաշէն ու, ըստ շրջանառուող լուրերի, Կապանի երկնքում ազրպէյճանական անօդաչուների շուրջօրեայ հետազօտական թռիչք-նկարահանումներ… թէ ի՞նչ նպատակով, դա արդէն պարզ է ու մեկին…
Ինչ վերաբերւում է Արցախի կորստի տարածաշրջանային ազդեցութիւններին, պէտք է արձանագրել, որ անտարակոյս դրանք ենթադրում են հարեւան Իրանի համար խիստ անվտանգային սպառնալիքներ, որոնք մասնաւորապէս ի յայտ եկան 2020 թ. արցախեան պատերազմից յետոյ: Նախ տարածուածութեան երկայնքով խիստ կրճատուեց հայ-իրանական անվտանգ ու վստահելի սահմանային շփման գիծը. ապա, եւ որ շատ կարեւոր է, հայկական (արցախեան) բռնազաւթուած տարածքներում աստիճանաբար յայտնուեցին միջազգային ուժային կառոյցների ինչպէս ռազմաքաղաքական միաւորներ, այնպէս էլ` տնտեսական եւ հիմնականում նաւթակազային ընկերութիւններ: Եւ արդէն ամէնօրեայ լրատուական հաղորդումները ողողուած էին բռնագրաւուած Արցախում իսրայէլական զինուորական եւ բրիտանական ուժանիւթային ներկայութիւնների մասին… Սրանք, սակայն, այսօր համալրուած են «Թրամփի ուղի»-ով` ԻԻՀ-ին անմիջական սահմանակից ու դրանցից բխող անվտանգային բոլոր սպառնալիքներով. ընդորում` ներգործուն…
Թէեւ իրաւացի, բայց հարկ չենք համարում մէկ անգամ եւս քննադատել ժամանակի Ռոհանի-Զարիֆ արտաքին քաղաքականութեան խոցելիութիւնն ու անհեռանկարայնութիւնը` մասնաւորապէս Արցախի հարցի կարգաւորման խնդրում: Բայց փաստը մնում է փաստ, այն էլ` դառնագին, որ ԱՐՑԱԽԵԱՆ ԳՈՐԾՕՆ-ի կորուստը եթէ ոչ ՀՀ-ի հետ հաւասարապէս, բայց անշուշտ ոչ պակաս սպառնալիքներ առաջացրեց Իրանի համար` իր հիւսիսային զգայուն ու ինչո՞ւ ոչ, նաեւ պատմականօրէն խնդրայարոյց սահմանակից շրջանի ողջ երկայնքում` ՕԹԱՆ-ական, իսրայէլական եւ յատկապէս փանթուրանական յաջորդական նկրտումներով…
Ու կարծես, թէ այս վերջինների ռազմական, աշխարհագրաքաղաքական, տնտեսա-առեւտրական, ուժանիւթային ու դիւանագիտական թափ վերցնող ներկայութիւնը նոյնպէս եւ աւելիով նպատակադրուած է երկարաձգել ուքրանական յորձանուտում մխրճուած ՌԴ-ի անգործութիւնը` ողջ կովկասեան տարածաշրջանում:
Եւ անսպասելի էլ չէ երբեւէ, որ 7000-ամեայ հայկական Արցախի կորստեան շարունակուող «ջրհեղեղ»-ով իր հետ դեռ նորանոր «աւարներ»-է է ի յայտ բերելու, ապազգային ու ապիկար իշխանութեան առկայութեամբ հանդերձ, խոր թմբիրում գտնուող հայութեան ու Հայաստանի համար…
