«Ազատ Օր»-ի Խմբագրական. Վահագն Խաչատուրեանի Այցելութիւնը Աթէնք Եւ Պետական Պարտաւորութիւնը Արցախի Հիմնահարցով

Ե­րեք­շաբ­թի, 17 ­Փետ­րո­ւա­րին, ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան նա­խա­գահ ­Վա­հագն ­Խա­չա­տու­րեան պաշ­տօ­նա­կան այ­ցե­լու­թեամբ պի­տի գտնո­ւի ­Յու­նաս­տան՝ հան­դի­պում­ներ ու­նե­նա­լու հա­մար երկ­րի նա­խա­գա­հին եւ պե­տա­կան բարձ­րա­գոյն ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րուն հետ։ ­Ժա­մա­նա­կագ­րա­կան ա­ռու­մով, այ­ցե­լու­թիւ­նը կը հա­մընկ­նի տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին լուրջ վե­րա­փո­խում­նե­րու, ու­ժա­յին հա­ւա­սա­րակշ­ռու­թիւն­նե­րու վե­րա­ձե­ւա­ւոր­ման եւ մի­ջազ­գա­յին յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րու սրաց­ման փու­լին, ինչ որ ա­նոր կը հա­ղոր­դէ քա­ղա­քա­կան ի­մաստ, բայց նա­՛եւ պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թիւն։

­Հայ եւ յոյն ժո­ղո­վուրդ­նե­րու յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը ար­մա­տա­ւո­րո­ւած են պատ­մու­թեան խոր­քե­րուն մէջ։ Եր­կու քա­ղա­քակր­թու­թիւն­նե­րուն մի­ջեւ գո­յա­ցած քա­ղա­քա­կան, պատ­մամ­շա­կու­թա­յին, կրօ­նա­կան եւ տնտե­սա­կան շփում­նե­րը դա­րեր շա­րու­նակ ստեղ­ծած են վստա­հու­թեան եւ փո­խըմբռ­նու­մի հենք մը, ո­րուն վրայ կա­րե­լի է ընդ­լայ­նել ժա­մա­նա­կա­կից ռազ­մա­վա­րա­կան գոր­ծակ­ցու­թիւ­նը։ Եր­կու պե­տու­թիւն­նե­րու բա­րե­կա­մու­թիւ­նը պար­տի վե­րա­ծո­ւիլ լայն եւ խոր­քա­յին գոր­ծըն­կե­րու­թեան՝ ընդգր­կե­լով անվ­տան­գա­յին, դի­ւա­նա­գի­տա­կան, տնտե­սա­կան եւ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին գոր­ծակ­ցու­թեան ո­լորտ­նե­րու ա­ռա­ւել հզօ­րա­ցու­մը։

­Վեր­ջին 35 տա­րի­նե­րուն, ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան նա­խա­գահ­նե­րու այ­ցե­լու­թիւն­նե­րը ­Յու­նաս­տան եւ յոյն պե­տա­կան ղե­կա­վար­նե­րու փո­խա­դարձ այ­ցե­լու­թիւն­նե­րը ­Հա­յաս­տան հան­դի­սա­ցած են երկ­կող­մա­նի յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րու շա­րու­նա­կա­կան զար­գաց­ման կա­րե­ւոր հանգրուան­ներ։ Այս հան­դի­պում­նե­րը ամ­րապնդած են քա­ղա­քա­կան երկ­խօ­սու­թիւ­նը, շեշ­տա­ւո­րած են փո­խա­դարձ ա­ջակ­ցու­թիւ­նը մի­ջազ­գա­յին հար­թակ­նե­րու վրայ եւ ստեղ­ծած են գոր­ծակ­ցու­թեան նոր ու­ղի­ներ։

­Ներ­կայ այ­ցե­լու­թիւ­նը պէտք է ըն­կա­լել որ­պէս ան­ցեա­լէն հաս­տա­տո­ւած շղթա­յի մը ու­ղեն­շա­յին եւ տրա­մա­բա­նա­կան շա­րու­նա­կու­թիւն։ ­Միա­ժա­մա­նակ­՝ա­ռիթ մըն է վե­րար­ժե­ւո­րե­լու մին­չեւ այժմ ար­ձա­նագ­րո­ւած ձեռք­բե­րում­նե­րը, սահ­մա­նե­լով ա­պա­գայ ռազ­մա­վա­րա­կան ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թիւն­նե­րը։

Այ­ցե­լու­թեան օ­րա­կար­գին մէջ ա­ռանձ­նա­յա­տուկ տեղ պար­տի գրա­ւել Ար­ցա­խի հիմ­նա­հար­ցը։ Կ­՚ա­կըն­կա­լենք, որ ­Հա­յաս­տա­նի նա­խա­գա­հը յոյն քա­ղա­քա­կան ղե­կա­վա­րու­թեան առ­ջեւ ան­յա­պաղ եւ յստակ շեշ­տով պի­տի ներ­կա­յաց­նէ Ազրպէյճանի կող­մէ Ար­ցա­խի ժո­ղո­վուր­դին դէմ ի­րա­կա­նա­ցո­ւած զան­գո­ւա­ծա­յին բռնա­րարք­նե­րը, ար­ցա­խա­հա­յու­թեան ամ­բող­ջա­կան վտա­րու­մը իր բնիկ հայ­րե­նի­քէն, պատ­մամ­շա­կու­թա­յին կո­թող­նե­րու հե­տե­ւո­ղա­կան ոչն­չա­ցու­մը եւ Ար­ցա­խի ռազ­մա­քա­ղա­քա­կան ղե­կա­վա­րու­թեան ա­պօ­րի­նի դա­տա­վա­րու­թիւնն ու վճիռ­նե­րը։ Այս հար­ցե­րը կը վե­րա­բե­րին մի­ջազ­գա­յին ի­րա­ւուն­քի հիմ­նա­րար սկզբունք­նե­րուն եւ չեն կրնար դի­տո­ւիլ որ­պէս «փա­կո­ւած է­ջեր» պաշ­տօ­նա­կան ­Հա­յաս­տա­նի ու իր դաշ­նա­կից­նե­րուն կող­մէ։

Ա­ռա­ւել հրա­տապ է Ար­ցա­խի ռազ­մա­քա­ղա­քա­կան ղե­կա­վա­րու­թեան ու մնա­ցեալ հայ գե­րի­նե­րու ա­զատ ար­ձակ­ման հար­ցը։ ­Յու­նաս­տան, որ­պէս մի­ջազ­գա­յին ի­րա­ւուն­քի եւ ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան ար­ժէք­նե­րու պաշտ­պան եր­կիր, պար­տի այս հար­ցե­րը ար­ծար­ծել Եւ­րո­պա­կան ­Միու­թեան եւ մի­ջազ­գա­յին ա­տեան­նե­րուն մէջ։ ­Հա­յաս­տա­նի դի­ւա­նա­գի­տու­թեան խնդիրն է՝ այս ուղ­ղու­թեամբ ձե­ւա­ւո­րել հա­մա­կար­գո­ւած աշ­խա­տանք եւ ընդ­լայ­նել դաշ­նա­կից­նե­րու շրջա­նա­կը՝ հիմ­նո­ւե­լով փաս­տե­րու, ի­րա­ւա­կան փաս­տարկ­նե­րու եւ մի­ջազ­գա­յին պար­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րու վրայ, որ­պէս­զի վե­րա­կանգ­նի ար­ցա­խա­հա­յու­թեան վե­րա­դար­ձի հիմ­նա­րար ի­րա­ւուն­քը։

­Խա­ղա­ղու­թեան օ­րա­կար­գը ­Հա­րա­ւա­յին ­Կով­կա­սի մէջ կը մնայ ար­դիա­կան, սա­կայն ա­նոր ի­րա­կան բո­վան­դա­կու­թիւ­նը չի կրնար դի­տար­կո­ւիլ Ազրպէյճանի վտան­գա­ւոր եւ շա­րու­նա­կա­կան պա­հանջ­նե­րուն դի­մաց քա­ղա­քա­կան, տնտե­սա­կան ու անվ­տան­գա­յին զի­ջում­նե­րով, ոչ ալ ­Պա­քո­ւի բռնա­պե­տին ուղ­ղո­ւած «հան­րա­յին շնոր­հա­կա­լու­թիւն­նե­րու» շռայ­լա­խօս ար­տա­յայ­տու­թիւն­նե­րով։

Ազրպէյճանի հետ խա­ղա­ղու­թեան հաս­տա­տու­մը հնա­րա­ւոր կը դառ­նայ միայն այն պա­րա­գա­յին, երբ ան ամ­բող­ջու­թեամբ յար­գէ իր մի­ջազ­գա­յին պար­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րը Ար­ցա­խի հան­դէպ, դադ­րեց­նէ Ար­ցա­խի ժո­ղո­վուր­դին դէմ գոր­ծադ­րո­ւած ցե­ղաս­պա­նա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թիւ­նը, ա­պա­հո­վէ գե­րի­նե­րու ա­զատ ար­ձա­կու­մը, վերջ տրո­ւի ­Պա­քո­ւի իշ­խա­նա­ւոր­նե­րու շա­րու­նա­կա­կան հա­յա­տեա­ցու­թեան, միա­ժա­մա­նակ Ազրպէյճանի զի­նո­ւած ու­ժե­րը ան­յա­պաղ դուրս գան ­Հա­յաս­տա­նի ինք­նիշ­խան տա­րածք­նե­րէն՝ յար­գե­լով ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թիւ­նը։

­Հա­յաս­տա­նի ար­տա­քին քա­ղա­քա­կա­նու­թիւ­նը կանգ­նած է բարդ ընտ­րու­թիւն­նե­րու առ­ջեւ։ Ա­նոնք կը պա­հան­ջեն բծախն­դիր գնա­հա­տում, սկզբուն­քա­յին դիր­քո­րո­շում եւ դաշ­նա­կից­նե­րու հետ հա­մա­կար­գո­ւած գոր­ծակ­ցու­թիւն։ Այս ի­մաս­տով, ­Յու­նաս­տա­նի հետ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը ու­նին ա­ռանձ­նա­յա­տուկ նշա­նա­կու­թիւն, քա­նի որ եր­կու եր­կիր­ներն ալ նոյ՛ն տա­րա­ծաշրջա­նէն ներս կը բա­խին անվ­տան­գա­յին մար­տահ­րա­ւէր­նե­րու, կը դի­մագ­րա­ւեն հա­սա­րա­կաց վտանգ­ներ՝ մի­ջազ­գա­յին ի­րա­ւուն­քի խախ­տում­նե­րու եւ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին ա­նո­րո­շու­թիւն­նե­րու սպառ­նա­լիք­նե­րուն դի­մաց։

­Վա­հագն ­Խա­չա­տու­րեա­նի այ­ցե­լու­թիւ­նը Ա­թէնք կրնայ ի­մաս­տա­ւո­րո­ւիլ որ­պէս քա­ղա­քա­կան երկ­խօ­սու­թեան ու գոր­ծակ­ցու­թեան հնա­րա­ւո­րու­թիւն, ե­թէ ան ու­ղեկ­ցո­ւի յստակ ու­ղերձ­նե­րով, սկզբուն­քա­յին պա­հանջ­նե­րով եւ եր­կա­րա­ժամ­կէտ տես­լա­կա­նով։

­Հայ-յոյն ա­ւան­դա­կան բա­րե­կա­մու­թիւ­նը ու­նի նե­րուժ՝ վե­րա­ծո­ւե­լու ռազ­մա­վա­րա­կան գոր­ծըն­կե­րու­թեան, որ պի­տի ծա­ռա­յէ եր­կու ժո­ղո­վուրդ­նե­րու անվ­տան­գու­թեան, կա­յու­նու­թեան եւ ար­դիւ­նա­ւէտ գոր­ծակ­ցու­թեան նպա­տակ­նե­րուն։