ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ
Համաշխարհային Բ. պատերազմի աւարտին յաղթական դաշնակիցները ստեղծեցին Միացեալ ազգերու կազմակերպութիւնը (ՄԱԿ) իբրեւ վայր մը, ուր պէտք է լուծուէին ազգամիջեան տագնապները, պատերազմները բացառուէին եւ տարակարծութիւնները վերանային խաղաղ բանակցութիւններու ճամբով: ՄԱԿ-ի 1945 յունիսին ստորագրուած Ուխտագիրը դարձաւ հիմնաքարը միջազգային օրէնքին. անոր վրայ աւելցան բազմաթիւ այլ միջազգային օրէնքներ, հաստատուած ՄԱԿ-ի ընդհանուր համագումարին կողմէ:
Ի՞նչ կը տեսնենք ՄԱԿ-ի հիմնադրութենէն ութսուն տարիներ ետք: Պատերազմները չեն դադրած, տարակարծութիւնները աւելցած են, խաղաղ բանակցութիւններով հարցեր լուծելու դէպքերը հազուագիւտ դարձած: Աւելի քան երբեք, աշխարհի բոլոց ցամաքամասերուն վրայ կը յայտնուին տագնապի բոյներ, որոնց մարումին համար ՄԱԿ-ը անկարողութեան կը մատնուի: Անկարողութեան պատճառը միայն ՄԱԿ-ի Ապահովութեան խորհուրդին մէջ հինգ մնայուն անդամ երկիրներու (Միացեալ Նահանգներ, Ռուսիա, Չինաստան, Մեծն Բրիտանիա եւ Ֆրանսա) վեթոյի իրաւունքը չէ: Իսկական պատճառը համաշխարհային պատերազմէն ետք ազդեցութեան գօտիներու փոփոխութիւնն է, աշխարհի բազմաբեւեռ ղեկավարման մերժումը կարգ մը մեծ տէրութիւններու կողմէ: 51 պետութիւններով ստեղծուած ՄԱԿ-ը այժմ կը հաշուէ 193 անդամ պետութիւններ, որոնք սկզբունքով ինքնիշխան են եւ անկախ, ՄԱԿ-ի Ուխտագիրին համաձայն ունին հաւասար իրաւունքներ եւ պարտաւորութիւններ: Այս սկզբունքը կ՛ենթադրէ ազդեցութեան գօտիներու չգոյութիւնը եւ անխտիր բոլոր երկիրներուն, մեծ ու փոքր, գերիշխանութեան յարգումը:
Գերիշխանութիւններու յարգումին մերժումը կ՛առաջնորդէ տագնապներու բռնկումին: Տնտեսապէս զօրացած երկիրներ, ոմանք կորսնցուցած իրենց երբեմնի գաղութները, ոչ միայն իրենց արտադրութիւններուն համար շուկաներ կը փնտռեն, այլեւ ազգային անվտանգութեան պաշտպանութեան անհրաժեշտութիւն կը յօրինեն, իրենց սահմաններէն հազարաւոր քիլոմեթրներով հեռաւոր երկիրներու մէջ: Նման արարքներու կը տրուին պատշաճ պատճառաբանութիւններ, ինչպէս` յարգում մարդկային իրաւունքներու, փոքրամասնութիւններու պաշտպանութիւն, ժողովրդավարութեան հաստատում, նոյնիսկ` համաշխարհային խաղաղութեան պահպանում:
Միջազգային իրաւունքը դադրած է գործելէ: Այժմ կը գործէ զօրաւորին իրաւունքը: ՄԱԿ-ի անդամներուն իրաւահաւասարութենէն նշոյլ չէ մնացած: Ինչպէս Համաշխարհային Ա. պատերազմէն ետք ստեղծուած Ազգերու համադաշնակցութիւնը, նոյնպէս Միացեալ ազգերու կազմակերպութիւնը վերածուած է անզօրութեան դատապարտուած խօսարանի մը: Լուծումներ կը գտնուին, համաձայնութիւններ կը հրապարակուին, դաշնագիրներ կը կնքուին ՄԱԿ-ի սկզբունքներու ոտնահարումով, այսինքն` ուժեղին կամքին բռնի կատարումով:
ՄԱԿ-ը ստեղծուած էր համաշխարհային գետնի վրայ յառաջացնելու արդարութեան վրայ հիմնուած խաղաղութիւն: Համաշխարհային ահաւոր աղէտի մը ազդեցութեան տակ հռչակուած խաղաղարար ազնիւ նպատակներով սկզբունքները շուտով տեղի տուին տիրապետելու ախորժակներուն դիմաց: Նախկին ժամանակներու նման կայսրութիւններ չեն ստեղծուիր, հեռաւոր գաղութներ չեն նուաճուիր. այժմ ճնշումներու միջոցով ազդեցութեան գօտիներ կը յառաջանան, ոչ կառավարական կազմակերպութիւններու նիւթական մատակարարմամբ ամբողջ հաւաքականութիւններ կը ստրկացուին, իշխանափոխութիւններ կը կատարուին: Եթէ «խաղաղ միջոցները ապարդիւն մնան, ի հարկին կը դիմուի բիրտ միջոցներու, աւերումի, պատերազմի:
Ընթերցողը չծանրաբեռնելու համար տագնապներու, աղէտներու եւ պատերազմներու թւումով, խուսափեցայ օրինակներ տալէ: Ամէնօրեայ լրահոսը լեցուն է այդ օրինակներով: Քաղաքական հարցերու խորագէտ ըլլալու կարիք ալ չկայ տեսնելու համար, որ աշխարհը կ՛եռայ տագնապներով: Առաջարկուած լուծումները, երբեմն նոյնիսկ կայացած համաձայնութիւնները նոր տագնապներու սերմեր կը պարունակեն: Արդարութեան գաղափարը այլեւս քաղաքական հակամարտութիւններու լուծման սկզբունք չէ: Կացութիւն մը կը ստեղծուի այս կամ այն միջոցով, ապա կատարուած իրողութիւնը վաւերացնելու պարտադրանքը հրամայական կը դառնայ:
Սկզբունքով հաւասարազօր պետութիւններու անտառին մէջ դժնդակ է փոքր պետութիւններու կացութիւնը: Իրենց անկախութիւնը պահպանելու համար անոնք պէտք է խուսանաւեն անարդար աշխարհի խութերուն միջեւ: Այս կամ այն մեծ տէրութեան հաւատարմութիւնը երաշխիք չի հանդիսանար, եթէ ատիկա մեծ տէրութեան այս ռոպէական շահերուն չի համապատասխաներ: Չէզոքութիւնն ալ լուծում չէ, եթէ չէ համեմուած ազգային շահերու գիտակցութեամբ եւ այդ շահերը պաշտպանելու անկոտրում կամքով:
