ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ
18 փետրուար 2025-ին Իսրայէլ նահանջեց Հարաւային Լիբանանի մէջ իր գրաւած գիւղերէն, սակայն պահեց ռազմավարական նշանակութիւն ունեցող հինգ յենակէտեր: Լիբանան բողոք ներկայացուց ՄԱԿ-ի Ապահովութեան խորհուրդին, զինադուլի համաձայնութեան խախտումին համար: Զինադուլի համաձայնութեան ամբողջական նահանջի ժամկէտը արդէն անգամ մը փոխուած էր, Իսրայէլի պահանջով: Պատրուակելով Իսրայէլի ապահովութեան պահպանումը, այդ երկիրը կ՛արհամարհէ ամէն համաձայնութիւն եւ չի գործադրեր միջազգային օրէնքով ճշդուած որեւէ պայման: Անպատիժ, որովհետեւ մեծ եղբայրը` Միացեալ Նահանգները, պաշտպան կը կանգնին անոր:
Նախագահ Թրամփի պաշտօնի ստանձնումէն ետք, շատ բան փոխուեցաւ միջազգային յարաբերութիւններուն մէջ: Միացեալ Նահանգները երկար ատենէ ի վեր ջատագով էին իրենց ղեկավարութեամբ միաբեւեռ աշխարհի գոյառման: Պահպանելով դիւանագիտական սովորական ձեւերը, երբեմն շրջանային հարցերու լուծումը պատուիրակելով դաշնակից պետութիւններու, Միացեալ Նահանգները կը փորձէին կառավարել ամբողջ աշխարհը, հոս ու հոն միջամտելով ու մանաւանդ տնտեսական պատժամիջոցներ կիրարկելով: Կայսերապաշտութեան վերանորոգուած տարազը յաջողած էր ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդը վերածել անկարողութեան մատնուած լսարանի մը: Նախագահ Թրամփ գործնապաշտ նկարագիրով ղեկավար է: Ընտրարշաւի համար որդեգրած լոզունգը` «Նախ Ամերիկա», գործի վերածելով, ան գործադիր հրամանագիրներու շարքով մը ապշեցուցիչ պահանջներ դրաւ, զարմացնելով բոլորը եւ նեղացնելով Ամերիկայի դաշնակիցները:
Կ՛ըսեն, որ քաղաքականութեան մէջ մշտական թշնամիներ եւ մշտական բարեկամներ չկան: Ուքրանիոյ հարիւրաւոր միլիառներ տրամադրելով ու զինելով, այդ երկիրը մղեցին պատերազմի, պատուար կանգնեու համար Ռուսիոյ ծաւալման նկրտումներուն: Հին քաղաքականութեան նոր դրսեւորում էր. ժամանակին Մեծն Բրիտանիան պաշտպանած էր Օսմանեան կայսրութիւնը Ռուսիոյ ծաւալապաշտական նկրտումներուն դէմ: Աշխարհը ամբողջ ապշեցաւ, երբ իմացաւ, որ Միացեալ Նահանգներու եւ Ռուսիոյ նախագահները` Թրամփ եւ Փութին, մէկուկէս ժամ տեւողութեամբ հեռաձայնային զրոյց ունեցած են եւ պայմանաւորուած են հանդիպիլ, լուծելու համար ուքրանական տագնապը: Երկու մեծերը, առանց Ուքրանիոյ կարծիքը հարցնելու, ուքրանական տագնապը լուծելու գործընթաց կը ձեռնարկեն: Նոյնիսկ Ատլանտեան ուխտի գլխաւոր անդամները, որոնք մխրճուած էին տագնապին մէջ Ամերիկայի կողքին, անտեղեակ եղած են նախագահ Թրամփի նախաձեռնութենէն: Նախագահ Թրամփ կը ցանկայ վերջ տալ պատերազմներուն եւ իր հայեցողութեամբ միջոցներ կը ձեռնարկէ այդ նպատակին իրագործման համար:
Նոյն 18 փետրուար 2025-ին, Սէուտական Արաբիոյ մայրաքաղաք Ռիատի մէջ, բանակցութիւններ ունեցան Միացեալ Նահանգներու եւ Ռուսիոյ արտաքին գործերու նախարարներու գլխաւորած պատուիրակութիւնները: Իսկ Սէուտական Արաբիա, ստանձնած է միջնորդի դեր երկու պատուիրակութիւններուն միջեւ: Այս բանակցութիւնները կը նախապատրաստեն նախագահներու հանդիպումը, որ մօտիկ ապագային տեղի պիտի ունենայ նոյն վայրին Ռիատի մէջ:
Իրադարձութիւններու այս դասաւորումը կը նախանշէ Միացեալ Նահանգներու եւ Ռուսիոյ միջեւ բարենպաստ կարգաւորում մը: Ամերիկան իր տնտեսական հզօրացմամբ կ՛ուզէ զբաղիլ, չ՛ուզեր դրամ ծախսել ուրիշներու հարցերը լուծելու համար, իր սեփական շահը ամէն բանէ վեր կը դասէ: Դաշնակից ու հակառակորդ թող իմանան. Ամերիկա այլեւս քաղաքական, տնտեսական ու ընկերային բարեգործութեամբ պիտի չզբաղի: Աշխարհը իր պատկերով փոխելու քաղաքականութիւնը վերջ գտած է:
Ի՞նչ պիտի ընեն հիմա ամերիկեան կերակրամանէն օգտուող բազում պետութիւնները եւ անհամար ընկերակցութիւնները: Ռուսիան արդարօրէն դատափետող Ամերիկայի բարեկամները պիտի յայտնուին նոր բարեկամի մը դիմաց, զոր մեծ վճռականութեամբ կը դատապարտէին:
Աշխարհաքաղաքական հարցերու մէջ ծայրայեղ դիրքորոշումները միշտ ալ անակնկալ ու անելանելի կացութիւններ կրնան ստեղծել: Մանաւանդ անոնց համար, որոնք որոշումներու կայացման մէջ դերակատարութիւն չունին: Սեփական շահերէն մասնակիօրէն հրաժարելով, աւելի կարեւոր շահեր ապահովելու գործելաձեւը կրնայ պատճառել ամբողջին ալ կորուստը: Կարելի չէ հաւատալ, որ մեծ ու հզօր գործողները իրենց շահերէն դուրս, ուրիշներուն շահերուն ի նպաստ զիջումներ կը կատարեն: Փոքրերուն կը մնայ հաշուի նստիլ նոր իրողութիւններուն դիմած ու սեփական շահը ամէն բանէ վեր դասել:
Աշխարհաքաղաքական նոր դասաւորման մը ականատես ենք: Դժբախտաբար միայն ականատես եւ ոչ դերակատար: Իմաստութեամբ վերանայինք մեր կատարած ընտրանքները ու չմոռնանք, որ անկախ, սեփական շահի գիտակցութեամբ քաղաքական վարքագիծը այլընտրանք չունի:
