ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ
«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր
Առաջին անգամը չէ, որ բռնատիրական Ազրպէյճան յայտնուած է ուշադրութեան կեդրոնը` արեւմտեան պաշտօնեաներուն միլիառաւոր տոլարներ կաշառք տալու առումով, որպէսզի անտեսուին իր սեփական բնակչութեան եւ արցախահայութեան մարդկային իրաւունքներու զանգուածային խախտումները:
«Խաւիարային դիւանագիտութիւն» եզրոյթը ստեղծուած է յատկապէս եւրոպական կառոյցներու մէջ Ազրպէյճանի կաշառակեր գործելակերպը նկարագրելու համար: Ցաւօք, նոյնքան կաշառուած եւրոպացի որոշ պաշտօնեաներ հաճոյքով գրպանած են Ազրպէյճանի կողմէ իրենց առաջարկուած միլիոնաւոր տոլարներ:
«Ազդեցութեան եւ շահարկումի այս բարդ ցանցը բացայայտուած է գերմանական ARD հեռատեսիլային ընկերութեան «Am Abgrund» («Անդունդի մէջ») բեկումնային ժապաւէնով: Թէեւ ժապաւէնը գեղարուեստական է, սակայն անիկա հիմնուած է շարք մը հետաքննութիւններու վրայ, որոնք կը կոչուին «Ազրպէյճանական լուացքատուն»` բացայայտելով, թէ ինչպէ՛ս Ազրպէյճանի կառավարութիւնը կը կաշառէ Եւրոպական խորհուրդի քաղաքական գործիչները: 2017-ին հրապարակուած հետաքննութիւնները պարզած են, թէ ինչպէ՛ս Ազրպէյճանի կառավարութիւնը շարժիչ ուժ եղած է 2,9 միլիառ տոլարի դրամաշնորհային գաղտնի ֆոնտի ետին. ֆոնտ մը, որ կրնայ օգնել անոր` կաշառելու եւրոպացի քաղաքական գործիչները, գրած է Լամիեա Ատըլըկիզի globalvoices.org կայքին վրայ:
«Պաքու խելամտօրէն նաւարկած է Եւրոպայի իշխանութեան միջանցքներով` գրաւելով քաղաքական գործիչները շքեղ ճամբորդութիւններու եւ դրամական ուղղակի վճարումներու համադրութեամբ: Նպատա՞կը. ապահովել, որ այդ ազդեցիկ ձայները բարձր խօսին Ազրպէյճանի շահերուն մասին, մասնաւորապէս` Եւրոպական խորհուրդի խորհրդարանական վեհաժողովի (ԵԽԽՎ) եւ նոյնիսկ Գերմանիոյ Պունտեսթակի դահլիճներուն մէջ», գրած է Ատըլըկիզի:
Հետաքննող լրագրող Տանիէլ Հերրիչի նկարահանած ժապաւէնին անդրանիկ դիտումը կայացած է 20 փետրուարին, Գերմանիոյ խորհրդարանի կողմէ կազմակերպուած ձեռնարկի մը ընթացքին: Կը նախատեսուի ցուցադրել հետեւութիւն ընող վաւերագրական ժապաւէն մը, որ աւելի եւս կը բացայայտէ Ազրպէյճանի լոպիիստական կաշառակեր ջանքերը Եւրոպայի մէջ:
Ժապաւէնը կը բացայայտէ ե՛ւ կաշառք տուող ազրպէյճանցիները ե՛ւ կաշառք վերցնող եւրոպացի պաշտօնեաները: «Այս պատմութեան կեդրոնը կը գտնուի ուժանիւթային աղբիւրներով հարուստ Ազրպէյճանը, որ կը քննադատուի իր կառավարութեան բռնապետական գործելակերպին համար, ինչպէս նաեւ` եւրոպական երկիրները, որոնք յայտնի են իբրեւ ժողովրդավարութեան, օրէնքի գերակայութեան եւ մարդկային իրաւունքներու առաջամարտիկներ, որոնք երկար ժամանակ` խորհրդային դարաշրջանէն ի վեր, դաստիարակ եղած են զարգացող երկիրներու համար: Բայց տեղի կ՛ունենայ անսպասելին. այդ նուիրական արժէքները տարածելու փոխարէն, այնպէս կ՛երեւի, թէ անոնք եւս խոցելի դարձած են կաշառակերութեան նկատմամբ…»:
Ժապաւէնը կը սկսի իր ներքին հակառակորդները լռեցնելու նպատակով Ազրպէյճանի ի գործ դրած ջանքերու ցուցադրումով. հակառակորդներ, որոնք բանտ կը նետուին վարչակարգին կողմէ տեղի ունեցող մարդկային իրաւունքներու խախտումները քաջաբար բացայայտելնուն համար: Անիկա կը բովանդակէ տրամաթիք տեսարաններ, որոնք կը կրկնօրինակեն 2012-ին յայտնի լրագրող Խատիճա Իսմայիլովայի ննջասենեակը թաքուն տեղադրուած տեսախցիկներու նկարները` բացայայտելով անոր անձնական կեանքը: Իսմայիլովան շարք մը հետաքննութիւններ իրականացուցած է Ալիեւներու իշխող ընտանիքին կապուած կառավարութեան կաշառակերութեան մասին: Սպրդած նկարները նպատակ ունէին արատաւորել լրագրողին հեղինակութիւնը: Հետագային Իսմայիլովա կեղծ մեղադրանքներով բանտարկուեցաւ եւ երկու տարի անցուց ճաղերու ետին:
Ժապաւէնը կը պատմէ «Գերմանիոյ Պունտեսթաքի մտացածին անդամի` Կըրտ Մայնըքիի մասին, որ նաեւ կը ծառայէ Եւրոպական խորհուրդին մէջ: Մայնըքի կը բացայայտէ, որ 1949-ին ստեղծուած այդ հաստատութիւնը, որ ստեղծուած է ժողովրդավարութեան եւ օրէնքի գերակայութեան ամրապնդման համար, վտանգուած է, եւ որ գերմանացի պատգամաւորները ենթարկուած են ազրպէյճանական վարչակարգի ազդեցութեան` Եւրոպական խորհուրդին մէջ իրենց ձայները փոխանակելով դրամի, ոսկիի, մարմնավաճառներու եւ այլ կաշառքներով` դաւաճանելով ժողովրդավարութեան եւ մարդկային իրաւունքներու սկզբունքներուն»:
Մայնըքիի` Ազրպէյճանը դատապարտող բանաձեւի ընդունման փորձը այդ երկրի բազմաթիւ քաղաքական բանտարկեալներու համար, ձախողած է ուրիշ անդամներու կողմէ` Ազրպէյճանէն կաշառք ստանալէն ետք:
Ժապաւէնի ցուցադրութեան յաջորդած քննարկման ժամանակ բեմադրիչ Հերրիչ ըսաւ. «Հարցը դուրս եկած է Ազրպէյճանի կառավարութեան շրջանակներէն եւ ներգրաւուած արեւմտեան քաղաքական գործիչներուն եւ հասարակութիւններուն` Ազրպէյճանի բնական աղբիւրներով սնուցուող կաշառակերութեան փորձարկումին մէջ: Ցուցադրութեան հիւրերու շարքին էր նաեւ Գերմանիոյ խորհրդարանի պատգամաւոր Ֆրանք Շուապ, որ վերջերս յայտնի դարձած է Ազրպէյճանի կառավարութեան հասցէին իր բուռն քննադատութեամբ: Նոյն Շուապը վիճարկեց ԵԽԽՎ-ի ազրպէյճանական պատուիրակութեան հաւատարմագիրները վեհաժողովի բացման ձմեռնային նստաշրջանի ժամանակ, յունուար 2024-ին»:
Շուապ Global Voices-ին յայտնեց, որ Ազրպէյճանի մասին ճշմարտութիւնը ըսելու իր փորձը «կը համապատասխանէ Եւրոպայի խորհուրդի առաքելութեան: Եթէ այս կազմակերպութեան անդամը չի յարգեր անոր սկզբունքները, ապա անհրաժեշտ է քայլերու ձեռնարկել»: Ուքրանական պատերազմի պատճառով ռուսական կազի դէմ արգելք դնելէ ետք Եւրոպան սկսաւ կազ գնել Ազրպէյճանէն, որ մասամբ կը ներկրուի Ռուսիայէն: Այսուամենայնիւ, «Կարեւոր է, որ մենք չանտեսենք մարդկային իրաւունքներու խախտումները` յանուն առեւտրական յարաբերութիւններու», ըսաւ Շուապ:
ԵԽԽՎ-ի մերժումէն ետք` վաւերացնելու Ազրպէյճանի պատուիրակութեան լիազօրութիւնները յունուար 2024-ին, «Ժամանակը (ժապաւէնի մեկնարկման համար) ասկէ աւելի յարմար չէր կրնար ըլլալ», կ՛ըսէ «Եւրոպական կայունութեան նախաձեռնութիւն» ուղեղային կեդրոնի նախագահ եւ Ազրպէյճանի կառավարութեան խիստ քննադատ Ճերըլտ Նուաս: Անոր ուղեղային կեդրոնն է, որ 2012-ին ստեղծեց «խաւիարային դիւանագիտութիւն» եզրոյթը եւ առաջինն էր, որ փաստեց Ազրպէյճանի ազդեցութիւնը Եւրոպական խորհուրդին վրայ»:
Նուաս նախազգուշացուցած է Ազրպէյճանը` հաւանական վտարման մասին Եւրոպական խորհուրդէն, եթէ ան ազատ չարձակէ իր քաղաքական բանտարկեալները մինչեւ ապրիլ 2024` Եւրոպական խորհուրդի 75-ամեակը:
Աւելի քան 200 քաղաքական բանտարկեալ կայ Ազրպէյճանի մէջ:
Արեւելահայերէնի թարգմանեց`
ՌՈՒԶԱՆՆԱ ԱՒԱԳԵԱՆ
Արեւմտահայերէնի վերածեց`
ՍԵԴԱ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ
