ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ
Մայիս 28-ի առաւօտուն կը գրեմ հերթական յօդուածս: Տրամաբանօրէն, այս յօդուածը նուիրուած պէտք է ըլլայ սարդարապատեան յաղթանակներէն ետք Հայաստանի անկախութեան հռչակման: Յաղթանակ ոգեկոչող պէտք է ըլլայ, ապագայի յոյսերով առլցուն, Միացեալ եւ Անկախ Հայաստանի տեսլականով ջրդեղուած: Սակայն հայաստանեան ներկայ իրականութիւնը թոյլ չի տար յաղթանակի բերկրանքով ոգեւորուելու: Արցախի Հանրապետութեան ստեղծումը նշանակելի քայլ մըն էր Միացեալ Հայաստանի ստեղծման ճամբուն վրայ: Այժմ կը բանակցինք Արցախի բնակիչ «էթնիք» հայերու իրաւունքներու ապահովման շուրջ, այսինքն` Հայաստանի իշխանութիւնը լռելեայն ընդունած է Արցախի` Ազրպէյճանի պատկանելիութիւնը: Պատերազմի դաշտին վրայ պարտութիւնը կը նուիրագործուի իրաւական պարտութեամբ: 1991-ի Հայաստանի անկախութեան հռչակումը եւ անոր նախորդած Արցախի Հանրապետութեան ստեղծումը մայիս 28-ի խորհուրդին լուսաւոր կիրարկումներն էին:
Այժմ, հայրենի իշխանութիւնը հետամուտ է հակառակին, զոյգ անկախութիւններէն հրաժարումին:
Թող չափազանցութիւն չթուի Հայաստանի անկախութենէն հրաժարելու մասին մեր մտավախութիւնը: Ազրպէյճանի կողմէ ներկայացուած հինգ պահանջները ընդունելով եւ անոնց վրայ ոչինչ աւելցնող, բայց թիւով վեց պայմաններ ձեւաւորելով, Հայաստանի իշխանութիւնները ո՛չ միայն 44-օրեայ պատերազմի պարտութիւնը ընդունեցին, այլ նաեւ համաձայն եղան զիջումներու բուն Հայաստանի տարածքէն, «Զանգեզուրեան միջանցք»-ի բացումով` հարաւը անջատեցին Հայաստանէն: Ինչ որ Գարեգին Նժդեհ թոյլ չէր տուած 1921-ին, այսօր կը կատարուի բանակցութիւններու ճամբով, սկիզբ դնելով Հայաստանի Հանրապետութեան ինքնիշխանութեան կորուստի սողացող գործընթացին: Այս ընթացքով, օր մըն ալ Հայաստանի բնակիչները եւս կրնան վերածուիլ «էթնիք» հայերու, Ազրպէյճանի ենթակայութեան տակ տարտամ «իրաւունքներու» առկայութեամբ: Այդ իրաւունքներն ալ, ինչպէս Արցախի, այնպէս ալ Հայաստանի մէջ, ժամանակի ընթացքին կրնան չքանալ, ինչպէս փաստօրէն չքացան Լոզանի դաշնագիրով նախատեսուած առանձնաշնորհումները Թուրքիոյ հայութեան մնացորդացին:
Ով չի պատկերացներ վտանգին ահաւորութիւնը, չի հասկնար շաբաթներէ ի վեր շարունակուող բողոքի շարժումը: Բանակցային գործընթացին մէջ բեկում մտցնելու, հայ ժողովուրդի իրաւունքներուն գործնապէս տէր կանգնելու, Արցախի ու Հայաստանի անկախութիւնը պաշտպանելու անհրաժեշտութիւնը տակաւին չի այցելած ստուար բազմութիւններու գիտակցութեան: Գոյութենական պայքարը թարգմանելով իբրեւ իշխանափոխութեան համար արշաւ, հայ ժողովուրդի կարեւոր հատուած մը բարեկեցիկ կեանքի հեռանկարը կը շփոթէ ազգային-ազատագրական պայքարին հետ: Երեւանի մայրուղիներուն ու Ֆրանսայի հրապարակին վրայ կատարուածը ազգային-ազատագրական պայքար է, որ հետզհետէ իր շուրջ պիտի համախմբէ ամբողջ հայութիւնը: Շարժումը թափ պիտի առնէ, ազգային պահանջատիրութեան անյեղլի տրամաբանութեամբ: Մտաւորականութեան կոչը այդ կը թելադրէ, որովհետեւ մտաւորականութիւնն է, որ ժամանակաւոր ու առտնին մտահոգութիւնները շրջանցելով, ազգին ու հայրենիքին ներկան կը բնորոշէ ու ապագան կը նախանշէ:
Անցեալի յաղթանակները մերն են, մերն են նաեւ պարտութիւնները: Եթէ ազատ ու անկախ ապրիլ կ՛ուզենք, պէտք է պարտութիւնները դրժենք ու յաղթանակները շեփորենք: Այսինքն` վերադառնանք 28 մայիս 1918-ի անկախութեան եւ տարի մը ետք` 28 մայիս 1919-ի Միացեալ Հայաստանի հանգանակին: Անկախութիւնը բացարձակ արժէք է, որմէ որեւէ նահանջ մահացու է ազգին ու հայրենիքին համար: Տէր կանգնինք ազատ, անկախ ու միացեալ Հայաստանի հանգանակին:
