Իրանն ու Ազրպէյճանը ստորագրած են համաձայնութեան մասին յուշագիր Իրանի տարածքով Նախիջեւանի եւ, այսպէս կոչուած, «Արեւելեան Զանգեզուր»-ի տնտեսական գօտիին միջեւ հաղորդակցութեան նոր կապերու ստեղծման վերաբերեալ: «Երկիր» կը նշէ, որ այս մասին կը հաղորդէ «Քոքասըս Ուաչ»-ը:
Արցախի 75 առ հարիւրին բռնագրաւումէն ետք, Ազրպէյճանը Կովսականի, Քաշաթաղի եւ Քարվաճառի շրջանները յայտարարեց «Արեւելեան Զանգեզուր»` հետագայ նկրտումներ որդեգրելով նաեւ Սիւնիքի նկատմամբ, որ ըստ իրենց, «Արեւմտեան Զանգեզուր»-ն է:
Փաստաթուղթը ստորագրուած է 11 մարտին Պաքուի մէջ` Ազրպէյճանի փոխվարչապետ Շահին Մուսթաֆայեւի եւ Իրանի ճանապարհաշինութեան եւ քաղաքաշինութեան նախարար Ռոսթամ Քասեմիի կողմէ:
Ըստ Ազրպէյճանի նախագահի օգնական Հիքմեթ Հաճիեւի, յուշագիրի ստորագրութիւնը պատմական իրադարձութիւն է: «Նախիջեւանի նկատմամբ պոյքոթ կիրարկելու` Հայաստանի երկարամեայ քաղաքականութիւնը այս ծրագիրի իրագործման շնորհիւ պիտի դադրի: Ազրպէյճանի երկու շրջաններուն` Նախիջեւանի եւ Արեւելեան Զանգեզուրի միջեւ պիտի կառուցուի ճանապարհային, երկաթուղային եւ ելեկտրական հաղորդակցութիւն` Իրանի տարածքով», նշած է ան:
Ըստ Հաճիեւի, «այդ ծրագիրը պիտի փոխէ շրջանի փոխադրահաղորդակցային տարածքը, ատիկա Ազրպէյճանին պիտի կապէ Թուրքիան եւ Իրանը` հիմ դնելով նոր եւրասիական միջանցքի»:
Ըստ Քասեմիի, երկու երկիրներուն միջեւ շարք մը ոլորտներու մէջ համագործակցութեան առումով ստորագրուած է ճանապարհային քարտէս: Ան նշած է, որ իրանեան կառավարութեան համար առաջնահերթութիւն է իր դրացիներուն հետ յարաբերութիւններու բարելաւումը:
Ասոր զուգահեռ, ազրպէյճանցի ղեկավարի` Անգարա կատարած այցելութեան ընթացքին Ազրպէյճանն ու Թուրքիան համաձայնած են արագացնելու Նախիջեւանէն Կարս երկաթուղիի կառուցման աշխատանքները, ինչ որ արդէն անիմաստ եւ երկրորդական պիտի դարձնէ Գիւմրիէն Կարս ելքը: Այնպէս ինչպէս կը նշէ «Քոքասըս Ուաչ»-ը, հայ-թրքական յարաբերութիւններու կարգաւորումը ամբողջութեամբ կախեալ պիտի ըլլայ Ազրպէյճանի հետ հարցերէն:
Ազրպէյճանցի քաղաքագէտ Ահմետ Ալիլի ուշադրութեան հրաւիրած է Ազրպէյճանի նախագահի` Իրանի հետ դիւանագիտական յարաբերութիւններու 30-ամեակին յղած նամակին: «Հաստատ, մեր հինաւուրց, պատմական տարածքներու ազատագրումով իրանա-ազրպէյճանական պետական սահմանի վերականգնումը ստեղծած է բարենպաստ պայմաններ տարբեր ոլորտներու մէջ ներուժի ամբողջական օգտագործման, ճանապարհային հաղորդակցութեան միջանցքներու ծրագիրներու միացեալ իրականացման համար: Այդ առնչութեամբ պիտի ուզէի ընդգծել Իրանի եւ Ազրպէյճանի միջեւ կնքուած յուշագիրը` «Արեւելեան Զանգեզուրի եւ Նախիջեւանի միջեւ հաղորդակցութեան վերականգնման վերաբերեալ». ասիկա կը նշանակէ, որ այլեւս չկայ Զանգեզուրի միջանցք, որ պիտի անցնի Հայաստանի հարաւային շրջաններով», եզրափակած է ան:
Ազրպէյճանցի մէկ այլ քաղաքագէտ` Ֆարհատ Մամետով կը նշէ, որ այսպիսով, Ազրպէյճանը իրեն համար լուծած է մէկ կարեւոր սկզբունքային հարց` «ցամաքային ելք դէպի Նախիջեւան, այնտեղէն ալ Թուրքիա` առանց Հայաստանի համար հաղորդակցութեան ճամբաներու բացման»: «Ասիկա շատ կարեւոր տարր է, որովհետեւ հաղորդակցութեան ճամբաներու բացումը պիտի նշանակէ հաղորդակցութեան բոլոր տեսակներու բացում: Այժմ Ազրպէյճանը նման պարտաւորութիւններ չունի, եւ Իրան ստիպուած է Պաքուէն խնդրել` իր տարածքով բանալ դէպի Իրան եւ Ռուսիա երկաթուղի, ինչպէս նաեւ օգտուիլ Պաքու-Թիֆլիս-Կարս երկաթուղիէն»:
«Եթէ առաջ հաղորդակցութիւններու բացումը Հայաստանի համար եղած է Զանգեզուրի միջանցքի բացման դիմաց, ապա այժմ պայմանները այլ պիտի ըլլան, հաւանաբար` խաղաղութեան համաձայնագիր` տարածքային ամբողջականութեան ճանաչման դիմաց», նշած է Մամետով:
