«Մենք Պիտի Մնանք Ձեզի Հետ, Մի՛շտ Ձեր Կողքին» Շեշտեց Յ. Բագրատունի

ՀՅԴ Լիբանանի Կեդրոնական կոմիտէի եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի ներկայացուցիչ, երեսփոխան Յակոբ Բագրատունի «Վանայ Ձայն»-ի հետ ունեցած իր հարցազրոյցին ընթացքին անդրադարձաւ լիբանանեան տագնապին եւ լիբանանահայութեան:

« Տակաւին կան Արամ Ա. վեհափառին կոչին ընդառաջած այլ նուիրատուներ, որոնցմով մենք հպարտ ենք: Անոնք սոսկ ՀՅԴ-ի համակիրներ չէին, այլ` կուսակցական ընկերներ, որոնք հաւատարիմ ՀՅԴ-ի մէջ սորված ծառայողական սկզբունքներուն եւ լիբանանահայութեան գոյութեան կարեւորութեան` բացին իրենց քսակները եւ կը շարունակեն բանալ իրենց ծրագիրները, որոնց մասին քանի մը շաբաթէն կրնանք լսել: Մենք որոշած ենք, ո՛չ միայն Լիբանանի Կեդրոնական կոմիտէով, այլ` ՀՅԴ Բիւրոյով, ՀՕՄ-ի Կեդրոնական վարչութեամբ, Համազգայինի Կեդրոնական վարչութեամբ, ՀՄԸՄ-ի Կեդրոնական վարչութեամբ, համահայկական թէ լիբանանեան մակարդակի վրայ, որ այս ժողովուրդը առանձին պիտի չմնայ: Մենք անպայման այս ժողովուրդին կողքին պիտի կանգնինք: Եթէ օրին մենք ժողովուրդին ֆիզիքական գոյութիւնը պաշտպանեցինք` Լիբանանի մէջ ինքնապաշտպանութեան կռիւներով, եթէ օրին նահատակներ տուինք, այսօր` այդ ֆիզիքական գոյութիւնը, որ նահատակներու արեամբ պաշտպանուեցաւ, չենք կրնար չպաշտպանել` պարզապէս որովհետեւ նիւթականի դժուարութիւն ունինք: Մեր սիրելի ունկնդիրները, լսողները, մտածողները, Դիմատետրի վրայ գրառում կատարողները, մեր ընդդիմադիրները, իրենց մտային մակարդակին համապատասխանող հարցադրումներ արձանագրողները, երբեմն նաեւ անտեղի, շուկայական այլ հաշիւներով այսպէս ըսուած քննադատութիւն կատարողները` անհիմն ու ճղճիմ տեղեկութիւններու հիման վրայ, թող իմանան, որ ի՛նչ ալ պատահի, ինչքա՛ն ալ փորձեն սեւցնել աշխատանքը, մենք պիտի շարունակենք աշխատիլ: Այս ժողովուրդին ծառայութիւնը մեր հիմնական գոյութեան իմաստն է, այլապէս` ինչպէս ուրիշ հաստատութիւններ, կը վերածուին քաղաքական կրպակներու, ընտանեկան գրասենեակներու` ընտրութենէ ընտրութիւն գործող գրասենեակներու, որոնք քիչ մը կաթ, երեխաներու պիտոյք եւ ուտեստեղէն կը բաժնեն: Մենք այդպէս չենք: Եթէ կը յիշէք, 2018-ի ընտրութիւններուն նախօրեակին, «Շաղզոյեան» կեդրոնի կից կանգառին մէջ տեղի ունեցած ընտրական միթինկին յայտարարեցի, որ եթէ նոյնիսկ մեզի պիտի չքուէարկէք, մենք պիտի շարունակենք բոլոր հայերուն օժանդակել: Մէկը միւսին հետ կապ չունի, իսկ մնացեալը մեր եւ մեր ժողովուրդին գիտակցութիւնն է: Մենք այսպէս պիտի շարունակենք: Մենք մեր ձեռքերը օդին մէջ չենք կրնար ճօճել եւ ըսել, որ չենք խառնուիր: Մարդկօրէն անկարելի է այդ մէկը մեզի համար: Մէկ ամիսէն պիտի տեսնենք Հայկական երեսփոխանական գրասենեակին նոր նախաձեռնութիւնները:

Հաւատացէ՛ք, որ օրական դրութեամբ` սկսեալ ինձմէ, բոլորս կը զբաղինք ժողովուրդին դեղորայքի կարիքը ապահովելու գործով` բոլոր շրջաններուն դեղատուները այցելելով: Այնքան ինչքան մեր ընտանիքներուն համար դեղորայք կը փորձենք ապահովել, նոյնքան ալ դեղի կարիք ունեցողներուն: Այս մանրամասնութիւններուն կ՛անդրադառնամ ըսելու համար, որ մեր այս ամէնէն դժուար օրերուն ընթացքին, երբ ճգնաժամ յայտարարած ենք, պիտի մնանք այդ ճգնաժամին մակարդակին վրայ, եւ առաւելագոյն կերպով լարելով մեր կարողութիւնները` պիտի հասնինք մեր ժողովուրդին: Այս գործին մէջ մենք առանձին չենք. մենք վեհափառ հօր կողքին ենք, սփիւռքի մեր կառոյցներուն, Լիբանանի Ազգային առաջնորդարանին եւ միւս յարանուանական պատասխանատուներուն կողքին ենք, սակայն մենք կարիքը ունինք աւելի բախտաւոր հայորդիներու, որոնք տակաւին արտաքին աշխարհի հետ առեւտուր ընելով ամերիկեան տոլար բերեն Լիբանան, այն հայորդիներուն, որոնք կը գտնուին սփիւռքեան տարբեր շրջաններու մէջ եւ կամ Հայաստան, ուր հասած են շնորհիւ Լիբանանի մէջ իրենց ստացած կրթութեան, համալսարաններու մէջ բարձր կրթութեան հետեւած ու բարձր վկայականներու արժանացած, որովհետեւ աւարտած են հայկական դպրոցներ: Այսօր կը հաւատամ, որ անոնք կը գիտակցին, որ պէտք է օգտակար ըլլան մեզի: Այսօր է ժամանակը, որպէսզի լիբանանահայութիւնը ամուր պահենք` վաղուան սփիւռքահայութեան եւ Հայաստանի ամրութեան համար»:

Բացայայտ կերպով ներկայացնելով լիբանանահայութեան կարիքները` Յ. Բագրատունի յայտնեց, որ գաղութը նախ եւ առաջ նիւթականի կարիք ունի` աւելցնելով, որ դպրոցները ամուր պահելու, գեղարուեստի դպրոցները, բարեսիրական միութիւնները ամուր պահելու համար դարձեալ նիւթականի կարիք կայ: «Ուտեստեղէնի, դեղորայքի եւ այլ կարիքներ ալ կան. թէեւ նաւահանգիստէն եւ օդակայանէն այդ նիւթերը ստանալը դժուարութիւններ կրնայ ստեղծել, սակայն պատահած է, որ ստանանք եւ կրցած ենք զանոնք դուրս հանել նաւահանգիստէն եւ օդակայանէն: Սակայն ամէնէն արագը նիւթականն է, որովհետեւ երբ դրամը կայ, ապա շրջակայ երկիրներէն անմիջական կերպով այդ կարիքները կարելի է ապահովել: Կարեւորը սակայն բարի կամեցողութիւնն է: Նաւահանգիստի պայթումին օրը յայտարարեցի, որ այս երկնքին տակ գտնուող ոեւէ հայու սիրտ պէտք է բաբախէ Լիբանանի համար: Աւելի ուշ եկաւ Արցախի պատերազմը, իւրաքանչիւր հայու սիրտ Արցախի համար բաբախեց եւ ապա յուսախաբութեան առաջնորդուեցաւ: Սակայն այսօր նոր հորիզոններու դիմաց ենք, եւ չենք կրնար յուսահատութեան մէջ ապրիլ: Յուսահատութիւնը մահ է, եւ վստահ եմ, որ հայը չ՛ուզեր մեռնիլ: Այլ` կ՛ուզէ ապրիլ  արժանապատիւ կեանքով, բարւոք կեանքով:

Դժբախտաբար շահադիտական նպատակներէ մեկնելով երբեմն դէմ յանդիման կը գտնուինք հեռատեսիլի պաստառին վրայ հայ ծերունիի մը, որ խանութի մը առջեւ մուրացկանութիւն կ՛ընէ, կամ ալ փողոցը մնացած է: Յանկարծ երբ ստուգենք անոր մասին, կը տեսնենք, թէ այդ անհատը թէ՛ Ազգային առաջնորդարանէն, թէ՛ Երեսփոխանական գրասենեակէն, թէ՛ ընկերային ծառայութեան գրասենեակներէն օժանդակութիւն կը ստանայ: Ընտանիք ունի, ջղային տագնապներու մէջ է, ընտանիքը զինք փողոց ձգած է, մենք կ՛ուզենք զայն Ծերանոց տանիլ` ինք կը մերժէ: Բայց անմիջապէս, որ այդ պատկերները սփռուին, կը կատարուին սովորական գրառումները. ո՞ւր է ազգը, ո՞ւր է եկեղեցին, ո՞ւր են երեսփոխանները, եւ կը շարունակուի: Մեր ժողովուրդը պէտք է վստահ ըլլայ, որ օժանդակութիւնները կան, պիտի գան, եւ անոնք առանձին չեն», շեշտեց ան:

Պատասխանելով այն հարցադրումին, որ յաճախ կը կրկնուի «Լիբանանահայութիւնը դէպի ո՞ւր» եզրերով, Յ. Բագրատունի ընդգծեց. «Մենք տոկացող տեսակն ենք: Վարդագոյն օրեր չեն սպասեր մեզի: Պիտի անցընենք դժուար օրեր, բայց յոյս պիտի ունենանք, որ Լիբանանը պիտի կարենայ ոտքի կանգնիլ: Առաջին անգամ չէ, որ Լիբանանը կը քանդուի, եւ լիբանանցիները յուսահատութեան անդունդին մէջ կը գտնուին: Առաջին անգամը չէ, որ լիբանանահայութիւնը դժուարութիւններ ու տագնապներ կը դիմագրաւէ, սակայն լիբանանահայութեան պարագային միշտ պէտք է յիշենք, որ լիբանանահայ կառոյցները, պատասխանատուները եւ պատասխանատու դիրքերու վրայ գտնուող անձնաւորութիւնները անցեալին եւ այսօր միշտ ըսած են, որ ժողովուրդին կողքին են եւ եղած են անոնց կողքին: Հարցազրոյցին ընթացքին անդրադարձանք Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին. օրին ՔՈՄԱՐԵՍ-ը կազմուեցաւ, որ վերանորոգեց բոլոր այն տուները, որոնք ռմբակոծումներէ վնասուած էին: Մոռցուեցաւ այդ մէկը, նոր սերունդը չի գիտեր այդ մասին, բայց պատմութիւնը կը վկայէ այդ մասին: Ազգային խորհուրդը, որ հոյակապ եւ սքանչելի գործ ըրաւ, որ մինչեւ օրս անոր ժառանգութիւնը կը մնայ` Ազգային խորհուրդի շէնքեր, որոնք հազարական լ. ոսկի հանգանակումով կառուցուեցան եւ տրուեցան հայորդիներուն, իսկ կառուցուեցան բարերարներուն հազար անգամ հազարի գումարներով, եւ այդ շրջանները կարելի եղաւ հայահոծ պահել:

Երբեմն մեր յիշողութիւնը կը տկարանայ, եւ երբեմն մենք յանցաւոր ենք, որ այս բոլորին մասին չենք ուզեր խօսիլ` ըսելով, որ «ամօթ է, ժողովուրդը գիտէ արդէն», սակայն ի յայտ կու գայ փաստօրէն, որ լիբանանահայութիւնը չի գիտեր այս մասին: Բայց «Լիբանանահայութիւնը դէպի ո՞ւր» հարցումին մասին տարբեր կարծիքներ կան. ամէն բան վաճառել Հայաստան կամ Միացեալ Նահանգներ երթալու մասին: Սակայն իւրաքանչիւր հայ անհատ պէտք է գիտնայ, որ ոեւէ պատասխանատու մարդ` դաշնակցական ըլլայ կամ ոչ, չի կրնար նման արտայայտութիւն ունենալ: Աւելի՛ն. ազգային եւ քաղաքական գործին մէջ մեծագոյն սխալը խուճապի մէջ հապճեպ որոշում տալն է: Խուճապի մէջ խուճապային որոշումները յաւելեալ խուճապի կ՛առաջնորդեն, իսկ խուճապին մէջ հանդարտ մտածողութիւնը կը քննադատուի: Հոգեբանական վիճակ է, երբեմն մարդիկ խումբ մը ցուցարարներու կը հետեւին, սակայն ցոյցը աւարտելէ ետք անոնք չեն գիտնար, թէ ինչո՞ւ համար մասնակցած են այդ ցոյցին: Այսօր ո՞վ կը յիշէ 17 հոկտեմբերին սկսած ժողովրդային շարժումը, եւ ո՛չ ալ պիտի իմանայ, թէ ինչերէ՛ անցանք: Ինծի համար կայ մէկ յստակ բան, որուն համար նախապէս քննադատութիւն ստացայ, սակայն դարձեալ պիտի ըսեմ, որովհետեւ համոզումով կ՛ըսեմ. եթէ մեր հայորդիները այս երկիրը անպայման պիտի ձգեն եւ արտագաղթեն, ինծի համար կայ մէկ հասցէ` Հայաստանն է: Պէյրութի նաւահանգիստի պայթումին ընթացքին երբ այս յայտարարութիւնը կատարեցի, շահագործուեցաւ եւ տրուեցաւ հետեւեալ հարցումը. «Ինչո՛ւ ինքը կ՛որոշէ, թէ մենք ո՛ւր պիտի երթանք»: Այդպէս չէ. մենք չենք որոշեր, սակայն եթէ կարծիք հարցնելու ըլլաք, մենք կ՛ըսենք` եթէ պիտի երթաք, ապա միակ հասցէն, որ մեզի համար գոյութիւն ունի, Հայաստանն է, մնացեալը` իւրաքանչիւր անհատ ինք աւելի լաւ գիտէ, թէ ի՛նչ քայլերու պիտի դիմէ:

Սակայն նաեւ կը խնդրենք, որ Լիբանանէն արտագաղթող իւրաքանչիւր անհատ չսեւցնէ Լիբանանի պատկերը, այնպէս ինչպէս պատահած էր 1975-ի պատերազմին, երբ ՀՅԴ-ն եղաւ միակ կուսակցութիւնը, որ արտագաղթող իւրաքանչիւր լիբանանահայ նկատեց պատերազմի ընթացքին իր խրամատը լքող զինուոր, դասալիք:

Իբրեւ հակազդեցութիւն այս որոշումին, արտագաղթող լիբանանահայերը չէին փափաքեր օժանդակել Լիբանանին եւ կը սեւցնէին Լիբանանը: Մեր խնդրանքն է, որ եթէ պիտի երթաք` գացէք Հայաստան, եթէ Հայաստան պիտի չերթաք` ուր որ ուզէք ազատ էք երթալու, բայց մի՛ սեւցնէք Լիբանանը: Մի՛ մոռնաք, որ տակաւին Լիբանանի մէջ կը մնան ձեր մայրերուն, հայրերուն եւ մեծ հայրերուն աճիւնները: Չպատահի, որ այդ դամբարանները վաճառելու համար օր մը Լիբանան վերադառնաք, կեանքը միայն նիւթապաշտութիւն եւ նիւթական չէ, կեանքը` հաւաքական գոյութիւն  է, պատմութիւն է, ժառանգութիւն է եւ կտակ: Մենք չենք կրնար խօսիլ ամէն բան քանդելու մասին, որովհետեւ իբրեւ անհատ յուսալքուած եմ եւ հաւատք չունիմ: Հարցերը իրատեսութեամբ պէտք է դիտել: Դժուարութեան մէջ ենք, պիտի օգնենք առաւելագոյն չափով: Ո՛վ որ կ՛ուզէ այս գործին մէջ օգնել մեզի` բարի եկած է, իսկ ով որ չ՛ուզեր` ոչինչ կը պարտադրուի անոր, ազատ է, սակայն իր ազատութեան մէջ գինիին ջուր թող չխառնէ, եւ աշխատողին գործին դիմաց թումբ թող չկանգնեցնէ»:

Լիբանանահայութեան համահայկական արժէքին կողքին իբրեւ լիբանանեան գաղութ երկիրը հարստացնող արժէք մը ըլլալուն մասին երեսփոխան Յ. Բագրատունի շեշտեց, որ կան բազմաթիւ հրատարակութիւններ` լիբանանահայութեան արժէքին մասին, որոնք բազմաթիւ պետական անձնաւորութիւններու վկայութիւններն են: «Նախագահներ, վարչապետներ, խորհրդարանի նախագահներ, նախարարներ, երեսփոխաններ, կրօնական դէմքեր, քաղաքական դէմքեր սքանչելի արտայայտութիւններ ունեցած են լիբանանահայութեան մասին: Տարիներէ ի վեր առիթ կ՛ունենամ դիւանագիտական շրջանակներու հետ յարաբերելու, ոչ մէկ դեսպանի կողմէ լսած եմ արտայայտութիւն մը, որ լիբանանահայութիւնը կ՛արժեզրկէ կամ գաղութին հասցէին ժխտական է: Ընդհակառակն` անոնք անհրաժեշտ կը գտնեն Լիբանանի մէջ հայութեան գոյութիւնը: Ոմանք արտայայտուած են ըսելով, որ երանի ամէն գաղթականութիւն հայկական գաղթականութեան նման ըլլար, որ Լիբանանը հարստացնէր ու կառուցէր:

Տակաւին օր մը առաջ էր, երբ Լիբանանի խորհրդարանի նախագահը ընդունած էր երիտասարդութեան եւ մարմնակրթութեան նախարար Վարդինէ Օհանեան-Գէորգեանը, որուն հետ հանդիպումին ընթացքին ան բացառիկ արտայայտութիւններ ունեցած է լիբանանահայութեան մասին, հակառակ անոր որ ան իր արտայայտութիւններուն մէջ շատ բծախնդիր է ու չափաւոր: Քաղաքական մեր դիրքորոշումները իսկապէս կ՛արժեւորուին: Մարդիկ կրնան դժգոհիլ, թէ ինչո՞ւ այսինչ կուսակցութեան կամ հոսանքին հետ դաշնակից ենք, կ՛առաջարկեն այլոց հետ դաշինքներ ունենալ, կը քննադատեն եւ կը խօսին, սակայն ի վերջոյ այս բոլորը քաղաքական հաշիւներ են, եւ հիմնականին մէջ Լիբանանի մէջ իբրեւ երկիրը բաղկացնող հիմնական եօթը համայնքներէն մէկը ըլլալու հայ համայնքի իրականութիւնը անշրջանցելի է: Այսինքն` Տոհայի խորհրդաժողովին ընթացքին Քաթարի իշխանէն մինչեւ բարձրաստիճան ղեկավարներ, Արաբական լիկայի ընդհանուր քարտուղար մեր համայնքին հարցերով կը զբաղին, մեր սեւ աչքերուն համար չէ եւ ո՛չ ալ անոր համար, որ մենք Թուրքիոյ հետ հարցեր ունինք: Անոնք քաջ գիտեն, որ մեր համայնքը հաւասարակշռութիւնը պահող կշիռին մէջ մեծ արժէք ունի: Մենք պարտաւոր ենք ասիկա իրականացնել եւ արժեւորել: Այդ պատճառով ալ հայ համայնքի հաւաքականութենէն եւ հաւաքական շահերէն դուրս մնացեալը չ՛օգներ համայնքի արժէքի ամրացման, այլ դժբախտաբար կը նպաստէ անոր տկարացման», շեշտեց ան:

« Տասնամեակներէ ի վեր երկիրը այսօր հսկայական տագնապներ կ՛ապրի եւ Լիբանանի մատնուած այսօրուան անելէն դուրս գալու կարելիութիւնները` ներքին թէ արտաքին, ինչո՞ւ գոյութիւն չունին» հարցումին պատասխանելով Յ. Բագրատունի ըսաւ. «Լիբանանի պատմութիւնը` գէթ 1943-էն սկսեալ, ցոյց կու տայ, որ Լիբանանի քաղաքական հարցերը լիբանանեան հարցեր ըլլալով հանդերձ միշտ ալ ունեցած են արտաքին միջամտութիւններ: Կարելի չէ օրինակ յիշել, որ Լիբանանի մէջ կայ հանրապետութեան նախագահ մը, որ ընտրուած է պարզապէս լիբանանեան քաղաքական կողմերու համաձայնութեամբ: Եթէ անցեալին Ֆրանսան կ՛որոշէր, այնուհետեւ Անգլիա եւ Ֆրանսա, Եգիպտոս, Սէուտական Արաբիա, Սուրիա, Միացեալ Նահանգներ եւ այլն, միջամտութիւնները միշտ ալ եղած են: Միջպետական յարաբերութիւններու մէջ միջամտութիւնները սովորական գործիքակազմ կը նկատուին: Այս երկրին պարագային հարցը այն է, որ լիբանանցին տրամադիր է տեւաբար միջամտութիւններ հրաւիրելու, երբեմն բարեսիրական եւ մարդասիրական առումով, երբեմն` բարի կամեցողութեան, բայց միշտ ալ մեկնելով այն իրականութենէն, որ իր փրկութիւնը դուրսէն պէտք է գայ, ինչպէս նաեւ կը փորձէ արտաքին նեցուկով իր ներքին քաղաքական շահերը ապահովել: Ներկայ փուլին մասին միամտութիւն է հաւատալ այն իրականութեան, որ կառավարութիւնը չկազմուեցաւ, որովհետեւ հանրապետութեան նախագահը ուզեց քրիստոնեայ նախարարները նշանակել: Այս մէկը իր արժէքը ունի, սակայն այլ հարցերու շարքին շատ երկրորդական է: Հիմնական խնդիրները այլ են. օրինակ` Միացեալ Նահանգներ-Իրան հիւլէականի բանակցութիւնները դրական արդիւնքներ չունին` հակառակ այս իմաստով յայտարարուածին, բռնագրաւուած Պաղեստինի հետ ծովային սահմանագծումի հարց, Սուրիոյ շրջափակում, Եմէն, Պահրէյն, Իրաք, Սուրիա, Կազա եւ Պաղեստինեան հարց: Լիբանանեան խաղաքարտը միշտ ալ գործածուած է աշխարհին կողմէ, հակառակ անոր որ Լիբանան միշտ ալ աշխարհին համար առաջնահերթ հարց մը չէ:

Պէյրութի նաւահանգիստի պայթումը պատահեցաւ, եւ Լիբանան հասան մարդասիրական օժանդակութիւններ, կառավարութիւնը հրաժարեցաւ եւ մենք մնացինք քայլ մը ետեւ, որովհետեւ ինը ամսուան ընթացքին վարչապետ Սաատ Հարիրի չկրցաւ կառավարութիւն կազմել: Պատճառը այն չէր, որ կարելի չեղաւ անկախ, մասնագէտ եւ ոչ կուսակցականներով կառավարութիւն մը կազմել, որովհետեւ Հըզպալլան ներկայացնող նախարարի մը գոյութիւնը մերժելի էր: Հիմնական խնդիրը այն էր, որ վարչապետ Հարիրի սէուտական հովանաւորութիւն չունէր, ինչպէս նաեւ հանրապետութեան նախագահին պնդումը, որ գէթ քրիստոնեայ նախարարներուն պարագային պէտք է ան կարծիք ունենայ:

Կառավարութեան մէջ հայ թեկնածուի պարագային բազմիցս յայտարարած ենք տեղական մամուլէն եւ լրատուամիջոցներէն, թէ այն պահուն, երբ կառավարութեան լուրջ անուանացանկ մը կազմուի, վարչապետ Հարիրի պարտաւոր էր մեզի հարցնել: Այնքան ատեն որ լրջօրէն մեզի չդիմուեցաւ` հայ նախարարի անուան իմաստով, մենք անուն տալու պարտաւորութեան մէջ չէինք: Կառավարութեան վերջին ցանկին մէջ փաստօրէն հայ նախարարը պատուական անձնաւորութիւն մըն է մեզի համար, բայց նախքան հարցին լրջանալը անուն առաջադրելու վիճակին մէջ չենք ըլլար: Այսօր լուրջ կացութեան դիմաց կը գտնուինք: Երկուշաբթի օր վարչապետի նշանակման երեսփոխանական պարտադիր խորհրդակցութիւններու հրաւիրուած ենք: Մինչեւ օրս համապատասխան անուան մը շուրջ ընդհանրապէս քննարկումներ չկան: Մենք ճիշդ էինք, երբ ինը ամիս առաջ հանրապետութեան նախագահին հետ կապի մէջ մտանք եւ ըսինք, որ եթէ Սաատ Հարիրիի շուրջ համաձայնութիւնը մեծ չէ եւ չէ խօսուած գալիք կառավարութեան կազմին մասին, արդեօք պէտք չէ՞ պարտադիր խորհրդակցութիւնները քիչ մը յետաձգել, որպէսզի նուազ տագնապներէ անցնինք: Մեր խնդրանքին իբրեւ ընդառաջում, խորհրդակցութիւնները մէկ շաբաթով յետաձգուեցան: Օրին այս առաջարկը շահագործուեցաւ, չկրցան ըմբռնել, որ այս քայլը Հայկական երեսփոխանական պլոքին նախաձեռնութիւնն է, չկրցան հասկնալ, որ վարչապետի նշանակումը անբաւարար է, եւ երկիրը կ՛ունենայ երկու վարչապետ, մէկը, որ ընթացիկ աշխատանքները պիտի կատարէ եւ միւսը, որ պիտի նշանակուի եւ պիտի չկարենայ կառավարութիւն կազմել: Մենք այս բոլորը նախատեսած էինք, գիտէինք դժուարութիւնները: Այսօր ալ, եթէ մեծ տարողութեամբ ու համեմատութեամբ համաձայնութիւն չգոյանայ` վարչապետի անուան շուրջ, եւ չըլլան երաշխաւորութիւններ, որ այդ վարչապետը պիտի կարենայ կառավարութիւնը կազմել տրամաբանական ժամանակամիջոցի մը մէջ, եւ այդ կառավարութիւնը պիտի կարենայ բարեկարգումներ կատարել, ապա կրնանք նոյն վիճակին մատնուիլ: Այն խօսքերը, թէ նոր կազմուելիք կառավարութեան պարտականութիւնը երեսփոխանական ընտրութիւնները կազմակերպել պիտի ըլլայ, սխալ է, որովհետեւ ընտրութիւնները միակ փրկութիւնը չեն: Ընտրութիւնները անհրաժեշտ են եւ պէտք է կայանան յառաջիկայ մայիսին, ապրիլին կամ յունիսին: Բայց կարելի չէ կառավարութիւն մը կազմել եւ մոռնալ, թէ Հասսան Տիապի կառավարութիւնը ինչո՛ւ հրաժարած էր, մոռնալով, որ 17 հոկտեմբեր եղած էր, թէ ժողովրդային ցասում կայ եւ թէ բարեկարգումներու կարիք ունինք ընդհանրապէս:

Հարցում մը. երկիրը հոս հասաւ, որովհետեւ կառավարութիւն չկա՞յ: Ի՞նչը կ՛արգիլէր, որ մենք 40 տարի ելեկտրականութիւն ունենայինք: Ո՞ր այլ պետութիւնը արտասահմանէն պիտի միջամտէր, որ ելեկտրականութիւն չունենայիր, կամ ո՞վ պիտի արգիլէր, որ աղբերը հաւաքէիր, ո՞վ պիտի արգիլէր, որ ճամբաներուն փոսերը նորոգուէին, ո՞վ պիտի արգիլէր, որ կոյուղիները բնական կերպով կառուցուին ու գործածուին: Լիբանանցի ղեկավարները, քաղաքական դէմքերը զանազան հաշիւներով կատարեցին այդ բոլորը: Ասիկա արտաքին միջամտութիւններու հետեւանքով չէ արձանագրուած, այլ լիբանանցի ղեկավարներուն անկարութեան եւ ապաշնորհ վիճակին պատճառով էր: Ի միջի այլոց նաեւ պատիւով կրնանք ըսել, որ փաստօրէն մենք` իբրեւ քաղաքական դերակատարներ, մեր չափով մաս չունէինք այս բոլորին մէջ:

Այսօր Ժտէյտիի աղբանոցը հետզհետէ կը բարձրանայ, սակայն այդ մասին ոչ ոք ոչինչ կը խօսի, մինչդեռ Պուրճ Համուտի աղբանոցը փակուած է եւ լեռը վերացած, սակայն տակաւին այդ մասին կը շարունակեն չարախօսութիւնները: Մեզի կ՛ըսեն` դուք ալ այդ համակարգին մաս կը կազմէք: Ո՞ր համակարգին: Եթէ կարկանդակ էր` մենք մեր իրաւունքները մեր եղունգներով կրցած ենք պաշտպանել, ոչ ոք մեզի բան տուած է:

Այսօր Լիբանան լուրջ դժուարութեան մէջ է, եւ քաղաքական լաւատեսութեամբ կարելի չէ խօսիլ: Սակայն քաղաքական կեանքը պիտի շարունակուի: Կարգ մը դեսպանատուներ այս փուլին աւելի դրական տրամադրուած են եւ իրականութիւնները տեսնելով կը փորձեն նոր լուծումներու առիթ տալ: Նախորդ շրջանին արեւմտեան կարգ մը երկիրներու դեսպաններուն հետ մեր հանդիպումներուն ընթացքին անոնք կ՛ըսէին, որ վարչապետ Հարիրիի մնալը պարտադրանք չէ, այսօր անոնք իրենց բառամթերքը փոխած են եւ կ՛ըսեն, որ անհրաժեշտ է կազմել կառավարութիւն մը: Կը յուսանք, որ այս իմաստով կարելի է որոշ դրականութեամբ մօտենալ: Սակայն քաղաքական անելէն անդին կը մնայ տնտեսական, ընկերային եւ կենցաղային անելը: Դժբախտաբար պետական կառոյցներու բացակայութեան իւրաքանչիւր համայնք կը փորձէ իր կարողութիւններով գոյատեւել, ինչն է կացութիւնը լիբանանահայ համայնքին, բոլորս եւ հայկական բոլոր կառոյցները իրերօգնութեան սկզբունքով յառաջ պիտի երթան: Մենք չենք կրնար լիբանանահայութեան ճակատագիրը կապել երկրի ապաշնորհ քաղաքական դէմքերու սխալներուն: Մենք կը կատարենք այն, ինչ որ կարող ենք ընել»:

Ապահովական առումով Լիբանան մեծ ցնցումներու դիմաց չի գտնուիր, յատկապէս 75-ական թուականներու եղբայրական պատերազմներուն առումով: Սակայն փոքր ցնցումներու նախանշանները կան: Մէկ մասը իսկական ժողովրդային ցասումն է, իսկ միւս մասը` ցասումի եւ ժողովրդային տագնապներու շահագործման համար քաղաքական շահերու ապահովումն է:

Քանի մը օր առաջ Պապ Թըպպանէի մէջ պատահածը այս օրինակներէն մէկն է, եւ տեսանք ինչպէս բանակը միջամտեց եւ առաջքը առաւ:

Յստակ է բոլորիս համար, որ երբ ճամբաներու փակումն ու բողոքի ցոյցերը իրենց չափէն դուրս ելլեն` ապահովական ուժերը անմիջապէս կը միջամտեն, իսկ իւրաքանչիւր համայնքի եւ քաղաքական ուժի ենթակայ շրջանները ընկերային եւ կենցաղային իմաստով ինքնաբաւարարող կեանք մը ապահովելու մասին կարելի է մտածել: Այս մէկը օգտակար է, որ ժողովուրդը աւելի հանգիստ պայմաններու մէջ կարենայ ապրիլ:

Պատերազմ, իսրայէլեան ներխուժում եւ այլն` այս փուլին իրատեսական նախանշաններ չունին:

Պէյրութի նաւահանգիստի պայթումին թղթածրարին ներքին եւ արտաքին ուժերու կողմէ շահագործուելու մասին հարցումին Յ. Բագրատունի յայտնեց. «Գրեթէ մէկ տարի եղաւ նաւահանգիստի պայթումին: 4 օգոստոսէն մեզի քանի մը օր կը բաժնէ միայն: Լիբանանեան պետութիւնը եւ դատական իշխանութիւնները յանցաւոր են, որ տակաւին չկրցան որեւէ ձեւով յանցագործները գտնել եւ պատժել: Հասկնալի է, որ դատական իշխանութիւնները դանդաղ են: Այս իրականութեան զուգահեռ, յառաջ եկած է կարգ մը նախարարներ եւ երեսփոխաններ անձեռնմխելիութենէ զրկելու պահանջը: Նաւահանգիստի պայթումին թղթածրարը հետապնդող նախկին դատաւոր Ֆատի Սաուուան այս պահանջը օրինական միջոցներով չէր կրցած ներկայացնել: Ես` իբրեւ խորհրդարանի դիւանի անդամ, տեղեակ եմ, եւ որոշուեցաւ ու յղուեցաւ նամակ մը` անկէ խնդրելու համար, որ ներկայացնէ իր ամբաստանութեան հիմքերը այնպիսի մարդոց դէմ, որոնց նոյնիսկ հարցապնդումի չէ ենթարկած ինք: Պատասխանը մերժում էր: Նշանակուեցաւ նոր դատաւորը` Թարեք Պիթար, որ նոյն ընթացքին մէջ էր: Անոր հաստատուեցաւ, որ խորհրդարանի դիւանը ոչ մէկ հարց ունի, երեսփոխանները անձեռնմխելիութենէ զրկելու ամբողջական պատրաստակամութիւն ունի, սակայն հաճեցէ՛ք նուազագոյն փաստը տալ, որ անոնք յանցագործ են: Հոս նոյնպէս պէտք է ըսել, որ ամբաստանութիւնները կատարուած են առանց զանոնք հարցաքննելու:

Դատաւոր Պիթար դարձեալ մերժեց եւ նախքան պաշտօնապէս այդ մերժումը դիւանին ուղարկելը` Դիմատետրով հրապարակած էր:

Երկրին մէջ բոլոր օրինազանցութիւններուն շարքին օրէնքի այս խախտումին աչք խփելու մասին քարոզող կողմերը պէտք է իմանան, որ պատերազմի օրերուն հազարաւոր մարդիկ սպաննուեցան, գողութիւններ եւ այլ ոճիրներ եղան, սակայն դատական իշխանութիւնները շարունակեցին գործել: Պետական կառոյցները, սկսեալ` խորհրդարանէն, մնացին: Խորհրդարանը միակ կառոյցն էր, որ շարունակեց գործել, հակառակ անոր որ իր անդամներուն մէկ երրորդը կորսնցուցած էր երեսփոխաններուն մահուան պատճառով:

Այսօր կարելի չէ պետական այս հաստատութիւնները քարուքանդ ընել` օրինականութիւնը եւ իրաւականութիւնը քանդել երկրին մէջ` տալով արագ որոշումներ, որոնք ժողովրդահաճոյ են:

Ես առաջիններէն էի, որ նաւահանգիստ գացի, Մար Մխայէլ եւ Էշրեֆիէ այցելեցի եւ տեսայ պայթումին ահաւորութիւնը, եւ զարմացայ, որ մինչ այդ պետական հաստատութիւններ չեն եկած եւ չեն ստուգած, թէ ի՛նչ պատահած է, եւ այդ մասին բարձրաձայնեցինք:

Իբրեւ Հայկական երեսփոխանական պլոք ոչ մէկ վարանում ունինք անձեռնմխելիութենէ զրկելու իմաստով: Փաստօրէն անձեռնմխելիութիւնը անիմաստ է: Ինչո՞ւ երեսփոխան մը անձեռնմխելիութիւն պէտք է ունենայ, անիկա խորհրդարանի պաշտօնավարութեան նստաշրջաններուն ընթացքին տրուած է, որպէսզի երեսփոխանը իր քաղաքական կեցուածքներուն համար չձերբակալուի: Իսկ ոճրային հարցերու պարագային, սահմանադրութիւնը կը ճշդէ, թէ անիկա ինչպէ՛ս պէտք է ըլլայ:

Հոս պէտք է օրինականութիւնը յարգել` դիմել խորհրդարան, պատճառները քննել եւ անմիջապէս անձեռնմխելիութենէ զրկել խնդրոյ առարկայ երեսփոխանը:

Պատահած են նման պարագաներ, օրինակ` Եհիա Շամասի պարագան, որ թմրեցուցիչի առեւտուրով զբաղած էր եւ եօթը տարի բանտարկուեցաւ:

Բայց որովհետեւ երկիրը երկփեղկուած է, եւ պետական հաստատութիւնները օրին իրենց գործունէութիւնը չեն կատարած, որովհետեւ ամէն մարդ կը փափաքի նման հսկայական ոճիր մը եւ մարդկային ողբերգութիւն մը շահագործել քաղաքական հաշիւներով: Անհրաժեշտ է այս հարցին լրջութեամբ մօտենալ եւ տեսնել, թէ ինչպէ՛ս կարելի է դատական գործընթացը իրականացնել: Եթէ ոճրային պատճառներ գտնուին, կը փոխանցուի պետական համապատասխան դատարան, եթէ պաշտօնի թողլքում է եւ անյստակ վերաբերում է` խորհրդարանը իր բարձրագոյն դատական ատեանով, որուն անդամ եմ նաեւ ես եւ ութը դատաւորներ` կը ստանձնեն այդ քննութիւնները:

Դատական գործընթացը սակայն պիտի կատարուի, արդարութիւնը պիտի հաստատուի:

Եզրափակելով հարցազրոյցը` Յ. Բագրատունի կոչ ուղղեց բոլորին հաւատալու լիբանանահայութեան ուժին: «Հաւատացէ՛ք, որ մենք փիւնիկի նման կը վերընձիւղուինք: Դժուար պայմաններու մէջ ամէնէն դիւրինը յուսահատիլն է: Մթութեան մէջ ամէնէն դիւրինը աչքերը փակելն ու քնանալն է: Մեր ժողովուրդը այդպէս չէ, այլ` կամքի, վճռակամութեան եւ հերոսութեան ժողովուրդ է: Հետեւաբար այս դժուարութիւնը, այս տագնապն ալ պիտի անցընենք, եւ վստահ եղէ՛ք, որ մենք ձեր կողքին պիտի մնանք: Վստահ եղէ՛ք, որ ձեզմէ իւրաքանչիւրին ցաւը մեր բոլորին ցաւն է, իւրաքանչիւրին խնդիրը մեր խնդիրն է: Մենք դղեակներու մէջ չենք ապրիր, ձեզի նման մենք ալ վառելանիւթի տագնապ կ՛ունենանք: Մենք ալ հիւանդութիւններ կ՛ունենանք, դեղորայքի կարիք կ՛ունենանք: Մեր բնակարաններուն ելեկտրականութիւնն ալ կ՛անջատուի, բայց հիմնականին մէջ մենք կ՛ապրինք ձեզի հետ եւ պիտի մնանք ձեզի հետ` մինչեւ որ կարենանք այս բոլոր դժուարութիւններուն մէջ վերականգնել ամբողջ լիբանանահայութեան կեանքն ու կամքը: Այո՛, ճգնաժամի փուլ է: Բոլորս միասնաբար հրաւիրուած ենք այս ճգնաժամին դէմ յանդիման լաւագոյն լուծումները գտնելու»:

Շար. 2 եւ վերջ

Like on Facebook
  •  
  •  
CATEGORIES
Share This

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )