Անմահ Էջ Մը Անմահէն. Եթէ Յ. Պարոնեան Մեր Կողքին Ըլլար Այսօր…

Յակոբ Պարոնեան մեր անգերազանցելի եւ անկրկնելի երգիծաբանն է: Ան իր ատենին օրը օրին քայլ պահած է ազգային կեանքի ելեւէջներուն ու իրադարձութիւններուն հետ, իր ոճով արձագանգած է անոնց: Երբ տասնամեակներ կամ աւելի քան դար մը ետք մարդիկ կարդան իր էջերը, կը նկատեն, որ որոշ հարցերու մասին իր գրածները կը հնչեն ժամանակավրէպ, սակայն մեծ մասը ժամանակ եւ հնութիւն չի ճանչնար: Ահա այս յատկանիշն է,  որ զինք կը դասէ անմահներու եւ բոլոր ժամանակներու մարդոց պատգամ մը ունեցողներու շարքին:

Ստորեւ հատուած մը` Պարոնեանի «Ճշմարտախօսութիւն եւ հայհոյութիւն» խորագրեալ գրութենէն, լոյս տեսած` օգոստոս 1886-ին: Եթէ պահ մը արագ անցնինք իր ժամանակը բնորոշող մանր նշումներէն, դժուար պիտի չըլլայ ընդհանրութեան մէջ տեսնել, որ կարծէք թէ ան կ՛ապրի մեր օրերուն, Հայաստանի (ինչո՞ւ չէ` նաեւ արտերկրի) մէջ, ուր երեսփոխաններու, քաղաքական ու պետական մարդոց վարմունքն ու մանաւանդ հանրութիւնը ներգրաւած հայհոյանքներու հեղեղը արձագանգ կը գտնեն իր այս էջին մէջ: Յաւելեալ մեկնաբանութիւնը կը թողունք սրտցաւ ընթերցողներուն:

Ս.Մ.

Բայց այս ազգն բնաւ մոլութիւն չունի՞:

Ո՞վ կ՛ըսէ, թէ չունի, ո՞ր լրագիրն ըսած է, թէ ազգն առաքինութեան կատարը հասած է, եւ ինչպէ՞ս կարելի է, որ ազգ մը զերծ ըլլայ մոլութիւններէ:

Առանց ստորաբաժանմանց մէջ մտնելու` այս ազգն գլխաւորաբար երկու թերութիւն ունի. ժամանակն ջնջած է անոր սիրտէն դիւցազնութեան ոգին եւ միջավայրն, ուր ապրած է ստիպած է զինքն վաճառականութեան մէջ ետ մնալ եւ հետեւապէս աղքատ ըլլալ. եւ այս երկու մեծ թերութիւններէն կը բխին, անտարբերութիւն ազգային գործոց մէջ, անկանոնութիւն վարչական մարմնոց մէջ, ընթերցասիրութեան  պակասութիւն, անհոգութիւն պարտուց եւ իրաւանց ճանաչման մէջ, եւրոպական յառաջդիմութեան հոսանքին մէջ քշուած եզր մը գտնելու անփութութիւն, ամէն հողմին առջեւ առագաստ բանալու անխոհեմութիւն, ամէն հողմերու համեմատ ուղղութիւն մ՛ունենալու անուղղութիւն եւն, եւն. բայց հայհոյութիւնն եւ զրպարտութիւնն շատ տկար են ուղղելու համար այս թերութիւնները: Հրապարակախօսի մը պարտքն է ազգին վէրքերն մատնանիշ ընելու ժամանակ ցոյց տալ նաեւ անոնց դարմաններն, դարմաններ, որ ազգին կարողութենէն վեր չըլլան: Ազգայնոց ոմանց կողմէ յափշտակուած դրամներն ետ դարձնելու եւ իրենց բուն նպատակին ծառայեցնելու համար խօսիլ` առանց սակայն անմեղներն մասնակից ընելու գողութեան. ազգին համար անձնուիրաբար աշխատող բարեսիրտ անձերուն սիրտը չվիրաւորել եւ չստիպել զանոնք ազգային գործերէն քաշուելու: Այս պարտաւորութիւններն են ահա, զորս հրապարակախօսներու վրայ կը դնէ ազգին այժմեան կացութիւնը: Եւ լուրջ եւ վայելուչ կերպով հրատարակուած դիտողութիւններն, հեռի արժանապատուութիւններ վիրաւորելէ, կրնան արդիւնաւորիլ եւ օգտակար ըլլալ:

– Բայց կուսակցութիւն մը կայ ազգին մէջ, որ ազգին ամէն գործերն ըստ քմաց կը վարէ եւ շատ անգամ ազգին կենսական շահերն կը մատնէ, ասոնց ընթացքն անհանդուրժելի է:

– Իրաւունք ունիք, բայց ի՞նչ պիտի ընենք, մեծամասնութիւնն այդ կուսակցութեան քովն է, եւ սահմանադրութիւնն կը հրամայէ մեզ, որ մեծամասնութեան որոշմամբ կործանինք:

– Ուրիշ կուսակցութիւն մը կազմելու է:

– Չեմ  կարծեր, որ կազմուելիք ուրիշ կուսակցութիւնն այս կուսակցութենէն աւելի աղէկ գործէ: Օրհնեալ է Աստուած, քսան եւ վեց տարիներէ ի վեր քսան եւ վեց հազար կուսակցութիւն տեսանք, ամէնն ալ տեղերնին մնան: Ընդհանրապէս տարբեր շահերն են, որ տարբեր կուսակցութիւններ կը ստեղծեն եւ ոչ թէ` տարբեր կարծիքներն. քանի որ մեր երեսփոխաններն տարբեր շահեր չունին, կրնան համաձայնութիւն գոյացնել իրենց կարծեաց մէջ, ջնջել ամէն կուսակցութիւն եւ ստեղծել միայն մէկ կուսակցութիւն, որ նպատակ ունենայ ազգին շահն:

– Այս ազգը չես ճանչնար դուն, մեռած է այս ազգը, մեռած:

– Աշխատելու էք, որ վերստին կենդանանայ:

– Այս ազգը խաբուիլ կ՛ուզէ, խաբուիլ կը սիրէ: Մեր մէջ երեսփոխաններ կան, որ ամէն խնդրոց մէջ շահ կը փնտռեն իրենց  համար, եւ ժողովուրդն այդ երեսփոխանները կը սիրէ: Ճաթելու բան է սա, չհայհոյելը կարելի չէ: Երեսփոխան մը գիտեմ, որ երկու օխա միսի համար  կարծիք կը փոխէ:

– Դուն երեք օխա տուր:

– Երեսփոխան մ՛ալ կար, որ հագուստ չունէր հագնելու, այդ կուսակցութեան յարեցաւ եւ հիմա ինձմէ աղէկ կը հագուի. ասանկ անօթի եւ մերկ երեսփոխաններուն հետ կարելի՞ է գործել:

– Կուսակցութիւն մը կազմէ՛ անոնցմէ,  որ բանթալոնի մը համար ազգը ծախեն:

– Այս կարգի երեսփոխաններն ժողով մտնելնուն պէս անոր ասոր երեսը կը նային, որպէսզի կարծիք ծախու առնող հարուստ երեսփոխան մը գտնեն: Ասոնք բնաւ չեն սերտեր որեւէ խնդիր, իրենց կարծիքը ծախելնուն պէս կը սկսին զքեզ ընդմիջել եւ պոռալ «…ին համակարծիք եմ, …ին ըսածը կը կրկնեմ, …ին առաջարկութիւնն կ՛ընդունիմ… քուէ՛, քուէ՛, քուէ՛… քուէի դրէք… ժամանակը անցաւ (որովհետեւ հաց կերած չէ դեռ): Քուէ՛, քուէ՛, քուէ՛… ատենապետ էֆենտի, …ին բանաձեւն շատ աղէկ է… ամէն կարծիքները կը հաշտեցնէ»… դիմանալու բան չէ սա, ասանկ ժողով չ՛ըլլար:

– Աղէ՛կ, ժողովրդեան ճանչցնելու է իւր ընտրած երեսփոխանները:

– Ո՞ր մէկը ճանչցնես:

– Մէկիկ, մէկիկ ճանչցուր այդ անօթիները:

– Անօթիներն ալ տեղերնին նստին, կուշտերն ալ:

Ազգին շահը խորհող չկայ այս ազգին մէջ, եւ իմ կարծիքս այն է, թէ հայհոյութիւնը միայն կրնայ ցնցել այս ժողովուրդը:

– Ես համամիտ չեմ ձեզի հետ, հայհոյութեամբ ժողովուրդը համոզել եւ ուղղել անկարելի է:

Հոկտեմբեր, 1886

Like on Facebook
  •  
  •  
CATEGORIES
Share This

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )