Տեսակետ. «Ազդակ» Առցանց Լսարան 27-րդ Հանդիպում Հայկ Օշական

ՆՈՐՎԱՆ ԱՐՔ. ԶԱՔԱՐԵԱՆ

Բարեկամի մը միջոցով, պատահմամբ ունեցայ «Ազդակ լսարան»-ի 27-րդ հանդիպման տեսերիզը, սփռուած 9 ապրիլ 2021-ին: Հաճոյքով մտիկ ըրի` դիտելով, օրուան զեկուցաբեր` փրոֆ. Հայկ Օշականի ելոյթը «Սփիւռք-ինքնութիւն-վերադարձ» նիւթի մասին: Անվիճելիօրէն հետաքրքրական է Հայկի տեսակէտը այս նիւթի առնչութեամբ եւ զարմանալի` միանգամայն, որովհետեւ ըսածները համարձակութիւն կը պահանջէին, յատկապէս երբ կ՛ըսէր, որ «երկիր վերադարձ չկայ»: Յանդգնութիւն կ՛ուզէր ասիկա ըսելու անոր համար, որ այսօրուան քաղաքական ղեկավարութիւնը «դէպի երկիր» գաղափարին վրայ սեւեռած է իր քարոզչութիւնը: Շեշտ կը դնէր նաեւ սփիւռքէն Հայաստան նիւթական ներդրումներու վատնումի մասին, ինչը պատճառ դարձած էր սփիւռքեան կառոյցներու տկարացման:

Հայաստանակեդրոն մտածելակերպի դիմաց կ՛առաջարկէր ազգը միացնող, անկախ սահմաններէ, ազգակեդրոն մտածողութիւն մը, հայակեդրոն իմաստով, եթէ կարելի է ըսել: Լսարանէն մասնակից մը յիշեց Հայկի հօր` Վահէ Օշականի աւելի քան 40 տարիներ առաջ Պէյրութի մէջ հրապարակայնօրէն յայտարարած մէկ խօսքը, որ իր ժամանակին մեծ աղմուկ յարուցած էր, թէ «Սփիւռքը օտարութիւն չէ, այլ` հայրենիք»: Կարծէք յուշում մըն էր, որ արտայայտուած գաղափարներուն մէկ մասը բոլորովին ալ նոր չէր:

Կէս ժամնոց այլ ելոյթէն ետք հարցումներ եղան լսարանի մասնակիցներուն կողմէ: Բնական է, որ ունկնդիրներուն մէջ պիտի գտնուէին մարդիկ, որ ունենային տարբեր կարծիք եւ մօտեցում` նիւթին կապակցութեամբ: Պէտք է ընդունիլ, որ բարդ է նիւթը: Հայկի յայտնած գլխաւոր մտքերուն կրնանք հանդիպիլ նաեւ տարիներէ ի վեր աքսորաբանական գրականութեամբ զբաղող հեղինակներու` ինչպէս Գրիգոր Պըլտեանի, Վահէ Օշականի, Մարկ նշանեանի եւ այլոց մօտ: Հակառակ այս իրողութեան, սփիւռք իրավիճակը` ազգի ղեկավարներու կողմէ չդրուեցաւ լինելութեան մակարդակի վրայ, տեղի չունեցաւ սփիւռքաշինութիւնը: Ասոր համար, ցաւալի է ըսել, որ արեւմտահայերէնը մերձեցաւ ի դուռն գերեզմանի: Սփիւռքի կառուցման հիմնաքարը ըլլալով ԼԵԶՈՒՆ, չես գիտեր, ինչո՞ւ, սփիւռքի արեւմուտքի հատուածին մէջ Խօսք-Լեզուն չգործեց, չբանեցաւ: Այն, որ ընկերային շաղախն է հաւաքականութեան: Մինչեւ օրս, հակառակ մտաւորականներու ահազանգին, հաստատութիւններուն հոգը չեղաւ վերանայումը հարցին` նախաձեռնելու համար կառուցման աշխատանք մը: Հայը, որ միշտ անկարելիին կարելին փորձած է, ի՞նչ պատահեցաւ, որ սպառեցաւ, հրաժարեցաւ պայքարելէ, մտաւ ծայր աստիճան կրաւորական կարգավիճակի մէջ: Ի՞նչ եղաւ անոր ներգործող ուժին… Ճիշդ է, որ արեւմտեան այս պայմաններուն մէջ ահաւոր դժուար  է կազմակերպել, գրեթէ անկարելի, լեզուին` արեւմտահայերէնին վերակենդանացման աշխատանքը. այնքան սարսափելի են խոչընդոտները լեզուն գործածական դարձնելու, բայց ճարը կայ բառնալու դժուարութիւնները… Կամք, առաւել աշխատանք` հաւասար է յաջողութիւն, լսած ենք հիներէն: Կարդալ պէտք է աքսորաբանութեան այժմու գրականութիւնը: Հաստատութիւնները կ՛աւաղեն անշուշտ` տեսնելով ողբալի կացութիւնը սփիւռքի գոյավիճակին, բայց հոն կը դադրի իրենց յուզման պահը: Ցեղասպանութեամբ զբաղող կեդրոններն ալ յստակ քաղաքականութիւն մը չորդեգրեցին սփիւռքը մշակութացնելու ուղղութեամբ, Ճիշդ է, որ Գերմանիոյ Պոխում քաղաքի համալսարանի Սփիւռքահայութեան եւ Ցեղասպանութեան կեդրոնի հիմնադիր փրոֆ. Միհրան Տապաղ, յաւուր պատշաճի առիթներով, յիշած է իր ելոյթներուն մէջ սփիւռքը մտաւորականացնելու պարագան` նշելով միշտ, թէ կը պակսի ձեւաւորուած համակարգ մը, ուր քով-քովի կարենային գալ, կազմակերպելու տենդէն մղուած, գիտնականներ, մտաւորականներ` միասին լուծումներ փնտռելու համար կրթական, մշակութային, պատմական եւ այլ հարցերու վերաբերեալ, որոնք կ՛օգնեն եւ օգտակար են սփիւռքի կենսունակութեան:

Այս օրերուն «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկութիւնը որոշ յոյս կը ներշնչէ:

Անոնք, որոնք առիթը ունեցան «Նոր Յառաջ»-ի մէջ կարդալու «Սփիւռքի հետազօտական ծրագիրը» յօդուածաշարքը, նկատեցին լուրջ մտահոգութիւնը «Կիւլպէնկեան» հիմնարկութեան: Հսկայական, ընդարձակածաւալ ուսումնասիրութիւն մը, որ տակաւին աւարտած չէ, շարունակելի է, ուր լայն տեղ յատկացուած է սփիւռքի մշակութային երեսին: Այս աշխատանքը կը նմանցնեմ ճարտարապետական նախագծի մը, որուն նախաձեռնած է «Գալուստ Կիւլպէնկեան»: Մաղթելի է, որ, ոչ շատ ուշ, մօտիկ ապագային կառոյցը հետեւի նախագծին: Սփիւռքը կերպարանքի պէտք ունի` խորանարդուած եւ շօշափելի:

Հարց տրուեցաւ լսարանին մէջ, սփիւռքի առանձին ինքնակազմակերպման պարագային, ինչպէ՞ս կարելի է ապահովել հայկական դիմագիծը` առանց Հայաստանի: Դժբախտաբար այս հարցումին յստակ պատասխան չտրուեցաւ: Չյիշեցին Պոլսոյ օրինակը, ուր կար գաւառի գրականութիւնը, որ կը բխէր Հայաստանի հողէն, եւ` Պոլսոյ գրականութիւնը, որ չէր բխեր հողէն. բայց ո՞վ ըսաւ, որ այս վերջինը հայկական չէր: Հայկական չէ՞ր միթէ «Վարժապետին աղջիկը» եւ կամ ուրիշ գործեր: Քանի որ ԼԵԶՈՒՆ կը բանէր, կը գործէր, եւ Պոլսոյ կեանքը կը հայկականանար:

Ուրիշ օրինակ մը… Իրանահայոց համայնքը չորս հարիւր տարիներէ ի վեր կը դիմանայ` պահելով հայկական դիմագիծը, պարզապէս որովհետեւ լեզուն կը բանի:

Թող բանի լեզուն, անկէ ետք տեսնենք, թէ ինչպէ՛ս սփիւռքը հայկական չ՛ըլլար:

«Ա՜խ, լեզուն, լեզուն որ չըլլի, մարդ ի՞նչ բանի նման կ՛ըլլի…»:

«Նոր Յառաջ»
Փարիզ, 13 ապրիլ 2021

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (2)
  • Stavali yerevouyt men e vor menk chenk unestadz ghegavaroutioun me vor garena mdig enel mer joghovourten yegogh staynin. Amena medz skhale yeghav Spuerki hamar yerp “TEBI YERGIR” gotche drvestav yev ayt oren iver Spuerke “AKHGADASTAV” Kone nuetagan imasdov. Chem uzer khosil mer gradz (Spuerki) vnasneroun vor nertrvestav Arstakhi metch. Ov bi khosi anor masin. Esd yerevouytin, ter minchev hima mege ayt masin chi khosir. Spuerke, bedk e ashkhadi Spuerkin hamar yev zayn hzorastne yev Haresdastne. Spuerkin MOURATSGAN tarstousin. Menk mezi Mourastgan tarstoustink. GE PAVE AYLEVES. Ushgi yegek. Hayasdane, Hayasdan e yev Spuerke Spuerk. Hayg Oshagan, ayo katch e, yev menk polores bedk e MDIG ENENK yev esd aynam khorhrtatsgink. “SHAD ANBEDK YEV ANKHELK MIDK ER TEBI HAYRENIK GANCHE.”

  • Enough is enough. Lets listen to the professionals in the Diaspora and lets see how and when we can get together and THINK. This is what is lacking in the Diaspora. People who are able to deliver thoughts and ideas have been sidelined and no one wants to listen. Honestly, people are fed-up. We can not help what we don’t have. We can not help ourselves with donations let alone helping Armenia and Arstakh what ever left of it. Who is going to explain what took place in Arstakh and what is happening now. Who is going to pay for all the financial input that Diaspora had made? We were dealing with thieves and crooks under our noses and it showed how naïve we were and still we are. It was the worst decision to call on the people and head toward the chant of “TEBI YERGIR.” Without ever planning, without discussing with others, without taking into consideration what others in our Diaspora is THINKING and we never listened. It is a major problem for us and it is going to stay a major problem for us if we don’t start coming together, thinking, making plans (which we never do-no structure in thinking) and working towards those plans and helping our society to get together, respect one another, and try to get wealthy especially so, in an organized and structured way. Bring trust into people and look for a healthy, clever, professional and very wealthy Diaspora. We must listen more to people such as Prof. Haig Oshagan and professionals like him and I am sure there are many Armenian Women professionals who do and share what prof. Oshagan shared with us. Diaspora, must stay away from the idea of “TEBI YERGIR” and leak her wounds for a healthy future otherwise…We are doomed.

  • Disqus ( )