«Վարագաթաղի Արծիւներուն» Երգը` Նուիրուած Արցախեան Վերջին Պատերազմին Պռօշեանի Նահատակներուն

Հարցազրոյցը վարեց` ՄԱՐԻՆԱ ՀԱՄԱՄՃԵԱՆ

Վերջին շրջանին ընկերային ցանցերուն վրայ շրջան սկսաւ ընել «Վարագաթաղի արծիւներուն» խորագիրով երգը` Սեւան Կարապետեան-Ադամեանի մեկնաբանութեամբ: Այս մասին յաւելեալ տեղեկութիւններ ունենալու եւ այս նախաձեռնութեան մասին մեր ընթերցողները տեղեկացնելու նպատակով «Ազդակ» հետեւեալ զրոյցը ունեցաւ Սեւան Կարապետեան-Ադամեանին հետ:

«ԱԶԴԱԿ».- Խնդրեմ` նախ ներկայացուցէք ձեր երաժշտական հետաքրքրութիւնն ու փորձառութիւնը:

ՍԵՒԱՆ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ-ԱԴԱՄԵԱՆ.- Երաժշտական տասնամեայ կրթութիւնս ստացած եմ Համազգայինի «Բարսեղ Կանաչեան» քոլեճէն` ուսանելով ձայնամարզութիւն եւ ունենալով տարբեր ուսուցիչներ: Երաժշտութիւնը եւ յատկապէս դասական երաժշտութիւնը մեր հիմքն էր: Մենք հոն կը սորվէինք դասական երաժշտութիւն, դասական երգեցողութիւն, անշուշտ կը սորվէինք նաեւ ժողովրդական երաժշտութիւն, բայց շատ քիչ էր, շատ նուազ ժամեր կը տրամադրուէր այդ տեսակին, միշտ կեդրոնացումը կ՛ըլլար դասականին վրայ, որովհետեւ, ինչպէս կ՛ըսեն, դասականը հիմքն է երաժշտութեան:

Սակայն նկատի ունենալով, որ շատ կը սիրեմ ժողովրդայինը, ազգայինը, ազգագրականը եւ կը զգամ, որ երգի այս տեսակները հոգիիս շատ աւելի մօտ են, նախընտրեցի այդ ժանրին մէջ աւելի խորանալ եւ հանրութեան ներկայացնել զայն: Անշուշտ ասիկա ինծի համար ուրախութիւն կը պատճառէ, որովհետեւ երբ քու սիրածդ կ՛ընես, շատ աւելի լաւը, լաւագոյնդ կրնաս փոխանցել դիմացինին:

Երաժշտական փորձառութիւններս սկսած են պատանեկան տարիներուս: Երգած եմ պատանեկան երգչախումբէն, որմէ ետք, 1990-ական թուականներուն, Համազգայինի «Գուսան» երգչախումբէն, ուր երգած եմ պարոն Թոփիկեանի, ապա պարոն Երկանեանի ղեկավարութեամբ: Մասնակցած եմ տարբեր համերգներու, որոնցմէ են Համազգայինի «Տաւիղ» երգչախումբին հետ կատարածներս, որոնք իրականացած են Մկրտիչ Միքայէլեանի ղեկավարութեամբ: Նաեւ ունեցած եմ անձնական քանի մը երգեցողութիւններ, ըլլան անոնք ԼՕԽ-ի ձեռնարկներուն կամ Համազգայինի եւ կամ այլ ձեռնարկներու, որոնց միշտ մասնակցութիւնս բերած եմ յատկապէս ազգային, ժողովրդային եւ ազգագրական  երգերով:

 «Ա.».- Ինչպէ՞ս եւ ինչո՞ւ յառաջացաւ «Վարագաթաղի արծիւներուն» երգին գաղափարը: Խօսեցէ՛ք երգին բառերը գրողին, երաժշտութիւնը յօրինողին, տեսահոլովակը պատրաստողին մասին:

Ս. Կ. Ա.- «Վարագաթաղի արծիւներուն» երգին գաղափարը կամ մտայղացումը յառաջացաւ արցախեան պատերազմի առաջին օրերուն, երբ մենք նաեւ Պռօշեանէն ունեցանք նահատակներ, որոնց մէջ էր մեր Լիբանանի ընկերներէն Գէորգ Հաճեանը` այնճարցի, մուսալեռցի, կոմիտասագէտ մեր սիրելի ընկերը, որ իր երգերով, հուժկու ձայնով եւ անզուգական կատարումներով կը հրապուրէր հանդիսատեսը` մեծն ու փոքրը: Բոլորը մեծ ոգեւորութեամբ մտիկ կ՛ընէին զինք եւ կ՛ոգեւորուէին իր փոխանցած ազգային շունչով, Գէորգին ձայնը անոնց մէջ կ՛արթնցնէր ազգային ոգին, անոր ձայնը իսկական ներշնչարան էր:

Ընկեր Գէորգին նահատակութեամբ մենք կորսնցուցինք ազգային մեծ գործիչ եւ հայրենասիրական մղումներով լեցուած  անձնաւորութիւն մը, որ նաեւ կրնար դաստիարակել ապագայ սերունդներ: Իր եւ իր ընկերներուն յիշատակը յաւերժացնելու համար մենք` քանի մը ընկերներով, որոշեցինք, որ նոր սերունդին մէջ ապրեցնենք ազգային ոգին, անոր մէջ ներմուծենք ազգայինը, հայրենասիրականը, նաեւ այսպիսով սերունդէ-սերունդ այս երգերը ապրին ու գոյատեւեն: Մենք այդ ազգայինը, հայրենասիրականը կ՛ապրինք, իսկ մեր զաւակները, մեր սերունդները պիտի սորվին, պէտք է որ մենք սորվեցնենք իրենց, թէ ո՛վ էինք եւ ո՛վ պիտի մնանք` իբրեւ հայ ժողովուրդ: Որոշեցինք քանի մը ընկերներով այս երգը պատրաստել եւ, այսպիսով, մեր ապագայի սերունդներուն սորվեցնել  մեր ֆետայիներուն, յատկապէս նորօրեայ ֆետայիներուն կեանքին մասին:

Խնդրեցի Համբիկ Պիլալեանէն, որ մեր այս տղոց յիշատակը յաւերժացնելու համար երգ մը գրէ. ան ընդառաջեց եւ ըսաւ, որ շատ լաւ առաջարկ է, որովհետեւ ինք ալ ի մտի ունէր գրել մեր նահատակ տղոց մասին, սակայն մղիչ ուժի մը կարիքը ունէր, որպէսզի գրութեամբ, բանաստեղծութեամբ յարգէ նահատակ տղոց յիշատակը, նաեւ յաւերժացնէ անոնց հոգիները, իսկ բանաստեղծութիւնը երգի վերածելով` մեր նպատակին իսկապէս հասած կ՛ըլլանք:

Քանի մը օրէն Համբիկ Պիլալեան ինծի ղրկեց «Վարագաթաղի արծիւներուն» այս գեղեցիկ ու հրաշալի բառերը, ես ալ խնդրեցի Մայք Աշճեանէն` Համազգայինի «Բարսեղ Կանաչեան» երաժշտանոցի մեր սիրելի ուսուցիչներէն, որ այս երգին երաժշտութիւն մը յօրինէ: Ան եւս ողջունեց եւ սրտին խօսող որակեց առաջարկը` նշելով, որ մեզմէ իւրաքանչիւրը բան մը պէտք է տայ ազգին` մէկը երաժշտութեամբ, ուրիշ մը բանաստեղծութեամբ, մէկը իր ձայնով, եւ մենք պէտք է այս ձեւով կարենանք նուազագոյնը տալ մեր ազգին ու մեր ժողովուրդին: Ան եւս կարճ ժամանակամիջոցի մէջ գեղեցիկ երաժշտութիւնը պատրաստեց եւ դրաւ տրամադրութեանս տակ: «Քորոնա»-ի համաճարակին դժուարութիւնները, Լիբանանի տնտեսական պայմանները, Լիբանանի անկայուն վիճակը որոշ չափով կասեցուցին մեր աշխատանքը, բայց  վճռած էինք հետապնդել այս աշխատանքը եւ իրականութիւն դարձնել երգը: Յաջորդ փուլը երգին արձանագրութիւնն էր. խնդրեցինք մեր սիրելի ընկեր Սարօ Թորիկեանէն, որ եթէ կարենայ ինք մշակումը ընէ այս երգին, որպէսզի ամբողջական դառնայ: Անոր պատասխանն ալ տարբեր չէր միւսներէն, ըսաւ` նուազագոյնն է, որ մենք պիտի ընենք մեր հերոսներուն, ուստի մեծ սիրով ընդառաջեց առաջարկին: Բաւական ժամանակ տրամադրելէ ետք երգին մշակումին վրայ, մենք ունեցանք մեր ամբողջական հրաշալի երգը` «Վարանգաթաղի արծիւները» եւ «Սթիւտիօ Թորիկ»-ի մէջ ձայնագրեցինք զայն: Իսկապէս հրաշալի կ՛ըսեմ, որովհետեւ իւրաքանչիւր բառ, նախադասութիւն յատուկ իմաստ ունի, երաժշտութիւնը, մշակումը բոլորը միասին մէկտեղուած կազմեցին բարձունք մը, երաժշտական բարձունք մը, որ քանի մը շաբաթ առաջ արդէն իսկ ներկայացուցինք մեր հանրութեան:

Տեսահոլովակի պարագային, ինծի օժանդակեցին սիրելի եւ յարգելի ընկերներ, որոնցմէ է Շանթ Ղազարեանը` Քանատայէն եւ լիբանանահայ, ներկայիս Հայաստան բնակող Յակոբ Ուրֆալեանը:

Հայաստան բնակող մեր ընկերներէն Նժդեհ Լափաճեանը սիրայօժար կերպով պատրաստեց այս տեսահոլովակը, որ ամբողջութեամբ իր ճաշակով, պեղումներով եւ հսկայական աշխատանքով իրականացաւ: Ես երբեք միջամտութիւն չըրի անոր պատրաստութեան աշխատանքներուն եւ, այսպիսով, ծնունդ առաւ այս գեղեցիկ տեսահոլովակը:

«Վարագաթաղի արծիւներ» երգին ստեղծագործական աշխատանքներուն բոլոր մասնակիցներուն անհատ առ անհատ անխտիր շնորհակալութիւն կը յայտնեմ, որովհետեւ անոնցմէ իւրաքանչիւրը հերոս մըն է ինծի համար, իւրաքանչիւրին ներդրումով կարելի եղաւ իրականացնել մեր նպատակը եւ յաւերժացնել մեր անմահ հերոսները:

«Ա.».- Ապրիլ 24-ին ձեր Դիմատետրի եւ Եութիւպի էջերուն վրայ  հրապարակեցիք «Յուշարձան Լիզպոնի նահատակներուն» խորագիրով երգը: Խօսեցէ՛ք անոր մասին:

Ս. Կ. Ա.- Լիզպոնի հինգ հերոսները իրենց գերմարդկային օրինակով ցոյց տուին, որ ապարդիւն են հայկական արդարութեան ղօղանջը լռեցնելու բոլոր փորձերը: Այս հինգ երիտասարդները հայրենիքը չտեսած, հայրենիքի օդն ու ջուրը չվայելած` նահատակուեցան: Հայրենիքի սէրը զիրենք նետեց պայքարի դաշտ, եւ անոնք դարձան ազատագրական պայքարի մշտավառ փարոսը, իսկ իրենց պայքարի այս ցասումով սարսափեցուցին մեր թշնամի թուրքը: Լիզպոնի տղոց հոգիները 38 տարի է արդէն, որ յաւերժացած են եւ մեզմէ անբաժան են: Տարիներէ ի վեր ես կը փափաքէի, որ իրենց յիշատակը յաւերժացնող երգ մը մեկնաբանեմ, եւ այսօր այդ առիթը ընծայուեցաւ ինծի` «Յուշարձան Լիզպոնի նահատակներուն» երգով: Նշեմ, որ մեր շատ սիրելի Սիմոն Եահնիեանին եղբայրը` Զարեհ Եահնիեան, Դիմատետրի էջիս վրայ գրած էր հետեւեալը. «Այս երգը կատարելով` առաջինը դուն ստացար հոգեկան բաւարարութիւն եւ ուզեցիր` նահատակ տղոց հոգիները եւս ուրախ ըլլան, ուզեցիր` իրենց ըսես, որ իրենք մինակ չեն: Դուն չերգեցիր, որպէսզի նիւթական եկամուտ ունենաս, այլ երգեցիր, որպէսզի հայութիւնը հոգեկան եկամուտ ստանայ»: Այս խօսքերը հոգիիս մեծ թռիչք տուին, որովհետեւ մենք բոլորս քաջ գիտենք, որ անոնք բոլոր սերունդներուն մղիչ ուժն են` պայքարելու եւ հասնելու մեր գերագոյն նպատակին: Այո՛, ես նիւթական շահի համար չէ որ կ՛երգեմ, այլ կ՛երգեմ, որպէսզի մեր ապագայ սերունդը, մեր երիտասարդ սերունդը շարունակէ յիշել Լիզպոնի նահատակները:

Այս երգը իմ անձնական երգս չէ, լսած էի այս երգը հայրենի երգիչ Ռուստամ Գէորգեանի մեկնաբանութեամբ: Փնտռտուքէ ետք գիտցայ, որ ասոր մտայղացումը ըրած էր Արա Նախաշքարեանը, որմէ խնդրեցի արտօնութիւն` զայն մեկնաբանելու: Ան սիրով ընդառաջեց եւ տրամադրեց ինծի թէ՛ երաժշտութիւնը եւ թէ՛ բառերը, Սարօ Թորիկեանը կատարեց երգին գործիքաւորումը, որ քիչ մը տարբեր էր իր բնօրինակէն, իսկ երգին ձայնագրութիւնը կատարուեցաւ «Սթիւտիօ Թորիկ»-ին մէջ: Երգին տեսահոլովակը դարձեալ տեղադրած եմ Եութիւպի եւ Դիմատետրի էջերուս վրայ, որպէսզի բոլորին մատչելի ըլլայ եւ բոլորն ալ կարենան այս գեղեցիկ երգին ունկնդրութեան հաճոյքը վայելել:

«Ա.».- Ի՞նչ նշանակութիւն ունի ազգային-հայրենասիրական երգը ձեզի համար: Ձեր կարծիքով, անոնք կը ծառայե՞ն ազգապահպանութեան:

Ս.  Կ.  Ա.- Ազգային հայրենասիրական երգը, ոչ թէ կը պահպանէ ազգը, այլ ազգին միջոցով կը պահպանէ ազգային մշակոյթը: Ազգային հայրենասիրական երգը` իբրեւ այդպիսին, կը ծառայէ նաեւ ազգային մշակոյթին, հետեւաբար եթէ կայ ազգային մշակոյթ, ուրեմն գոյութիւն ունի նաեւ համապատասխան ազգը: Այսօր, օրինակի համար, մեզի չէ հասած ասորական մշակոյթը, ճիշդ անոր համար է, որ իրենք մնացած են յայտնի եւ անյայտ ազգերու ոչնչացման եւ տեղահանման այդ ընթացքին մէջ եւ մինչեւ տեղահանութիւն, այլ պատերազմներու, անոնք ոչնչացան  եւ իրենց հետ ոչնչացաւ իրենց ազգային մտածելակերպը, իրենց ազգային, հոգեւոր երգը եւ այդ պատճառով իրենց ազգը կործանեցաւ: Սովորաբար ազգային երգը ի՛նքը ազգի պահպանման բնազդային հարցերուն լուծումն է եւ, իբրեւ այդպիսին, եթէ մշակոյթ չունիս, ուրեմն խօսիլ ազգի մասին` նման է չխօսիլ որեւէ բանի մասին: Հիմնականօրէն երգով փոխանցուած են վիշտը, ցաւը, ուրախութիւնը, եւ երբ այսօր մենք մեր տատիկներուն ու պապիկներուն բերնէն կը լսենք «Տլէ եաման»-ը, կը հասկնանք, որ տարիներ առաջ այդ «Տլէ եաման»-ը իրականութիւն եղած է: Այսօր, երբ կը լսենք ուրախութեան երգեր, կը հասկնանք նաեւ, որ ինչ-որ տեղ մը մեր ազգը ուրախանալու արժէք ունեցած է: Այդպէս է, որ ազգային երգը, ազգային մշակոյթը կը պահպանուի, որուն միջոցով մենք նաեւ կը պահպանենք մեր ազգը: Հետեւաբար մենք պէտք է կառչած մնանք մեր ազգային երգերուն, հայրենասիրական երգերուն, ժողովրդական երգերուն, գուսանական երգերուն, ազգագրական երգերուն,  որոնք մեզի կը ձգեն, որ մենք ապրինք, իբրեւ հայ` կառչած մնանք մեր հողին, մեր հարուստ մշակոյթին, որովհետեւ առանց ազգային մշակոյթի հետ կապ ունենալու` անկարելի է մնալ հայ, իսկակա՛ն հայ:

«Ա.».- Խօսեցէ՛ք ձեր ապագայի ծրագիրներուն մասին, եթէ կան:

Ս. Կ. Ա.- Նախքան խօսիլս ապագայ ծրագիրներուն մասին` պիտի ուզեմ նաեւ մեր ընթերցողներուն ըսել, որ ես նաեւ ունիմ «Շէնիկցի Շաքէն» Սասունի բարբառով շատ գեղեցիկ ազգագրական երգը, որուն խօսքը կը պատկանի ընկեր Ռումիկ Մարգարեանի, երաժշտութիւնը` Մուրատ Մշեցիի, իսկ երաժշտութեան մշակումը կատարած է հայրենի արուեստագէտ Հայկ Նաւասարդեանը: Օրին այս երգն ու տեսահոլովակը պատրաստեցինք եւ տեղադրեցինք Եութիւպի վրայ: Շատ գեղեցիկ երգ է. երգը նաեւ իր իմաստը ունի` շէնիկցի Շաքէն այն գեղեցիկ կինն ու ֆետային է, որուն կը սիրահարին դրացի գիւղի երիտասարդները, սակայն չեն կրնար անոր նայիլ անգամ: Մեր ֆետայական օրերէն հասած երգ է: Նաեւ ունիմ Արթուր Կարապետեանի յիշատակին երգը, որ ազգային բնոյթ ունի, եւ որուն իրագործումին համար ձայնի ընկերակցութիւնը կատարեց մեր շատ սիրելի հայրենի երգիչ, ազգային յեղափոխական երգերու մեկնաբան Մկրտիչ Մկրտիչեանը` Մակիչ:

Ապագայ ծրագիրներ միշտ կան, միշտ մենք կը փափաքինք լաւագոյնը տալ, երաժշտութեամբ ապրիլ, որովհետեւ աշխատանքն ու երգը կ՛ազնուացնեն հոգին, մարդու ներաշխարհը կը լիացնեն: Երգով ապրիլ` կը նշանակէ երկար ապրիլ, հարուստ ապրիլ, իբրեւ մարդ գոյութիւն ունենալ: Երգը տրամադրութիւն կը բարձրացնէ, կորով կը ներշնչէ, յոյս կու տայ: Մենք պիտի շարունակենք երգել հայերէն որակաւոր երգեր եւ մեր երգերը փոխանցել յառաջիկայ սերունդներուն:

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )