Դիմակաւորներու Յարաբերութիւններ

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ

Քորոնայէն պաշտպանուելու համար աւելի շատ մարդիկ  դիմակներ կը կրեն: Բնականաբար նախազգուշական միջոցառումներու ծիրին մէջ ասիկա կենսական նշանակութիւն ունի : Դիմակները, սակայն, կը փոխեն ուրիշներու հետ մեր փոխադարձ յարաբերութիւնները, մանաւանդ երբ կարելի չէ դիմացինիդ  դէմքի արտայայտութիւնը տեսնել: Բրիտանական «Պի.Պի.Սի.» Ֆիւչըր կայքը այս մասին  հրատարակած  է յօդուած մը, որմէ կը ներկայացնենք հատուածներ:

 Ն.

Դիմակները  Ինչպէ՞ս  Կ՛ազդեն
Մեր  Հաղորդակցութեան Վրայ

Մայիս 2020-ի սկիզբն էր, կիրակի մը, Սամար Զայեր ամուսինին հետ Ամսթերտամէն գնացքով կ՛ուղղուէր արուարձան: Անոնց կառքին (վակոն) մէջ իրարանցում սկսաւ: Տարեց կին մը ջղայնացած էր այն պատճառով, որ երեք հոգինոց ընտանիք մը ընտրած էր նստիլ իր կողքին եւ կ՛ուզէր, որ անոնք տեղափոխուէին:

Երբ կը դիտէին այս միջադէպը, Սամար յիշեց բան մը իր մանկութեան օրերէն, երբ դեռ էր Տահրան կ՛ապրէին, Սէուտական Արաբիոյ արեւելեան ափին:

«Սթեֆանը եւ ես  դիմակներ կը կրէինք, եւ ես նկատեցի, որ Սթեֆան կը փորձէ սովորականէն քիչ մը աւելին աչքերէս կարդալ իմ արտայայտութիւնս: Ես անոր ըսի, որ մենք այսպէս կը հաղորդակցէինք քող, լաչակ կրող անձերու հետ», կը յիշէ 33-ամեայ հոգեբանը:

Այսօր աշխարհի բազմաթիւ երկիրներու մէջ պարտադիր է դիմակ կրել հանրութեան մէջ: Այն երկիրներուն մէջ, ուր խիստ կանոնակարգեր չկան, բազմաթիւ քաղաքացիներ դիմակ կը կրեն, որպէսզի իրենք զիրենք եւ ուրիշներ պաշտպանեն քորոնայէն: (Եւ բազմաթիւ երկիրներու, բայց մասնաւորապէս  ասիական երկիրներու մէջ դիմակ կրելը, օրինակ` օդի ապականութենէ խուսափելու համար, արդէն կանոն է):

Այն երկիրներուն մէջ, ուր դիմակ կրելը նորութիւն է, որոշ մարդիկ կը դժուարանան բանով մը ծածկել իրենց դէմքերը:

Երկու ընդհանուր բողոք կայ. «Դիմակով շնչելը դժուար է» եւ «Ես չեմ կրնար պատշաճ զրուցել, որովհետեւ իմ խօսքերս խուլ կը հնչեն»:

Բարեգործական կազմակերպութիւնները նոյնպէս  զգուշացուցած են, որ խուլեր եւ լսողութեան խնդիրներ ունեցող այլ անձեր կրնան դժուարութիւններու հանդիպիլ, եթէ դիմակ կրելը  դառնայ սովորական եւ տարածուած:

Ամբողջ աշխարհի մէջ մարդիկ դիմակներ կը կրեն` պաշտպանուելու քորոնայէն

Բայց ամբողջ աշխարհի մէջ միլիոնաւոր կիներ ամէն օր լաչակ կը կրեն, առանց հաղորդակցութեան խնդիրներ ունենալու:

Ակներեւ է, որ դիմակը զգալիօրէն կը տարբերի նիկապէն կամ պուրքայէն: Մարդիկ դիմակը կը կրեն առողջապահական նկատառումներէ մեկնելով, մինչ նիկապը կամ պուրքան քաղաքակրթական կամ կրօնական բնոյթ ունին: Երկուքն ալ կրողին համար շատ տարբեր իմաստներ եւ դրդապատճառներ ունին, թէեւ բոլորն ալ կը մթագնեն մեր դէմքի զանազան մասերը:

Իրենց դէմքը քողարկող կիներէն ի՞նչ կրնանք սորվիլ արդիւնաւէտ հաղորդակցելու ձեւերու մասին:  Եւ իսկապէ՞ս դիմակները կը խանգարեն ուրիշներու հետ մեր փոխադարձ յարաբերութիւնները այնքան, որքան մենք կը կարծենք:

«Ընդհանրապէս մարդիկ հակում ունին դէմքերը որպէս ամբողջութիւն  նկատի առնել, այլ ոչ թէ` կեդրոնանալ  անհատական յատկութիւններու վրայ», կ՛ըսէ  հոգեբան Ռեպեքա Պրիւէր, որ Լոնտոնի Թագաւորական համալսարանին մէջ կ՛ուսումնասիրէ դէմքի արտայայտութիւններու դերը` մեր հաղորդակցութիւններու ընթացքին ապրումներ հաղորդելու համար: «Երբ մենք չենք կրնար տեսնել ամբողջ դէմքը, այդպիսի ամբողջական մշակումը, ընկալումը կը խաթարուի»:

Ատիկա ճիշդ է նոյնիսկ այնպիսի քաղաքակրթութիւններու մէջ, ինչպիսին Սէուտական Արաբիան, ուր դէմքը քողարկելը չափանիշ, արժէք կը նկատուի, կ՛ըսէ Պրիւէր:

Մարդիկ տակաւին կը զարգացնեն ամբողջական մշակման հմտութիւններ (holistic processing skills), որովհետեւ որոշ մարդիկ, ինչպէս` այրերը եւ երեխաները, չեն ծածկեր իրենց դէմքերը: Իսկ այն կիները, որոնք շղարշ կը կրեն, ատիկա կը հանեն տան, կամ կիներու շրջանակին մէջ:

Մարդկութեան գոյութեան առաջին օրերէն ի վեր մարդիկ անհաւատալիօրէն ընտելացած են ուրիշներու դէմքի արտայայտութիւնները կարդալուն:

«Այս ունակութիւնը, հաւանաբար, մեզի եղափոխութեան առաւելութիւն տուած է», նշած է Չարլզ Տարուին իր 1872-ին հրատարակուած գիրքին մէջ` «Զգացումներու արտայայտումը մարդու եւ անասուններու մէջ»:

Դէմքէն զգացումներ կարդալ սորվիլը կրնայ օգնել հասարակական փոխադարձ ազդեցութեան, նուազեցնել թիւրիմացութիւնները եւ օգնել խումբին արդիւնաւէտ եւ ներդաշնակ գործել` աւելի մեծ բարիքի, բարգաւաճման համար:

Մեր աչքերն ու բերանը հակուած են ըլլալու մեր դէմքերու առաւել արտայայտիչ մասերը

Երբ խօսքը կը վերաբերի դէմքերը ուսումնասիրելուն, աչքերն ու բերանը առաւել տեղեկատուական շրջաններն են, որովհետեւ ատոնք  աւելի արտայայտիչ կ՛ըլլան: Մենք ենթագիտակցօրէն կը վերլուծենք անոնց միացեալ շարժումները` հասկնալու համար, թէ  անձը ի՛նչ կը փորձէ մեզի ըսել: Նոյնիսկ այդ պարագային իւրաքանչիւր իւրայատկութիւն կրնայ որոշ զգացումներ յատկապէս լաւ հաղորդել:

Մասնաւորապէս բերանի շրջանը լաւ է երջանկութեան զգացումներ արտայայտելու համար: Այս տարածքը ծածկելը կրնայ հարց ըլլալ, երբ կ՛ուզեն  նկատուիլ մատչելի եւ բարեացակամ, որ կրնայ բացատրել, թէ ինչո՛ւ առողջապահական ասպարէզի  առաջին գիծի շարք մը աշխատողներ իրենց ժպտադէմ նկարները կը տեղադրեն իրենց բժշկական զգեստներուն վրայ` հիւանդներու անհանգստութիւնը մեղմացնելու համար:

«Բայց դէմքերուն, մասնակի կամ այլ կերպ ապաւինիլը կրնայ ապակողմնորոշող ըլլալ», կը  զգուշացնէ Օհայոյի պետական համալսարանի համակարգչային արհեստագիտութեան դասախօս փրոֆ. Ալեքսի Մարթինես: Ան կ՛ուսումնասիրէ, թէ ինչպէ՛ս մենք կը ճանչնանք դէմքի արտայայտութիւնները, որպէսզի մեքենաներուն սորվեցնենք նոյնը ընել:

«Մենք պէտք չունինք  ուրախ ըլլալու` ժպտելու համար, եւ միշտ չէ, որ կը ժպտինք, երբ երջանիկ ենք», կ՛ըսէ ան:

Իրականութեան մէջ  ուսումնասիրութիւնները ցոյց տուած են, որ կան 19 տարբեր տեսակի ժպիտներ, որոնցմէ միայն վեցը կապուած են երջանկութեան եւ հաճոյքի զգացումներու: Մնացեալը մենք կը գործածենք այն ժամանակ, երբ կը վախնանք, կ՛ամչնանք եւ կը ցաւինք, այլ պարագաներու շարքին:

Մարթինես կ՛ըսէ, որ դէմքի արտայայտութիւնները ճիշդ  մեկնաբանելու բանալին կ՛ուսումնասիրէ մարմինի կեցուածքը, մարմինի շարժումը եւ իրավիճակը: Իր տեսակէտը պարզաբանելու համար Մարթինես օրինակ կը բերէ երկու նկարներ: Մէկուն մէջ կայ խոժոռադէմ երիտասարդ կին մը, որուն  աչքերէն արցունքներ կը հոսին: Միւսին մէջ`  կարմրադէմ  մարդ մը, որ կնճռոտած է, բերանը լայն բացած` կը ճչայ: Երիտասարդ կինը շատ տխուր կը թուի, մինչ մարդը  կարծես թէ մէկը պիտի սպաննէ: Բայց լուսանկարչական մեքենային ոսպնեակով փոքրացնելէ ետք կը տեսնէք, որ նկարները կը պատկերեն հաւատաւոր համակիր մը եւ կոլ նշանակած ֆութպոլիստ մը:

Ատոնք, սակայն, ծայրայեղ, զգացականօրէն հագեցած բեմագրութիւններ են: Նման պարագաներու, դէմքերը զգացումները լաւ արտայայտողներ չեն:

Դէմքի արտայայտութիւնները ճիշդ մեկնաբանելու բանալին կ՛ուսումնասիրէ մարմինի կեցուածքը, մարմինի շարժումը եւ  իրավիճակը

Բնական պայմաններու մէջ դէմքի արտայայտութիւնները կը կազմեն ազդանշաններու համաձայնեցուած ծրարի մէկ մաս, ներառեալ` ձեռքի ձեւերը, մարմինի լեզուն, բառերը, բարձրութիւնը, ձայնական ելեւէջները եւ նոյնիսկ դէմքի գոյնը, միասին համապատասխան գործելով` պատգամ եւ մտադրութիւն հաղորդելու համար:

«Քանի տակաւին դուք այլ ազդանշաններ ունիք, դուք բաւական անվտանգ էք», կ՛ըսէ Մարթինես:

Ան կ՛աւելցնէ. «Այն փաստը, որ դուք դիմակ կը կրէք կամ ձեր դէմքը ծածկուած է, պէտք չէ խանգարէ միւսները` հասկնալու, թէ ի՛նչ կը փորձէք ոչ բառացի արտասանել »:

Զայեր` որպէս կին, ասիկա ճիշդ կը նկատէ Սէուտական  Արաբիոյ մէջ  ապրելու իր փորձառութեան վերաբերեալ: Մինչ ինք չէր ծածկեր իր դէմքը, մօրաքոյրներն ու գործընկերներէն շատերը կը ծածկէին:

«Ես քիչ մը աւելի տեղեակ կ՛ըլլայի անոնց ոչ բառային խօսակցութիւններուն, աւելի շատ աչքի հաղորդակցութիւն  ունենալով` հասկնալու համար, թէ ինչպէս անոնք կը զգան, փորձելու եւ ըմբռնելու որոշ զգացումներ: Ես աւելի ուշադիր կ՛ըլլայի անոնց ձայնի եւ ձեռքի ձեւերուն», կը յիշէ Զայեր: «Դժուար չէր, բայց շատ տարբեր էր»:

Փաքիստանի Ռաուալփինտի քաղաքէն երեսունչորսամեայ Մարիա Ալի նիկապ կրող տանտիկին մըն է, համաձայն է: Ան կ՛ըսէ, որ բնաւ խնդիրներ չէ ունեցած հաղորդակցելու նիկապ կրող այլ կիներու, նոյնիսկ օտարազգի կիներու հետ:

«Անոնց ձեւերով եւ ձայնով դուք կրնաք հասկնալ, թէ ի՛նչ կ՛ըսեն», կը նշէ Մարիա Ալի:

Զայերի եւ Ալիի փորձառութիւնները ցոյց կու տան, որ պարտադիր չէ պատասխանատուութիւնը դնել դիմակ կրող կամ դէմք ծածկող անձին վրայ` լսելի դառնալու համար. ունկնդիրները նոյնպէս կրնան կատարել որեւէ անհրաժեշտ ճշգրտումներ:

Պարտադիր չէ լսելի դառնալու համար պատասխանատուութիւնը դնել դիմակ կրող կամ դէմք ծածկող անձին վրայ

Նոյնիսկ այդ պարագային, այլ կիներ կ՛ըսեն, որ սորված են իրենց հաղորդակցելու ոճերը նուրբ ձեւերով յարմարեցնել:

«Երբ ես քողարկուած եմ, աւելի շատ ձայնային շեշտադրումով կը խօսիմ», կ՛ըսէ 23-ամեայ Մարիում Զաֆար, որ համալսարանի ուսանող է` Աթլանթայէն: «Ես կը փոխեմ իմ ձայնային ելեւէջներս` զգացումներս յստակ հաղորդելու համար»:

Մարժաան Ալի(23 տարեկան, Սէուտական Արաբիայէն) կ՛ըսէ, որ այս տարիներու ընթացքին ինք սորված է յօնքերը  բաւական արտայայտիչ գործածել : «Իմ դէմքիս արտայայտութիւնները կը տարբերին, երբ նիկապ կը կրեմ: Ես քիչ մը աւելի ուռճացած կ՛ըլլամ», կ՛ըսէ ան:

Աչքերը` դէմքի այն մասը, որ կը մնայ անթաքոյց նոյնիսկ նիկապով կամ դիմակով, նոյնպէս աներեւակայելի բացայայտող են: Հարցուցէ՛ք Շէյքսփիրին. «Աչքերը հոգիին պատուհաններն են»:

Հոգեբանները կը խորհին, որ մարդիկ կրնան եզրակացնել ուրիշներու  հոգեկան վիճակները` զգացումներ, համոզումներ, ցանկութիւններ, մտադրութիւններ եւ այլն, պարզապէս նայելով անոնց աչքերու շրջանին, որ յայտնի է որպէս «միտքի տեսութիւն»:

Այս մտապատկերը կը կազմէ հիմքը ժողովրդական «Կարդալ միտքը աչքերուն մէջ» քննութեան, որ սովորաբար կը գործածուի գնահատելու համար, թէ արդեօ՞ք մէկը կրնայ օթիզմ ունենալ, Ասփըրկըրի ախտանիշ, կամ այլ հարցեր:

Լսելու դժուարութիւններ ունեցող մարդոց համար, սակայն, բերանը ծածկելը տակաւին հիմնական խոչընդոտն է:

Աշխարհի բնակչութեան առնուազն 5 առ հարիւրին կ՛անհանգստացնէ լսողութեան խանգարումը, եւ անձի շրթունքն ու դէմքի արտայայտութիւնները կարդալը կրնայ հաղորդակցութեան կարեւոր մաս ըլլալ, նոյնիսկ անոնց համար, որոնք կը գործածեն նշաններու լեզու:

Որոշ երկիրներու մէջ կամաւորները եւ բարեգործական կազմակերպութիւնները կը փորձէին յաղթահարել այն խնդիրները, զորս դիմակները կը պատճառեն լսողութեան դժուարութիւններ ունեցող մարդոց, դիմակներուն մէջ թափանցիկ պատուհաններ ստեղծելով:

Բարեգործական կազմակերպութիւնները կը խորհին, որ հանրային փոխադրամիջոցներու եւ  հիւանդանոցներու մէջ,  նաեւ  վաճառասեղաններու ետին աշխատող անձնակազմին թափանցիկ դիմակներ տալը կրնայ օգտակար ըլլալ խուլերու:

«Երբ դիմակ կը կրէք, երբեմն կրնաք զգալ, որ ֆիզիքական խոչընդոտ կայ ձեր եւ այն մարդուն միջեւ, որուն հետ կը հաղորդակցիք: Ատիկա յատկապէս ճիշդ է, եթէ կը փորձէք մէկու մը հետ խոր, բովանդակային զրոյց ունենալ», կ՛ըսէ Եորք համալսարանէն ընկերաբան Հարիս Ալի:

«Կը խորհիմ, որ այս պարագաներուն մէջ բնական միտում կայ` գրեթէ առանց մտածելու հանելու դիմակը, խօսելու համար: Մանաւանդ քորոնայի համաճարակի տարածման ժամանակ, ձեր դիմակը պէտք չէ հանէք», կը շեշտէ ան:

Նիկապ կրող կիներ կ՛ըսեն,  որ նիկապը շատ աւելի յարմարաւէտ է, քան` բժշկական դիմակը

Դէմքերը ծածկող կիներ կ՛ըսեն`  պայման չէ, որ ատիկա պատահի, եւ ատոր մեծ մասը կրնայ ըլլալ այն պատճառով, որ դէմքի ծածկոցներն աւելի յարմարաւէտ են: «Չեմ կարծեր, որ դիմակն ու նիկապը 100 առ հարիւրով կարելի է համեմատել», կ՛ըսէ Մարժաան Ալի:

Դիմակները սովորաբար կը պատրաստուին զանազան նիւթերու բազմաթիւ շերտերէ եւ անմիջականօրէն կը տեղադրուին քիթին եւ բերանին վրայ: Ի հակադրութիւն` նիկապը բարակ կտորներ են, որոնք ամրացուած են քիթին վրայ, բայց ազատօրէն կախուած են կզակի եւ ծնօտի շրջանէն:

«Ատիկա կրելու զգացողութիւնը շատ տարբեր է», կ՛ըսէ Ալի: «Կը նկատեմ, որ դէմքս շատ կը թեժանայ, երբ ես դիմակ կը կրեմ, իսկ նիկապի պարագային սովորաբար այդպէս չ՛ըլլար»:

Քանի որ համաճարակը կը շարունակուի, դիմակը դժուար թէ շուտ հեռանայ: Նկատի առնելով այդ իրողութիւնը` ատիկա նոյնպէս կրնայ ըլլալ բոլորիս համար յարմարիլ սորվելու պարագայ:

Եթէ կը կարծէք, որ կը դժուարանաք, հոգեբան Զայեր  հետեւեալ խորհուրդը կու տայ. «Աւելի շատ հաղորդակցեցէք. գործածեցէք աւելի շատ բառեր, քան սովորաբար կը գործածէք եւ աւելի շատ հարցումներ ուղղեցէք համոզուելու համար, որ ճիշդ կ՛ընկալէք դիմացինին զգացումները: Գիտցէք` ինչպէս գործածել ձեր այլ զգայարաններն ու մարմինի լեզուն նոյնպէս»:

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )