«Քորոնա». Ընդհանուր Փակում, Հետեւանքներ

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ

Աշխարհի ամէնէն հրատապ հարցը կը մնայ «Քորոնա» ժահրի դէմ պայքարը, որուն ծիրին մէջ պետութիւններ ամբողջական փակումի կ՛ենթարկեն երկիրները: Այս միջոցառումը, անշուշտ իր դրական ազդեցութեան կողքին ունի, անպատեհութիւններ, որոնք պէտք չէ անտեսել: Մտային առողջութիւն ընկերակցութիւնը պատրաստած է զեկոյց մը , որ հրապարակած է իր կայքին մէջ (Մենթըլ Հելթ.օրկ): Թարգմանաբար կը ներկայացնենք ամփոփումը, նոյնպէս` «Պի.Պի.Սի.»-ի հրապարակած  խորհուրդները, այս պայմաններուն մէջ ինչպէս դրական մնալու մասին:

Ն

Փակումի Հետեւանքները Երեխաներու
Եւ Երիտասարդներու Առողջութեան Վրայ

Ներածական

ՔՈՎԻՏ-19  համաճարակի ընթացքին իրականացուած հանրային առողջութեան ամէնէն էական միջոցառումներէն մէկուն`  երկարաձգուող փակման կ’ընկերանայ  դպրոցներու փակումը:  Բազմաթիւ կոչեր կ’ըլլան  հասկնալու երեխաներու եւ  երիտասարդներու «արգելափակման» եւ դպրոցներու փակման ազդեցութիւնները անոնց հոգեկան եւ ֆիզիքական առողջութեան վրայ: Այսպիսի ըմբռնումը կ՛օգնէ տեղեկացնելու, թէ ինչպէ՛ս կարելի է  երեխաներուն եւ երիտասարդներուն լաւագոյնս աջակցիլ, նկատի առնելով, որ յառաջիկայ ամիսներուն ընթացքին  փակման միջոցառումները կրնան մեղմանալ: Ապացոյցներու այս ակնարկը նկատի կ’առնէ հոգեկան առողջութեան փորձառական ուսումնասիրութիւնները` փակման հետեւանքներուն եւ համաճարակի, եւ անցեալին առողջութեան կապուած նման աղէտներու ժամանակ:

Նկատի առնուած են ազդեցութիւններու փորձառական ապացոյցը երեք մարզերու մէջ.

1) Ուղղակի ազդեցութիւն` երեխաներու եւ երիտասարդներու  հոգեկան առողջութեան եւ բարեկեցութեան վրայ,

2) Ազդեցութիւնները ընտանեկան ծիրին մէջ,

3) Ազդեցութիւնները կրթութեան ծիրին մէջ:

Մօտեցում

Ուշադրութիւնը կեդրոնացած էր ուսումնասիրութիւններու ընդհանուր նկարագիրին վրայ: Ուրեմն, կը ներառուին հիմնական յօդուածներ եւ երկրորդական տուեալներ վերլուծող յօդուածներ, կամ` արագ ստուգումներ կատարելու յօդուածներ: Գործածուած  են որոնման ցուցական եզրեր, որոնք կը վերաբերին առողջութեան աղէտներուն (օրինակ ` pandemic, epidemic), ընդհանուր փակման, հոգեկան առողջութեան եւ  բարեկեցութեան ` Web of Science եւ PsychInfo տուեալներու  շտեմարանը որոնելու համար: Նոյնպէս նկատի առնուած են համաճարակի ընթացքին ձեռնարկուած հոգեկան առողջութեան ազդեցութեան վերաբերեալ քանի մը  լայնածաւալ ուսումնասիրութիւններու տուեալները:

Արդիւնքներ

  1. Ուղղակի ազդեցութիւնը` երեխաներու եւ երիտասարդներու հոգեկան առողջութեան եւ բարեկեցութեան վրայ. այս առնչութեամբ անմիջական ազդեցութեան ապացոյցները կը բացայայտեն տարբեր արդիւնքներ: Որոշ ուսումնասիրութիւններ կը նշեն ընդհանուր փակման ենթարկուած երեխաներու մօտ հոգեկան ցնցումի ախտանիշներու մեծ հաւանականութեան մասին: Ընդհանրապէս ուսումնասիրութիւնները կը մատնանշեն անհանգստութեան, մտահոգութեան եւ մտավախութեան մակարդակի բարձրացումը: Որոշ հաւանական պատճառներ կը ներառեն առանձնութեան զգացողութեան աճ եւ մտավախութիւն` դպրոցի եւ ապագայի վերաբերեալ:
  2. Ազդեցութիւններ ընտանեկան ծիրին մէջ. ծնողներու, խնամողներու համար հոգեկան եւ մարմնական առողջութեան վրայ ազդեցութեան մասին ապացոյցները կը մատնանշեն ընտանեկան պայմանները, ուր փակման փորձը կրնայ յատկապես դժուար ըլլալ երեխաներու եւ երիտասարդներու համար: Այս խումբերը կը ներառեն ընտանիքներ, ուր ծնողները, խնամողները հիմնական աշխատողներ են, աւելի երիտասարդ են եւ ունին պատմութիւն` հոգեկան եւ մարմնական առողջութեան վիճակի մասին: Ընդհանրապէս, անապահով եւ բռնութիւններու ենթարկուած ընտանիքներուն վրայ փակումը ժխտական ազդեցութիւն կ՛ունենայ:
  3. Ազդեցութիւնները կրթութեան ծիրին մէջ. վերատեսութեան ենթարկուած ապացոյցները կ’ենթադրեն, որ երեխաներու եւ երիտասարդներու մտահոգութիւններէն եւ մտավախութիւններէն շատերը կը վերաբերին դպրոց վերադառնալուն, դպրոցէն բացակայելուն եւ ապագային: Աւելի՛ն. որոշ ապացոյցներ կը վկայեն այն մասին, որ ուսումնական ծրագիրի հետ կապը խզուած է բազմաթիւ երեխաներու եւ երիտասարդներու համար, ներառեալ անոնց, որոնք չունին բաւարար թուային մատչելիութիւն, ֆիզիքական տարածք եւ այլ աղբիւրներ` իրենց ուսումը շարունակելու:

Եզրակացութիւն

Ապացոյցներու այս ակնարկը օգնած է ընդհանրացնել, նշել որոշ մարտահրաւէրներ, որոնց բախած են երեխաները եւ երիտասարդները` իրենց մտային առողջութեան կապուած:

Աջակցութիւնը պէտք է ուշադրութիւն դարձնէ անոնց, որոնց  համար փակումը յատկապէս դժուար եղած է: Աւելի՛ն. երեխաները եւ երիտասարդները կրնան օգտուիլ իրենց տարեկիցներուն հետ փակման փորձառութիւնը հաստատելու կարելիութենէն եւ պէտք է շարունակեն յստակ հաղորդակցիլ` արտայայտուելով  համաճարակի եւ դպրոց վերադառնալու մասին: Նկատի առնելով համաճարակի յառաջացող բնոյթը` ուսումնասիրութիւնը պէտք է շարունակէ երկարատեւ հետեւիլ հոգեկան առողջութեան հետեւանքներուն ոչ միայն երեխաներու եւ երիտասարդներու վրայ, այլեւ ազդեցութիւններուն` ընտանեկան եւ կրթութեան ծիրին մէջ: Ուսումնասիրութիւնները պէտք է ուշադրութիւն դարձնեն երեխաներու եւ երիտասարդներու համար մշակուած աջակցութեան արդիւնաւէտութեան գնահատման:

Հինգ Միջոցներ` Փակումի Ատեն Դրական Մնալու

Վերջին քանի մը ամիսները սարսափելի էին բազմաթիւ մարդոց համար: Միլիոնաւոր մարդիկ ընկճուած, ճնշուած եւ տանջուած էին դրամական  դժուարութիւններու, աշխատատեղերու կորուստի եւ մեկուսացման պատճառով:

Այժմ նման սահմանափակումները կ՛աւելցնեն մռայլութիւնը ձմրան: Եղանակ, որ շատերու համար կրնայ դժուար ըլլալ նոյնիսկ բնական ժամանակներու մէջ:

Բայց հոգեկան առողջութեան հեղինակաւոր մասնագէտները կ՛ըսեն, որ կան բաներ, որոնք շատեր կրնան ընել իրենց տրամադրութիւնը եւ կորովը բարձրացնելու համար:

Ահաւասիկ` մասնագէտներու քանի մը խորհուրդներ.

Շարժեցէք

Ձմրան տունէն դուրս մարզանք ընելը կրնայ դժուար ըլլալ, բայց գրեթէ բոլոր մասնագէտները համաձայն են, որ մարզանքը    ձեր տրամադրութիւնը բարձրացնելու շատ լաւ միջոց է: «Մեր միտքն ու մարմինը ամբողջովին անբաժան են», կ՛ըսէ բժիշկ Պրենտըն Սթապս` Լոնտոնի Քինկզ համալսարանէն:

Մարզանքը կը խթանէ էնտորֆիններու արտանետումը արեան մէջ` մեղմելով ցաւը եւ յառաջացնելով հանգստութեան զգացում: Սթապսի ուսումնասիրութիւնը ցոյց տուած է, որ մարզանքը նոյնպէս կը մեծցնէ ելեկտրական գործունէութիւնը ուղեղի զանազան հատուածներուն մէջ:

«Շատ կարեւոր է գործուն մնալ ձեր մտային առողջութիւնը բարելաւելու եւ ձեր ուղեղը խթանելու համար:Եթէ դուք մարզանք չէք ըներ, ձեր աշխուժութիւնը շատ կը նուազի: Ատիկա է պատճառներէն մէկը, թէ ինչո՛ւ մարզանքի պակասը կը մեծցնէ անհանգստութեան եւ ընկճուածութեան վտանգը», կ՛ըսէ Պրենտըն Սթապս:

«Մարզանքը ուղեղը  առողջ կը պահէ:Դուք կրնաք ատիկա նկատել որպէս ուղեղի պարարտանիւթի տեսակ մը, որ կ՛օգնէ ձեր ուղեղի մասերուն վերականգնիլ: Նոյնիսկ կարճատեւ մարզանքները` միայն 10 վայրկեան, կրնան օգնել: Ամէն բան, որ ձեզ քիչ մը շնչահեղձ կ՛ընէ, ինչպէս արագ քալելը, շատ օգտակար են», կ՛ըսէ ան:

Դադրեցուցէք աւելորդ մտածելը

Օքսֆորտ համալսարանէն հոգեբան, փրոֆ. Ճենիֆըր Ուայլտ կ’ըսէ, որ  աւելորդ մտածելը դադրեցնելու համար օգտակար սովորութիւններ ունենալը ամէնէն լաւ բաներէն մէկն է: Ան ատիկա կ՛անուանէ` «Գլուխէն դուրս գալ»:

Մարդիկ յաճախ կանգ կ՛առնեն խնդիրներու վրայ` անընդհատ յիշելով նոյն բացասական միտքերը: Փրոֆ. Ուայլտ քանի մը պարզ առաջարկներ ունի այդ մէկը կասեցնելու: «Եթէ դուք խնդիրով մը 30 վայրկեան եւ աւելի կը մտահոգուիք` առանց գործողութիւններու ծրագիր գտնելու, կամ` նոյն  հարցումները ձեր միտքին մէջ կը մնան  առանց պատասխաններու, ժամանակն է դադրեցնել»,  կ՛ըսէ ան:

Հիմնականը ձեր ուշադրութիւնը հոգերէն տեղափոխելը եւ խնդիրներու գործնական լուծումն է: Ուրեմն կեցէք եւ դուք ձեզի հարցուցէք, թէ ի՛նչ քայլեր կրնաք ձեռնարկել խնդրի լուծման համար: Անշուշտ դիւրին չէ դադրեցնել խնդիրներու վրայ երկար մտածելը: Ոմանք խորհուրդ կու տան ֆիզիքական գործունէութիւն ` օգնելու ձեզի հեռացնել ձեր մտատանջութիւնը: Ամէն պարագայի ատիկա որոշ վարժանքներ կը պահանջէ:

Մտահոգուիլը շատ բնական է, բայց մեր բազմաթիւ հոգերը երբեք չեն իրականանար: Մտահոգութեամբ տառապող հիւանդներու մասին ուսումնասիրութիւնը կը նշէ, որ 10-էն միայն մէկ մտահոգութիւնը իսկական խնդիր է:  Բացատրութիւններէն մէկը մեր եղափոխութեան ձեւն է, որ մեզի ստիպեց խստօրէն համակերպիլ բացասականութեան եւ վտանգին` որպէս պաշտպանութիւն սպառնալիքներէ, որոնք յանգեցուցին մահուան կամ լուրջ վնասուածքներու:

«Վտանգը չափազանց կանոնի վերածուած է մեր ուղեղին մէջ», կ՛ըսէ փրոֆ. Ուայլտ: «Դուք կրնաք շատ աւելի հանգիստ զգալ, եթէ ճանչնաք, որ չափազանց շատ կը մտածէք, կանգ առէք եւ կեդրոնացէք փաստերու վրայ», կ՛աւելցնէ ան:

Նոր թիրախ սահմանեցէք

«Նոր նպատակ կամ թիրախ սահմանելը իսկապէս կրնայ օգտակար ըլլալ»,  կ՛ըսէ հոգեբուժ Տին Պառնեթ: Ան կ՛աւելցնէ. «Ատիկա կրնայ ըլլալ մեծ նախագիծ մը, կամ փոքր բան մը: Եթէ մեծ գաղափարները չափազանց շատ են, սկսեցէք փոքրէն:

Հարցը այն է, որ եթէ ատիկա կը գտնուի ձեր հագստաւէտութեան գօտիէն դուրս եւ ձեզ յառաջ կը մղէ, ձեզի կու տայ կեդրոնացում եւ վերահսկողութեան զգացում: Շատերու համար այդ մէկը չափազանց օգտակար է հոգեկան վիճակին: «Նորոյթը  արմատապէս հատուցող է»,  կ՛ըսէ Պառնեթ:

Զրուցեցէք

Քորոնան աւելի դժուարացուցած է աձամբ ուրիշներու հետ ըլլալը, իսկ ձմեռը կրնայ աւելի դժուարացնել: Այս իրողութիւնը միլիոնաւոր մարդոց համար մեծ խնդիր է, իսկ ոմանց համար հոգեկան առողջութեան հետեւանքները լուրջ կ՛ըլլան: Այնպէս որ, լաւ գաղափար է առաւելագոյնի հասցնել հասարակական քիչ հաղորդակցութիւնները:

«Մենք իրականութեան մէջ նախագծուած չենք ինքնուրոյն ըլլալու համար», կ՛ըսէ փրոֆ. Էմերիթա Էլիզապեթ Քիւփերս, Լոնտոնի Քինզ քոլեճէն: «Մենք հասարակական ուղղուածութիւն ունինք: Հասարակական հաղորդակցութիւններէն մենք մեզ աւելի լաւ կը զգանք»: Լաւ գաղափար է, երբ կրնաս խօսիլ խնդիրներու մասին, բայց կարեւորն այն է, թէ ինչպէ՛ս ատիկա կը կատարուի:

Խնդիրներու մասին կրկին ու կրկին մտածելը, պարզապէս փորձելը, թէ որքա՛ն սարսափելի կը զգաք, կրնայ ընդհանրապէս չօգնել: Մէկու մը հետ խնդիրներու մասին զրուցելը կ՛օգնէ ձեզի` զանոնք այլ շրջանակ անցընել, եւ ատիկա կրնայ շատ աւելի օգտակար ըլլալ», կ՛ըսէ ան եւ կ՛աւելցնէ.

Աւելի հաւանական է, որ մեկուսացած մարդիկ կեդրոնանան իրենք իրենց վրայ, եւ ասիկա կրնայ վիճակը վատթարացնել: Ուրեմն հաղորդակցեցէք, երբ կրնաք, եւ եթէ Քորոնայի պատճառով դուք այդ մէկը անձամբ չէք կրնար ընել,  հեռաձայնային այդ հաղորդակցութիւնը կատարեցէք ընկերոջ մը հետ, կամ պայմանաւորուեցէք առցանց խօսիլ:

Վատ կերպով ըրէ

«Լաւատեսները աւելի երկար կ՛ապրին, ունին աւելի լաւ յարաբերութիւններ եւ աւելի լաւ դիմադրողականութիւն, ախտամերժ համակարգեր», կ՛ըսէ Օլիվիա Ռեմես, Քեմպրիճի համալսարանէն:

Լաւ նորութիւնը  այն է, որ դուք կրնաք լաւատեսութիւն զարգացնել. ներքին զգացողութիւն, որ կրնաք փոփոխութիւն մտցնել ձեր կեանքին  մէջ, եւ թէ` ամէն բան ձեր վերահսկողութենէն դուրս չէ: Ինչպէ՞ս: Անոր թիւ մէկ խորհուրդը «Վատ կերպով ըրէ» սկզբունքն է:

Այլ խօսքով, մի՛ սպասէք` կատարեալ գործերը կատարել ճիշդ ժամանակին, ճիշդ օրը: Ասիկա նոյնիսկ աւելի կարեւոր է ձմրան, երբ մռայլ եղանակը կրնայ ստիպել ձեզի` երկու անգամ մտածել բան մը ընելու մասին:

«Քննադատութեան մեր ներքին ձայնը անընդհատ կը խանգարէ մեզ` արժանի բաներ ընել: Անմիջապէս գործի անցէք: Ըրէք գործեր եւ ընդունեցէք, որ անոնք ի սկզբանէ կրնան վատ կատարուիլ: Երբ այդպէս վարուիք,  իրականութեան մէջ ընդհանրապէս այնքան ալ վատ չեն ըլլար, եւ միշտ անոնք աւելի լաւ են, քան` ոչինչ ընելը: Այս ճիգը պիտի  հրահրէ ձեր ուղեղի ձախ կողմը, որ կ՛առնչուի դրականութեան», կ՛ըսէ ան:

Օլիվիայի միւս խորհուրդները կը ներառեն ամէն օր գրել երեք բան, որոնց համար երախտապարտ էք, ստիպել դուք ձեզի` կեդրոնանալ այն բոլորին վրայ, որոնք լաւ անցած են եւ` ինչո՞ւ:

«Զգացումները վարակիչ են. այնպէս որ, եթէ կրնաս, բացասական, անընդհատ բողոքող մարդոցմէ մեղմօրէն հեռացիր, որովհետեւ դուն նոյնպէս կը դառնաս այդ մարդոցմէ  մէկը», կ՛ըսէ ան:

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )