Անկրկնելի Հալէպը. ՀՄԸՄ-ի Փառատօնը Եւ Խորհրդային Ազերի Հիւպատոսը

ՄԱԹԻԿ ԷՊԼԻՂԱԹԵԱՆ

Հալէպի ՀՄԸՄ-ի պատմութեան փառապանծ էջերէն են զատկական տողանցքները. արդարեւ, միջմասնաճիւղային այս հանդիպումներուն սուրիահայ գաղութի զանազան շրջաններէն ու հեռաւոր գիւղերու մէջ իսկ ապրող հայորդիք կը հաղորդուին օրուան խորհուրդով,  իսկ խիտ շարքերով շքերթի աւարտին, փողերախումբի առաջնորդութեամբ, ընդհանուր խմբապետին` «Քայլ առա՜ջ, օ՛ն» կոչին կը յաջորդէ խորհրդաւոր տեսարանը: Սկաուտական վաշտերու միատեղ շարժումը, դաշտին վրայ հազարաւոր նոր սերունդի ներկայութիւնը Ս. Յարութեան տօնին կ՛աւետէ յարութիւն առած ժողովուրդի մը փայլուն ապագան:

1986-ի Ս. Զատկուան նախօրէին ՀՄԸՄ-ի Հալէպի մասնաճիւղի վարչութիւնս տեղեկացանք, որ այդ օրերուն հայրենի ԱՐԱՐԱՏ ֆութպոլի խումբը տեղական «Իթթիհատ» (նախապէս ԱՀԼԻ) ակումբին կողմէ  հրաւիրուած էր հանդիպումներ ունենալու սուրիական խումբերու հետ:

Հիւրընկալող ակումբը ընդառաջեց մեր փափաքին` յարմարութիւն ստեղծելով, որ մեր հանդիպումը հայրենի խումբին հետ կայանայ աւանդական փառատօնի օրը: Մրցումի պատուեգինը մեզի համար նիւթական ծանր պարտաւորութիւն մըն էր, սակայն առիթը կը գերազանցէր որեւէ դժուարութիւն:

Շաբաթներ առաջ լծուեցանք աշխատանքի, այս աննախընթաց օրուան համար յատուկ գլխարկներ եւ շապիկներ պատրաստուեցան հազարաւոր տողանցողներուն` «ԱՐԱՐԱՏ – ՀՄԸՄ» թեմայով: Այդ օրերուն մեր խումբը երկրորդական դասակարգի պարագլուխներէն էր, 1973 թուականի Խորհրդային Միութեան ախոյեան ԱՐԱՐԱՏ-ը համաշխարհային հռչակ կը վայելէր, մեզի համար խաղին արդիւնքը երկրորդական էր, ի վերջոյ յաղթականը ՀԱՅ մարզիկը պիտի ըլլար, այդ օրը  ՀՄԸՄ-ական մարզիկները աւանդական տողանցքին եզակի առիթ ունէին իրենց յաղթական երթին ձեռք-ձեռքի քալելու հայրենի մարզիկներուն հետ:

Խանդավառութեամբ եռացող մեր կաթսային մէջ յանկարծ հասաւ կովկասեան գարնանային ձիւնը` պատկան մարմիններ կապ հաստատեցին, որ նպատակայարմար է այս տարուան մեր փառատօնը այլ առիթով կազմակերպել: Նման պարագաներու` որպէս պատասխանատուներ, քաջ գիտէինք մեր իրաւասութեան սահմանները, ի սկզբանէ սերտուած կ՛ըլլային մեր ծրագիրները, այստեղ անհամ միջամտութեան հոտ մը կար:

Շուտով պարզուեցաւ, որ խորհրդային դեսպանատունը յարմար չէ նկատած «ԱՐԱՐԱՏ»-ի մասնակցութիւնը մեր փառատօնին:

Հարցին որպէս լուծում` մեր տողանցքը տեղի պիտի ունենար խաղի աւարտին, հայրենի խումբին մեկնելէն ետք: Բնականաբար համակերպեցանք այս կացութեան` բազմահազար համակիրներու մօտ ցասումի եւ դժգոհութեան հոգեբանութիւնը նախատեսելով:

Աննախընթաց էր Հալէպի քաղաքապետարանի դաշտին պատկերը, ծայրէ ծայր հալէպահայութեան բոլոր հոսանքներէն քսան հազար հայորդիներով ողողուած էր, մարզաւանի նստարանները կարծես զոյգ Մասիսներու լանջերն էին, ուր մէկտեղած էին  հայատրոփ սիրտերը:

Մրցումի ընթացքին, հիւրերու շարքին, պատուոյ թրիւպիւնին մէջ էր Խորհրդային Միութեան ազերի ազգութեամբ Հալէպի հիւպատոսը, որուն կողքին ի պաշտօնէ նստած էի: Առաջին անգամն էր, որ կը տեսնէի այդ արարածին երեսը, զգալի էր, որ ան լաւատեղեակ էր իր շուրջ գտնուողներուն մասին, բնականաբար գլխաւոր դերակատարն էր օրուան խանդավառութիւնը վիժեցնելու  տխուր կացութեան:

Երեսունհինգ տարիներ անցած են այդ թուականէն, յանկարծ ամբողջ այս պատմութիւնը վերականգնեցաւ յիշողութեանս մէջ նախորդող շաբաթներուն, երբ ազերի բռնապետը ձեռքի անամօթ շարժումով մը «ՆԷ ՕԼՏՈՒ ՓԱՇԻՆԵԱՆ» բարբաջեց, նոյնինքն ազերի հիւպատոսի ձեռքի շարժումն էր, որ քովս նստած` ուղղեց ինծի, երբ հայրենի ԱՐԱՐԱՏ-ը իր միակ հարուածը հասցուց ՀՄԸՄ-ի բերդէն ներս:

Դէպքը մանրանկար մը ըլլալով` օրին ցնցած էր էութիւնս, սմսեղուկ հիւպատոսը կը կարծէր, թէ ինքզինք յաղթական ձեւացումը պիտի կլլեցնէ, խորքին մէջ իր ուրախութեան պատճառը մեզի արիւնակից «Արարատ»-ի մարզիկներուն տողանցքին մասնակցութեան արգելքի իր յաջողութիւնն էր:

Խորհրդային Միութեան անդամ երկիրներուն պարտադրուած երեւոյթներէն ծանօթ էր «Եղբայր դարձանք Հայաստան եւ Ազրպէյճան» երգը:  Այդ ժամանակաշրջանին անմահանուն Շիրազի պատասխանը եղաւ «Ղարաբաղ» բանաստեղծութիւնը, որ խորքին մէջ ողբերգութիւն մըն էր` «Հայաստանից քեզ պոկողը Հայաստանի եղբայրը չէ՛» սրտաճմլիկ տողով:

Շիրազ բախտաւոր չեղաւ ազատն Արցախը տեսնելու, սակայն բախտաւոր էր, որ չտեսաւ ազատագրուած Արցախի յանձնումը հայանուն Յուդայի ձեռքով: Շիրազի բանաստեղծութեան մէջ յաւելումով` «Կարսն ու Վանը, Անին խլուած… ու … Շուշին ծախուած»:

Հիմա հայրենիքի, Արցախի եւ սփիւռքի համայն հայութեան տասը միլիոն զաւակները կ՛ողբան, կը սգան, կ՛արթննան ու կը քնանան, կը մտածեն ու կը տագնապին պատահած պատմական աղէտով, որ  կը հանդիսանայ արդի պատմութեան հայոց մեծագոյն պարտութիւնն ու անձնատուութիւնը, ան հեռու է տրամաբանական բոլոր տեսակի չափանիշներէ, բեմականացուած դաւադրութիւն մը, որուն ծալքերը ամէն օր ու ամէն ժամ աւելի կը բացայայտուին:

Հազարամեակներ ապրած հայ ժողովուրդը ունեցած է բազմաթիւ աղէտներ, դարերով մնացած է անհայրենիք, պանդուխտ, թափառական, տեղահանուած եւ Ցեղասպանութեան ենթարկուած, երկրաշարժով ցնցուած, աղէտ ու համատարած աւերակ տեսած:

Բայց վերականգնած է Սարդարապատով ու ղարաբաղեան շարժումով, վերանկախացումով, ապա Արցախի ազատագրումով, երկամեայ առաջին պատերազմէն ետք:

«Այն հարուածը, որ մահացու չէ, կը սթափեցնէ», ուրեմն ժամանակն է ուշքի գալու, անդրադառնալու աղէտին եւ անոր պատճառներուն, դասեր քաղելու սխալներէն, գօտեպնդուելու ու նշանաբան ունենալու անմահ Չարենցի պատգամը.

«Ո՛վ հայ ժողովուրդ, քո միակ փրկութիւնը քո հաւաքական ուժին մէջ է»:

Ժընեւ          

Share This Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )