Կրետէ (Յունաստան) հովուապետական այցի երկրորդ օրը` մայիս 5-ին, Գարեգին Բ. ծայրագոյն պատրիարք եւ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսը սուրբ եւ անմահ պատարագ մատուցեց Հերակլիոնի Սուրբ Յովհաննու Կարապետ հայկական եկեղեցւոյ մէջ:
Հայ համայնքը Ամենայն Հայոց կաթողիկոսը դիմաւորեց եկեղեցւոյ առջեւ` աւանդական աղ ու հացով եւ «Հրաշափառի» երգեցողութեամբ: Եկեղեցւոյ մէջ կատարուեցաւ աղօթք, որուն աւարտին նորին սրբութիւնը իր օրհնութիւնը բաշխեց ներկայ հաւատաւոր ժողովուրդին:
Յաջորդած պատրաստութենէն ետք եկեղեցականաց թափօրը Ամենայն Հայոց կաթողիկոսը առաջնորդեց դէպի տաճար: Վեհափառ հայրապետը ժողովուրդը օրհնեց Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինէն բերուած Ս. Յովհաննէս Մկրտիչի մասունքակիր խաչով, ապա զայն զետեղեց սուրբին անունը կրող խորանին` հաւատացելոց օրհնութեան եւ երկրպագութեան համար:
Սուրբ պատարագի ընթացքին նորին սրբութեան որպէս առընթերականեր` սպասաւորեցին Կոստանդնուպոլսոյ հայոց պատրիարքութեան պատրիարքական ընդհանուր փոխանորդ Արամ արք. Աթէշեանը եւ Հայաստանի Աստուածաշնչային ընկերութեան գլխաւոր քարտուղար Եզնիկ արք. Պետրոսեանը:
Սուրբ պատարագին ներկայ էին` Յունաստանի արտաքին գործոց փոխնախարար Մարկոս Փոլարիսը, Կրետէի արքեպիսկոպոս Իրենէոսին, Կրետէի նահանգապետարանի եւ Հերակլիոնի քաղաքային իշխանութիւններու ներկայացուցիչներ, այլ եկեղեցիներու սպասաւորներ, Կրետէի հայ համայնքի եւ եկեղեցական վարչութեան անդամներ, բազում ուխտաւորներ` Աթէնքէն, Պոլիսէն եւ Մոսկուայէն:
Սուրբ պատարագի ընթացքին Գարեգին Բ. ծայրագոյն պատրիարք եւ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսը իր օրհնութիւնն ու պատգամը բերաւ ներկայ բարեպաշտ ժողովուրդին:
«Փառք ենք վերառաքում Բարձրեալին` մեր սուրբ եկեղեցու հաւատաւոր զաւակներիդ հանդիպելու եւ ձեզ հետ միասին Սուրբ Յովհաննու Կարապետ եկեղեցու 350-ամեակը տօնախմբելու շնորհի համար: Գոհունակութեան զգացումով է համակուած հայրապետիս հոգին, որ հովուապետական անդրանիկ այցով գտնւում ենք Միջերկրական ծովի այս գեղատեսիլ կղզում, որտեղ հայորդիք դարեր շարունակ սերնդէսերունդ համախմբուած են Սուրբ Յովհաննէս Մկրտչի անունը կրող այս նուիրական եկեղեցու հովանու ներքոյ: Եկեղեցու յոբելեանը մեծ իրադարձութիւն է ամէնքիս համար: Ուրախալի այս առիթով բերում ենք ձեզ հայրապետական մեր օրհնութիւնն ու շնորհաւորանքները եւ համայն հայութեան նուիրական կեդրոն Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի լոյսն ու օրհնութիւնը:
Խորհրդանշական է, որ այսօր առաքելական մեր սուրբ եկեղեցին տօնում է Կանաչ կամ Աշխարհամատրան կիրակին: Այն յիշատակութիւնն է երկրի վրայ Քրիստոսի սուրբ եկեղեցու հաստատման, որ հիմնուեց հաւատքի վէմի վրայ, ինչպէս որ օրհնաբանւում է նաեւ ժամագրքի աղօթական խօսքերով` «Տէ՛ր, որ հիմնեցուցեր զեկեղեցի քո ի վերայ վիմի հաւատոյ ® ի խաղաղութեան զսա պահեա՛»: Մեր Տէր Յիսուս Քրիստոսի յարութիւնը դարձաւ եկեղեցու յաղթութեան, Փրկչի կենարար վարդապետութեան աշխարհում տարածման սկիզբը, եւ այն զօրութիւնը, որով քրիստոնեաները համբերեցին բազում չարչարանքների ու նեղութիւնների, բայց անշէջ պահեցին հաւատքի լոյսը, դրանով լուսաւորեցին աշխարհը եւ հրաւիրեցին մարդկութեանը ժառանգելու յաւիտենութիւնն ու երկնքի արքայութիւնը: Քրիստոսի շնորհած յարութիւնը դարձաւ զօրութիւնը նաեւ այս կեանքի, որով դժուարութիւններու ու խնդիրներու առջեւ դիմակայումով հաւատացեալները վկայեցին իրենց հաւատքի, կամքի ու կեանքի յաղթանակը եւ հաւատքի վէմի վրայ անսասան մնալով` եկեղեցիներ հաստատեցին տարբեր երկրներում: Յարութեան զօրութեամբ էր նաեւ, որ քրիստոսապաշտ մեր ժողովուրդը յառնեց իր համար փորուած գերեզմաններից, յարութիւն առաւ Հայոց ցեղասպանութիւնից եւ իր կեանքը վերընձիւղեց հաւատաւոր ու աստուածասէր իր ընթացքի նոր ձեռքբերումներով: Աշխարհի տարբեր երկրներում հիմնուած հայ համայնքներում վերստին կերտուեցին սրբավայրեր, կառուցուեցին եկեղեցիներ, հնչեց աղօթքը, հնչեցին հայ լեզուն ու խօսքը, վառ մնաց հայոց ջահը աստուածասիրութեան ու եկեղեցասիրութեան` ըստ Պօղոս առաքեալի հոգեշահ խօսքի. «Արդ, ո՞վ պիտի բաժանի մեզ Քրիստոսի սիրուց. տառապա՞նքը, թէ՞ անձկութիւնը, թէ՞ հալածանքը, թէ՞ սովը, թէ՞ մերկութիւնը, թէ՞ վտանգները, թէ՞ սուրը: Ո՛չ մի արարած չի կարող բաժանել մեզ Աստծու այդ սիրուց, որ կայ մեր Տէր Քրիստոս Յիսուսով» (Հռ. Ը 35, 39): Ահա այդ սիրով, անխորտակելի հաւատքով են հիմնադրուել մեր սուրբ եկեղեցիները, ինչպէս որ` Սուրբ Յովհաննէս Մկրտչի անունը կրող այս եկեղեցին:
Հաւատացեալներիս համար եկեղեցին դէպի Աստուած եւ փրկութիւն առաջնորդող տապան է, որ այս կեանքի ալեկոծութիւնների, անհանգստութիւնների ու տագնապների ընդմիջից իր յարկի ներքոյ ապաստանածներին սնում է հոգեւոր կերակրով, մատռուակում Տիրոջ կենաց խօսքը եւ ապահով հասցնում դէպի խաղաղ նաւահանգիստը: Եկեղեցու այս մեծագոյն փրկարար առաքելութեան կարեւորութեամբ է մեր շարականներում սուրբ եկեղեցին գովաբանւում որպէս Աստծոյ քաղաք, աստուածային շնորհներով լցուած անխորտակելի հաստատութիւն. «Տէ՛ր, որ հիմնեցուցեր զեկեղեցի քո ի վերայ վիմի հաւատոյ ® ի խաղաղութեան զսա պահեա՛»:
Գոհունակութիւն է մեզ համար անդրադառնալ, որ երեք եւ կէս դարեր շարունակ Սուրբ Յովհաննու Կարապետ այս եկեղեցին իր հոգեւոր սպասաւորներով եւ նրանց լծակից աշխարհականներով գովելի ծառայութեամբ հոգեւոր խնամք է մատուցել Կրետէում հաստատուած հայորդիներին, առաջնորդել դէպի Աստուած, զօրացրել հաւատացեալներին, բաշխել Սուրբ Հոգու պարգեւները, ամուր պահել ազգային ինքնութիւնը:
Սիրելինե՛ր, նոր ժամանակներում դուք էք, որ ձեր հայրերի օրինակով, սիրոյ եւ միաբանութեան ոգով մեր սուրբ եկեղեցու հովանու ներքոյ շարունակում էք կենդանի պահել ազգային-եկեղեցական կեանքն այստեղ, եւ ձեր բաժին լոյսը յաւելել Սուրբ Էջմիածնի լուսաւորչահաստատ մշտավառ կանթեղին, որ դարերի խորքից մինչեւ այսօր լուսաւորում է ազգիս փրկութեան ճանապարհը: Դուք էլ ձեր այս փոքրիկ համայնքով, բայց զօրաւոր հաւատքով մաս էք կազմում հայոց ազգային-եկեղեցական կեանքի, եւ շատ կարեւոր է, որ նոյն նախանձախնդիր ոգով շարունակէք ընթանալ ձեր հայրերի աւանդած ճանապարհով», ըսաւ Ամենայն Հայոց հայրապետը:
Նորին սրբութիւնը յորդորեց Կրետէի հայ համայնքին յարուցեալ Տիրոջմով զօրացեալ` ամուր հաւատքով եւ անխոնջ նուիրումով շարունակել իրենց աստուածահաճոյ ընթացքը, նախանձախնդիր մնալ մեր սրբազան արժէքներուն եւ ազգային ու եկեղեցական կեանքի հանդէպ նոյն նուիրումով շէնացնել համայնքային իրենց կեանքը: Վեհափառը պատգամեց եկեղեցւոյ հաստատման 350-ամեակի յոբելեանը նոր հանգրուան նկատել` նորոգելու առ Աստուած հաւատարմութեան իրենց ուխտը եւ եկեղեցաշէն ու ազգօգուտ իրագործումներով բարեզարդելու ազգային-եկեղեցական մեր անդաստանը:
Ուրախալի այս առիթով հայրապետն իր գնահատանքը բերաւ պատրիարքական ընդհանուր փոխանորդ Արամ արք. Աթէշեանին, որուն հոգատարութեան ներքեւ կը գտնուի Կրետէի հովուութիւնը, ինչպէս նաեւ` այցի կազմակերպման գործին մէջ իրենց ջանքերը ներդրած Եզնիկ արքեպիսկոպոսին, Ռուսիոյ եւ Նոր Նախիջեւանի հայոց թեմի առաջնորդ Եզրաս արք. Ներսիսեանին, Յունաստանի հայոց թեմի առաջնորդական տեղապահ Խորէն վրդ. Առաքելեանին, եկեղեցւոյ վարչութեան ատենապետ Անտոնիս Փենարթին եւ անդամներուն:
Նորին սրբութիւնը իր շնորհաւորանքներն ուղղեց Կրետէ բնակող հայորդիներուն այս նշանակալի յոբելեանի առիթով` մաղթելով սէր եւ երջանկութիւն ընտանեկան իրենց յարկերէն ներս, ուժ եւ կորով, որպէսզի նուիրումով ու ջերմեռանդութեամբ կարեւոր մասնակցութիւն բերեն ինչպէս համայնքային կեանքի զօրացման, այնպէս ալ Կրետէ կղզիի բարգաւաճմանը` շարունակելով վայելել տեղական իշխանութիւններու եւ ժողովուրդի սէրն ու յարգանքը:
Գարեգին Բ. կաթողիկոսը իր գնահատանքը յայտնեց նաեւ Յունաստանի իշխանութիւններուն` ի դէմս արարողութեան ներկայ Յունաստանի արտաքին գործոց փոխնախարար Մարկոս Փոլարիսին, Կրետէի արքեպիսկոպոսարանին, նահանգապետարանի եւ քաղաքապետարանի ներկայացուցիչներուն` ջերմ ընդունելութեան, մեր ժողովուրդի զաւակներուն հանդէպ բարեացակամութեան ու զօրակցութեան եւ յոբելենական ձեռնարկներուն բերած աջակցութեան համար:
Ամենայն Հայոց կաթողիկոսը աղօթքով հայցեց, որ Տիրոջ օրհնութեամբ սիրոյ եւ խաղաղութեան մէջ շէնանան Յունաստանը, Հայաստան եւ Արցախ հայրենի մեր երկիրը, զօրեղ եւ բարօր մնայ աշխարհասփիւռ մեր ժողովուրդի ազգային-եկեղեցական կեանքը, եւ համայն հայութեան միասնական ջանքերը ծառայեն բարօրութեանը Հայաստան աշխարհի եւ Հայաստանեայց առաքելական սուրբ եկեղեցւոյ պայծառութեանը:
Ամբողջ սուրբ պատարագի ընթացքին բարեպաշտ հայորդիները հնարաւորութիւն ստացան համբուրելու Սուրբ Յովհաննու Կարապետի մասունքակիր խաչը եւ սուրբի բարեխօսութեան հայցով արժանանալու սուրբ մասունքներէն ճառագող օրհնութեան:
Սրբազան արարողութեան աւարտին յաջորդեց խաչքարի օրհնութեան կարգը, որ պանծալի յոբելեանի առիթով եկեղեցիին ընծայուած է Գարեգին Բ. Ամենայն Հայոց կաթողիկոսին կողմէ:
Վեհափառ հայրապետը սրբալոյս միւռոնով օծեց խաչքարը, որմէ ետք վերստին իր շնորհաւորանքներն ու օրհնութիւնը բերաւ Կրետէի հայ համայնքին եւ ներկայ բազում ուխտաւորներուն:
Նոյն օրը «Աքուիլա Ատլանտիս» հիւրանոցին մէջ համայնքին կողմէ կազմակերպուած էր պաշտօնական ճաշկերոյթ` ի պատիւ Ամենայն Հայոց հայրապետին, որուն աւարտին նորին սրբութիւնը վերստին իր օրհնութիւնն ու պատգամը բերաւ ներկաներուն:
Ամենայն Հայոց կաթողիկոսը նաեւ հանդիպումներ ունեցաւ Յունաստանի արտաքին գործոց փոխնախարար Մարկոս Փոլարիսին եւ տօնախմբութիւններու առիթով Կրետէ ժամանած ուխտաւորներու խումբերու հետ:
