Արցախի Հանրապետութեան արտաքին գործոց նախարարութիւնը 2016 ապրիլեան պատերազմի 3-րդ տարելիցին առիթով տարածած է յայտարարութիւն մը, որուն մէջ անդրադարձ կը կատարուի 1 ապրիլ 2016-ին ազրպէյճանական յարձակումներուն, անոր հետեւանքներուն եւ արցախեան տագնապը ուժային ճամբով լուծելու փորձի պարագային կատարուելիք քայլերուն:
Յայտարարութեան մէջ նշուած է.
«Ուղիղ երեք տարի առաջ` ապրիլի 1-ի լոյս 2-ի գիշերը, ազրպէյճանական կողմը, կոպտօրէն խախտելով 12 մայիս 1994-ին ձեռք բերուած կրակի եւ ռազմական գործողութիւնների ամբողջական դադարեցման մասին համաձայնագրով ամրագրուած հրադադարի դրութիւնը, Արցախի հետ սահմանի ողջ երկայնքով նախաձեռնել է պատերազմական գործողութիւններ:
Ազրպէյճանական զինուած ուժերը ծանր հրետանու եւ ռազմական օդուժի կիրառմամբ հրետակոծման են ենթարկել ո՛չ միայն Արցախի Հանրապետութեան պաշտպանութեան բանակի առաջապահ դիրքերը, այլեւ խաղաղ բնակավայրերը, ինչը յանգեցրել է զոհերի, այդ թւում` խաղաղ բնակիչների շրջանում: Միայն չորս օր անց` 5 ապրիլ 2016-ին, զգալի կորուստներ կրելով, Ազրպէյճանը ստիպուած էր ռազմական գործողութիւնների դադարեցում խնդրել Ռուսաստանի միջնորդութեամբ:
Յարձակողական գործողութիւնների ծաւալը, օգտագործուած զինտեսակի եւ կենդանի ուժի քանակը, ինչպէս նաեւ ազրպէյճանական իշխանութիւնների ներկայացուցիչների կողմից արուած յայտարարութիւնները վկայում են, որ ապրիլեան իրադարձութիւնները ոչ այլ ինչ էին, քան նախօրօք ծրագրուած ռազմական յարձակում: Ազրպէյճանը նպատակ էր հետապնդում զաւթել Արցախի ողջ տարածքը` փորձելով ազրպէյճանա-ղարաբաղեան հակամարտութիւնը լուծել ուժի կիրառման միջոցով, որը սակայն չյաջողուեց Արցախի Հանրապետութեան պաշտպանութեան բանակի վճռական գործողութիւնների շնորհիւ:
Ազրպէյճանական զինուած ուժերի գործողութիւնները ուղեկցւում էին միջազգային մարդասիրական իրաւունքի կոպիտ խախտումներով եւ պատերազմական յանցագործութիւններով: Արցախի արտաքին քաղաքական գերատեսչութեան կողմից հետեւողական աշխատանքներ են իրականացուել` միջազգային հանրութեան, այդ թւում` մասնագիտացուած կառոյցներին եւ ատեաններին իրազեկելու իրագործուած ոճրագործութիւնների մասին: Համոզուած լինելով, որ նման յանցագործութիւնները վաղեմութեան ժամկէտ չունեն, Արցախի Հանրապետութիւնը կը շարունակի ջանքեր գործադրել` մեղաւորներին պատասխանատուութեան ենթարկելու նպատակով:
Ռազմական գործողութիւնների աւարտից յետոյ անցել է երեք տարի, սակայն դեռ արդիական է Ազրպէյճանի յարձակողապաշտ նկրտումները զսպելու միջազգային քաղաքական եւ դիւանագիտական միջոցներ ձեռնարկելու անհրաժեշտութիւնը` ապահովելու 12 մայիս 1994-ի եւ 6 փետրուար 1995-ի համաձայնագիրների լիակատար իրագործումը: Անհրաժեշտ է նաեւ ներդնել զինադադարի դրութեան վերահսկման միջազգային մեքանիզմներ, եւ յատկապէս ապրիլեան պատերազմից յետոյ Վիեննայում եւ Ս. Փեթերսպուրկում ձեռք բերուած պայմանաւորուածութիւնների իրագործման միջոցով:
Արցախի Հանրապետութիւնը վերահաստատում է, որ Ազրպէյճանի կողմից հակամարտութիւնն ուժային ճանապարհով լուծելու փորձի դէպքում կը ձեռնարկուեն ինքնապաշտպանութեան բոլոր անհրաժեշտ միջոցները` ՄԱԿ-ի Կանոնադրութեանը համապատասխան, Արցախի քաղաքացիների` սեփական հայրենիքում ազատ եւ անվտանգ ապրելու իրաւունքը պաշտպանելու համար»:
