«Տարածքներ` Խաղաղութեան Դիմաց» Բանաձեւն Ինքնասպանութիւն Կը Լինի Փաշինեանի Համար

Հայաստանն անցեալ տարի յեղափոխական գործընթացների պատճառով տեղի ունեցած իշխանափոխութիւնից յետոյ բաւականաչափ բարդ իրավիճակում է: Վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի` իշխանութեան եկած խմբակը պէտք է կարեւոր որոշումներ կայացնի ԼՂ հակամարտութեան, երկրի զարգացման հեռանկարների հարցում, ինչպէս նաեւ կարգաւորի ՌԴ-ի հետ վերջերս ծագած խնդիրները: Դրանք լուծելիս կատարուած սխալները, ըստ ՀՅԴ-ի առաջնորդներից մէկի` Արմէն Ռուստամեանի, կարող են ճակատագրական դառնալ Հայաստանի համար: 

EADaily պարբերականը Հայաստանի ներքին եւ արտաքին քաղաքական խնդիրների մասին զրուցել է ՀՅԴ Բիւրոյի նախագահ Արմէն Ռուստամեանի հետ:

ԱՐՄԷՆ ԵԶՆԱԿԻ.- Վերջերս Ղարաբաղում անցկացուել է ՀՅԴ Ընդհանուր ժողովը: Ինչո՞ւ հէնց Ղարաբաղում եւ հէնց հիմա: Դա որոշակի պատգա՞մ էր:

ԱՐՄԷՆ ՌՈՒՍՏԱՄԵԱՆ.- Ոչ մի բան պատահական չէ: Ինչպէս ասում են` պատահականութիւնը անհրաժեշտութեան արտայայտութիւնն է: Կար երկու պատճառ: Առաջինը`այսօրուայ Հայաստանի առջեւ ծառացած հիմնական մարտահրաւէրները կապուած են ԼՂ հակամարտութեան հետ, ԼՂ հակամարտութեան կարգաւորման ուղղութեամբ բանակցութիւններն աշխուժացել են: Այստեղ մենք տեսնում ենք որոշակի վտանգներ եւ սպառնալիքներ: Ինչպէս 30 տարի առաջ, երբ ՀՀ-ում բուռն քաղաքական գործընթացները զարգանում էին` ԼՂ հակամարտութիւնը հաշուի առնելով, Ղարաբաղը դարձաւ հայկական քաղաքականութեան կենտրոնական թեման, այնպէս էլ այժմ մենք կանգնած ենք ջրբաժանի առաջ, երբ մեր երկրի զարգացման հեռանկարը կապուած է ԼՂ խնդրի հետ: Հէնց այդ պահն ենք մենք արձանագրել ժողովի ժամանակ եւ հանդէս եկել յատուկ յայտարարութեամբ:

Երկրորդ պատճառն այն է, որ արդէն 30 տարի է` գոյութիւն ունի հայկական երկու պետութիւն, եւ մենք երբեք Արցախում չենք անցկացրել բարձրագոյն կուսակցական ժողով (թէեւ ՀՅԴ կուսակցութիւնը գործում է Ղարաբաղում` իր խորհրդարանական խմբակցութեամբ – EADaily): Դա առաջին անգամ էր, երբ մենք այդ միջոցառումն անցկացրեցինք հայկական երկրորդ պետութեան տարածքում:

Ա. Ե.- ԼՂ հակամարտութեան թեմային մենք դեռ կը վերադառնանք: Իսկ հիմա խօսենք ձեր կուսակցութեան ներսում վերադասաւորումների մասին: ՀՅԴ համագումարի ժամանակ ՀՅԴ Բիւրոյի նախագահի պաշտօնից հեռացել է ականաւոր առաջնորդներից մէկը` Հրանդ Մարգարեանը, որն իր հեռանալու փաստը որակեց որպէս մարտավարական: Ինչո՞ւ նման որոշում կայացուեց: Դա կապուա՞ծ է խորհրդարանական ընտրութիւնների ժամանակ կրած պարտութեան հետ:

Ա. Ռ.- Նախ` կուսակցութեան ներսում նշուած փոփոխութիւնը բացարձակապէս պէտք չէ կապել այն բանի հետ, որ կուսակցութեան ներսում ստեղծուել է իրավիճակ, երբ շատերը մերժել են մինչ օրս որդեգրուած քաղաքականութիւնը: Աւելի՛ն. Բիւրոյի նախկին` 11 հոգանոց կազմի անդամներից 9 վերընտրուել են: Պարզապէս ՀՅԴ-ն, ի տարբերութիւն շատ այլ քաղաքական ուժերի, իսկական կուսակցութիւն է, որտեղ վարչարարութիւնը իրականացւում է հաւաքական որոշումների հիման վրայ: Անձերը, անգամ` ամենաուժեղները, վճռական դեր չեն խաղում: Հրանդ Մարգարեանի հեռանալու որոշումը նրա անձնական որոշումն էր: Դա դարձաւ նրա պատասխանը քաղաքական զրպարտութիւններին, որոնք յաճախ ուռճացւում էին ԶԼՄ-ների եւ ընկերային ցանցերի միջոցով, թէ` ՀՅԴ-ն ղեկավարում է մէկ մարդ: Իրականացւում էր յատուկ տեղեկատուական արշաւ մէկ մարդու դէմ` Հրանդ Մարգարեանի, եւ տպաւորութիւն էր, որ նա զաւթել է իշխանութիւնը կուսակցութիւնում:

Ա. Ե.- Դուք ցանկանում էք ասել, որ կուսակցութեան ղեկավարը հեռացաւ ընկերային ցանցերում եւ ԶԼՄ¬երում տարուող քարոզչութեան պատճառո՞վ: Եւ այլ էական պատճառ չկա՞ր: Աւելի՛ն. չենք յիշում, որ յատկապէս վերջերս ՀՅԴ-ի դէմ ԶԼՄ-ներում ու ընկերային ցանցերում ինչ-որ մեծածաւալ քարոզչական արշաւ տարուէր:

Ա. Ե.- Ինչպէ՞ս չէք յիշում: Նշանակում է` վատ էք հետեւել իրադարձութիւններին: ՀՅԴ-ի դէմ քարոզչական արշաւի ծաւալը սկսեց ընդլայնուել: Օգտագործւում էր այն հանգամանքը, որ եթէ Հրանդ Մարգարեանը երկար տարիներ կուսակցութեան Բիւրոյի ներկայացուցիչն է, ուրեմն ենթարկեցրել է իրեն քաղաքական ուժը: Դրա հետ կապուած` կուսակցութեան ղեկավար կազմում վերադասաւորումը պատասխանն էր այդ քաղաքական զրպարտութիւնների, այդ պատճառով էլ այն «մարտավարական քայլ» որակուեց: Մենք ցանկանում էինք հասկացնել, որ կուսակցութեանը հարկաւոր չէ նոյնականացնել մէկ մարդու, անձի հետ: Նա շարունակում է լինել կուսակցութիւնում եւ իր կարեւոր դերն ունենալ: Հրանդ Մարգարեանը ճիշդ որոշում կայացրեց` ցոյց տալով այդ քարոզչական արշաւի սնանկութիւնը:

Ա. Ե.- Երկրում արտահերթ խորհրդարանական ընտրութիւնների արդիւնքում ՀՅԴ-ն երկար տարիներ ընթացքում առաջին անգամ չանցաւ խորհրդարան: Դրանից յետոյ շատ էր խօսւում ՀՅԴ-ի` որպէս քաղաքական ուժի անկման մասին: Ի՞նչ ահազանգ ստացաք ընտրութիւնների արդիւնքում, ի՞նչ եզրակացութիւններ արուեցին:

Ա. Ռ.- Վերաձեւակերպելով յայտնի դասականին` կարող եմ ասել, որ ՀՅԴ-ի մահուան մասին խօսակցութիւնները խիստ չափազանցուած են: Դա չի էլ կարող ճշմարտութիւն լինել, քանի որ ՀՅԴ-ն քաղաքական ուժ է, որը ստեղծուել է մեր ժողովրդի կողմից: Կուսակցութիւնը ստեղծուել է հայ ժողովրդի համար կենսական նշանակութիւն ունեցող խնդիրների լուծման համար: Եւ քանի դեռ այդ խնդիրները չեն լուծուել, կուսակցութիւնը կը շարունակի գոյութիւն ունենալ: Մեր քաղաքական ուժն աշխատում է ցանցային սկզբունքով եւ ոչ միայն Հայաստանում: Այն ներկայացուած է սփիւռքում, այն երկրներում, որտեղ առկայ է մեծ հայկական համայնք: Այդ կապակցութեամբ այնքան էլ կարեւոր չէ` ներկայացուած է կուսակցութիւնը խորհրդարանում, թէ` ոչ: Հայաստանի պատմութեան մէջ եղել են շրջաններ, երբ ՀՅԴ-ն անգամ արտաքսուել է երկրից, սակայն շարունակել է գոյութիւն ունենալ: Ժամանակին` ԽՍՀՄ փլուզումից յետոյ, երբ կազմաւորուեց ՀՀ Գերագոյն խորհուրդը (խորհրդարան), ՀՅԴ-ն ընդհանրապէս չի մասնակցել ընտրութիւններին եւ ներկայացուած չի եղել: Սակայն որոշ ժամանակ անց, երբ երկրում սկսուեցին խառնաշփոթ ստեղծող քաղաքական գործընթացներ, իշխանութեան եկած քաղաքական ուժը սկսեց շեղուել իր` նախկինում տուած խոստումներից Հայաստանի եւ Ղարաբաղի միաւորման վերաբերեալ, խորհրդարանում ձեւաւորուեց բաւականին խոշոր պատգամաւորական խումբ, որը ձգտում էր դէպի մեր կուսակցութիւնը: Այն զգալի դեր խաղաց այն գործընթացների կանխման գործում, որոնք շեղում էին հայկական պետութիւնն իր հիմնարար նպատակներից, որոնք ամրագրուած են 1990-ին ընդունուած` ՀՀ անկախութեան մասին հռչակագրում:

Ա. Ե.- Ստացւում է, որ դուք զուգահեռներ էք տանում 25 տարուայ վաղեմութեան գործընթացների եւ այսօրուայ իրադարձութիւնների միջեւ: Ինչո՞ւ: Մի՞թէ ամէն ինչ կարող է ընթանալ նման` ողբալի եւ ֆորսմաժորային բեմագրութեամբ:

Ա. Ռ.- Ի հարկէ: Այդ պատճառով էլ ասում եմ, որ այն ոլորտներում, որտեղ կան բարեխիղճ մարդիկ, պաշտօնական անձինք, որոնք կիսում են մեր հայեացքները եւ անհանգստութիւնը, այսպէս թէ այնպէս կը գործեն մեզ հետ մի դաշտում: Դրա հետ կապուած` ես, այո՛, չեմ բացառում, որ ֆորսմաժորային իրավիճակների առաջացման դէպքում նաեւ ՀՀ խորհրդարանը պէտք է ճակատագրական որոշումներ կայացնի, այդ ժամանակ բարեխիղճ շատ պատգամաւորներ կը կիսեն մեր հայեացքները:

Ա. Ե.- Ի՞նչ նկատի ունէք, երբ խօսում էք ֆորսմաժորային իրավիճակի մասին: Ինչի՞ հետ դա կարող է կապուած լինել:

Ա. Ռ.- Յիշում էք, օրինակ, 1992-ին գոյութիւն ունէր մտահոգութիւն, որ այդ ժամանակ գործող իշխանութիւնները կարող են ստորագրել փաստաթուղթ, որում Ղարաբաղը կը յիշատակուի որպէս Ազրպէյճանի տարածք: Այն ժամանակ Գերագոյն խորհուրդը որոշում կայացրեց արգելել կառավարութեանը եւ նախագահին` ստորագրել վերոյիշեալ փաստաթուղթը: Դա ուղղակի ՀՀ Գերագոյն խորհրդի որոշումը չէր: Ընդունուեց օրէնք, որը գործում է մինչ օրս: Այդ օրերին ազրպէյճանցիները ճակատում առաջ էին շարժւում, ինչի հետ կապուած` ՀՀ-ում սկսուեցին բողոքի խոշոր ցոյցեր: Արդիւնքում` բողոքի առաջնորդներից մէկը` Վազգէն Մանուկեանը, դարձաւ ՀՀ ՊՆ ղեկավար, եւ ղարաբաղեան ճակատում իրավիճակը փոխուեց յօգուտ մեզ: Մենք ոչ միայն կանգնեցրեցինք ազրպէյճանցիների առաջխաղացումը, այլեւ ազատագրեցինք շատ շրջաններ:

Ա. Ե.- Հաշուի առնելով այն, որ ՀՀ առաջնորդ Նիկոլ Փաշինեանը եւ նրա խմբից շատ այլ անձինք ժամանակին համագործակցել են ՀՀ առաջին նախագահ Լեւոն Տէր Պետրոսեանի հետ, դուք ենթադրում էք, որ նրանք նմանատիպ հայեացքներ ունեն ԼՂ հակամարտութեան հարցում: Դատելով Փաշինեանի յայտարարութիւններից` դա այդպէս չէ: Ի՞նչ էք կարծում:

Ա. Ռ.- Մենք ունենք նման մտահոգութիւն, այդ պատճառով էլ բաւական թերահաւատօրէն ենք վերաբերւում այն ամէնին, ինչը ներկայումս կատարւում է Ղարաբաղի շուրջը: Ի հարկէ, մենք յոյս ունենք, որ գործող իշխանութիւնները չեն գնայ Տէր Պետրոսեանի քաղաքական ճանապարհով: Միեւնոյն ժամանակ մենք տեսնում ենք, որ Հայաստանի նկատմամբ ճնշումն ուժեղանում է. պահանջում են արդէն այս տարի անցնել խնդրի իրական լուծմանը: Ինչպէ՞ս պէտք է լուծուի ԼՂ հիմնախնդիրը, պարզ չէ:

Ա. Ե.- Սպասէք, ո՞վ եւ ե՞րբ է պահանջել այս տարի անցնել հակամարտութեան լուծմանը: Մի՞թէ նման յայտարարութիւն հնչել է:

Ա. Ռ.- Ես խօսում եմ միջազգային առաջնորդների լաւատեսական յայտարարութիւնների մասին: Ամենաթարմ օրինակը Գերմանիայի վարչապետ Անկելա Մերքելի յայտարարութիւնն է, թէ Փաշինեանը «խիզախ» քայլերի է գնացել, եւ որ` «հակամարտութեան կողմերը պէտք է պատրաստ լինեն խօսքից գործի անցնելուն»: Մերքելը նաեւ ասել է, որ Պաքուն պէտք է պատասխան քայլեր ձեռնարկի: Իսկ Պաքուն յայտարարում է, որ արդէն այս տարի խնդիրը կարող է լուծուել: Ի հարկէ, Ազրպէյճանը նկատի ունի խնդրի լուծումն իր «տարածքային ամբողջականութեան» շրջանակում, ինչը ենթադրում է հայկական զօրքերի դուրսբերում եւ տարածքների փոխանցում: Լաւ է գոնէ, որ Փաշինեանը հանդէս եկաւ յայտարարութեամբ, որ «Տարածքներ` խաղաղութեան դիմաց» բանաձեւն անընդունելի է հայկական կողմի համար: Այդ դիրքորոշումը իսկապէս յոյս է ներշնչում, որ Հայաստանը չի յայտնուի բարդ բանակցային իրավիճակում: Ժամանակին այդ բանաձեւը յանգեցրել էր Լեւոն Տէր Պետրոսեանի քաղաքական ինքնասպանութեանը. նա հրաժարական տուեց (1998-ին – EADaily): Անձը, որը հայկական իրականութիւնում կը փորձի նման կերպ լուծել խնդիրը, քաղաքական դիակ կը դառնայ:

Ա. Ե.- Ստեփանակերտում ՀՅԴ համագումարի ժամանակ ձեր քաղաքական ուժի ներկայացուցիչները նշել են, որ ներկայումս Արցախը ներսից ապակայունացնելու, այն ՀՀ քաղաքական օրակարգից դուրս մղելու փորձեր են արւում: Դուք համաձա՞յն էք նման պնդումների հետ: Կա՞ն փաստեր, որոնք հաստատում են այդ պնդումները:

Ա. Ռ.- ԼՂ հակամարտութեան կարգաւորման հարցում անորոշ իրավիճակ է ստեղծուել: Այստեղից էլ գալիս են մտավախութիւնները: Մի կողմից միայն կարելի է ողջունել այն, որ Երեւանը ձգտում է վերադարձնել Արցախը բանակցային գործընթաց, սակայն, միւս կողմից, անընդունելի է, եթէ Երեւանը յանկարծ Ստեփանակերտը թողնի Պաքուի հետ դէմ առ դէմ եւ լինի միայն դիտորդի կարգավիճակում: Այսինքն մենք պէտք չէ վերադառնանք 1990-ականների բանակցային ձեւաչափի տրամաբանութեանը: Այն ժամանակ Երեւանը յայտարարում էր, որ հակամարտութիւնը Ղարաբաղի եւ Ազրպէյճանի միջեւ է, եւ Հայաստանը կ՛ընդունի այն որոշումը, որին կը յանգեն հակամարտող կողմերը: Սակայն, սպասէք, ո՞րն է այդ յայտարարութեան եզակիութիւնը: Նման դիրքորոշում կարող է յայտնել ցանկացած պետութիւն, ինչն էլ անում են: Նման յայտարարութեամբ հանդէս են գալիս միջնորդները: Հայաստանը, սակայն, միջնորդ չէ: Հայաստանը ոչ միայն Ղարաբաղի անվտանգութեան երաշխաւորն է, այլեւ իր խնդիրներն ունի Ազրպէյճանի հետ: Հէնց այդ պատճառով անհրաժեշտ է ձեւաւորել Ազրպէյճանի հետ բանակցութիւնների ճիշդ մոտուս: Օրինակ` փախստականների խնդիրը: Հայկական կողմերը պէտք է յստակ արձանագրեն իրենց դիրքորոշումները եւ կարգավիճակները: Անհրաժեշտ է յստակ ասել, որ Հայաստանը կարող է ներկայացնել Ղարաբաղի շահերը, սակայն բանակցութիւններում լիովին փոխարինել երկիրը` չի կարող եւ չի անի: Հայաստանը պէտք է լինի Ղարաբաղի անվտանգութեան եւ անկախութեան երաշխաւորը: Այդ կարգավիճակը պէտք է ամրագրուի եւ ճանաչուի միջազգային մակարդակով: Իսկ դա նշանակում է, որ Երեւանը կ՛օգտագործի իր բոլոր քաղաքական, ռազմական եւ դիւանագիտական հնարաւորութիւնները` Ղարաբաղի շահերի, անվտանգութեան եւ ինքնիշխանութեան պաշտպանութեան համար: Դա քայլերի համալիր է, որը պէտք է կատարուի Ղարաբաղը բանակցային սեղանի շուրջը վերադարձնելու անհրաժեշտութեան մասին պարզապէս յայտարարելու փոխարէն: Այդ կապակցութեամբ մենք պնդում ենք, որ ներկայումս առաջացել է Հայաստանի եւ Ղարաբաղի միջեւ ռազմաքաղաքական դաշինք կնքելու անհրաժեշտութիւն: Մենք այդ գաղափարի լոպինկ կ՛իրականացնենք:

Ա. Ե.- Պարո՛ն Ռուստամեան, երկար ժամանակ դուք ի պաշտօնէ զբաղուել էք ՀՀ արտաքին քաղաքականութեան հարցերով: Դուք հասկանում էք, չէ՞, որ Ղարաբաղի հետ ռազմաքաղաքական դաշինքի կնքումը փաստացի նշանակում է Հայաստանի կողմից Արցախի անկախութեան ճանաչում: Մի՞թէ դա անիմաստ չի դարձնում բանակցութիւնները եւ չի տանում պատերազմի:

Ա. Ռ.- Ո՛չ, ուղղակի այդպէս մենք պաշտօնապէս եւ իրաւաբանօրէն կ՛ամրագրենք իրավիճակ, որը տէ ֆաքթօ գոյութիւն ունի արդէն վաղուց: Այսպիսով,  Հայաստանը ճշդում է իր կարգավիճակը բանակցային գործընթացում: Պէտք չէ մտածել, որ դաշինքի կնքումը նշանակում է Ղարաբաղի անկախութեան պաշտօնական ճանաչում, եւ որ` Երեւանը դուրս կը գայ բանակցութիւններից: Երկրի անկախութեան ճանաչման համար գործի է դրուելու բոլորովին այլ գործընթաց: Ռազմաքաղաքական դաշինքի կնքումը Ղարաբաղի անկախութեան ճանաչման աքթ չէ: Պաշտօնական մակարդակով Հայաստանի կողմից մինչ օրս արուել են տարբեր յայտարարութիւններ, որոնցում կիրառուել է «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւն» ձեւակերպումը: Հայաստանի ու Արցախի միջեւ գործում են միջգերատեսչական համաձայնագրեր, Երեւանը ամէն տարի պիւտճէական միջոցներ է տրամադրում Ղարաբաղին եւ այլն: Այսինքն այդ ամէնն արդէն կայ, գործում է: Եթէ Ազրպէյճանը իսկապէս ցանկանար պատերազմի համար առիթ գտնել, ապա կ՛օգտուէր այդ պահերից: Դրա փոխարէն` Ազրպէյճանը ցանկանում է շրջանցել Ղարաբաղը եւ հակամարտութիւնը ներկայացնել որպէս Հայաստանի հետ տարածքային վէճ: Չէ՞ որ դա հայկական կողմերի համար աւելի կործանարար ճանապարհ է: Պաքուն փաստացի ցանկանում է արհամարհել Արցախի գոյութեան փաստը: Դրա փոխարէն` դնում է բանակցութիւններին համայնքների մակարդակով մասնակցելու հարցը: Մենք պէտք է կանխարգելենք այդ փորձերը: Բացի դրանից` մենք փաստացի պատերազմի մէջ ենք: Պաքուն պատրաստւում է պատերազմի: Այդ մասին են վկայում 2016-ի ապրիլեան արիւնալի դէպքերը եւ նախիջեւանեան ուղղութեամբ Պաքուի գործողութիւնները, որոնք տեղի ունեցան անցեալ տարի: Հէնց այդ պատճառներով մենք պէտք է Ղարաբաղի հետ ռազմաքաղաքական դաշինք կնքենք եւ յստակ ամրագրենք, որ Արցախի դէմ յարձակումը նշանակում է Հայաստանի դէմ յարձակում: Հակառակ դէպքում` Պաքուն, ելնելով ինչ-ինչ նկատառումներից, կարող է պատերազմական գործողութիւններ սկսել Ղարաբաղի դէմ, եւ դա իրաւաբանօրէն չի նշանակի, որ Ազրպէյճանը պատերազմ է սկսել Հայաստանի դէմ:

Ա. Ե.- Վերջին շրջանում շատ է խօսւում Երեւանի եւ Ստեփանակերտի յարաբերութիւններում ինչ-որ լարուածութեան առկայութեան մասին: Դուք եղել էք Ղարաբաղում, հանդիպել այնտեղի ղեկավարութեան հետ: Որքանո՞վ են այդ խօսակցութիւնները համապատասխանում իրականութեանը:

Ա. Ռ.- Ես չեմ ցանկանում մեկնաբանել երկու հայկական պետութիւնների ղեկավարութիւնների յարաբերութիւնները: Սակայն կարող եմ ասել, որ ՀՀ-ում քաղաքական գործընթացների խորապատկերին, որոնք 2018-ի ապրիլին յանգեցրեցին իշխանափոխութեան, կան մարդկանց խմբեր, որոնք ցանկանում են նման ելք («յեղափոխական» իշխանափոխութիւն է EADaily) տեսնել Ղարաբաղում: Նրանք անգամ յայտարարում են, որ, այսպէս կոչուած, յեղափոխութիւնը չի կարելի լիարժէք իրականացուած համարուել, եթէ նոյնի միջով չի անցել Ղարաբաղը: Մեզ համար դա անընդունելի է: Մենք տեսել ենք ՀՀ-ում տեղի ունեցած բուռն քաղաքական իրադարձութիւնների բացասական կողմերը: Հասարակութիւնը խիստ բեւեռացուած էր, քաղաքական դաշտը բաժանուել էր «սեւերի» ու «սպիտակների»: Պատկերացրէք` եթէ նման տրամաբանութիւն սկսի գործել Արցախում: Ոչ ոք իրաւունք չունի «ներկելու» Արցախի քաղաքական դաշտը սեւ ու սպիտակ գոյներով: Արցախի քաղաքական դաշտը պէտք է միասնական լինի: Չէ՞ որ առկայ է անվտանգութեան սպառնալիք:

Ա. Ե.- Ինչպէ՞ս էք գնահատում ՀՀ նոր իշխանութիւնների արտաքին քաղաքականութիւնը: Կտրուկ քայլեր են արւում բոլոր ուղղութիւններով, ինչը Փաշինեանի խմբակիցներն անուանում են երկրի ինքնիշխանութեան ամրապնդման ցուցանիշ, իսկ հակառակորդները դա բացատրում են փորձի պակասով:

Ա. Ռ.- Չցանկանալով խորանալ մանրամասների մէջ` ցանկանում եմ միայն նշել, որ մեզ անհանգստացնում է արտաքին քաղաքականութեան նկատմամբ, հայեցակարգային մօտեցման բացակայութիւնը: Ի՞նչ հայեցակարգով է Հայաստանն իրականացնում իր արտաքին քաղաքականութիւնը, կա՞յ, արդեօք, ինչ-որ հայեցակարգ, կշռադատուած մօտեցումներ, թէ՞ երկիրը պարզապէս ինքնահոսով է շարժւում:

Ա. Ե.- Պարո՛ն Ռուստամեան, չէ՞ որ Հայաստանը նախկինում էլ չունէր արտաքին քաղաքականութեան հայեցակարգ: Նման փաստաթուղթ մինչ օրս չկայ:

Ա. Ռ.- Ո՛չ: Ժամանակին Հայաստանը յայտարարել է, որ հաւատարիմ է հաւասարակշռուած արտաքին քաղաքականութեանը: Դա ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոպերթ Քոչարեանի ղեկավարութեան (1998-2008 rr.) օրօք էր: Մենք նոյնպէս աջակցեցինք այդ մօտեցմանը: Այսպիսով, Հայաստանը յստակ հռչակել էր իր` կենսական նշանակութիւն ունեցող շահերը, որոնց հիման վրայ կառուցել է իր յարաբերութիւնները ինչպէս անմիջական հարեւանների, այնպէս էլ` գերտէրութիւնների հետ: Հայաստանը, այդ հայեցակարգի համաձայն, պէտք է նոյն բանն ասէր Մոսկուային, Պրիւքսէլին եւ Ուաշինկթընին: Այստեղ ռազմավարական խորութիւն կար: Այսինքն` եթէ Հայաստանը լաւ յարաբերութիւններ ունի Իրանի հետ, մենք պէտք չէ հարցականի տակ դնենք Միացեալ Նահանգների հետ յարաբերութիւնների հարցը, եթէ Հայաստանն աշխուժօրէն համագործակցում է Ռուսիոյ հետ, ապա պէտք չէ հարցականի տակ դնի ԵՄ-ի հետ յարաբերութիւնները եւ այլն: Ռուսաստանի հետ յարաբերութիւնները Հայաստանի համար ճակատագրական բնոյթ ունեն: Ռուսաստանի հետ ռազմավարական դաշինքն անփոխարինելի է, քանի որ կարեւոր բաղադրիչ է երկրի անվտանգութեան պահպանման գործում: Ոչ ոք չի կարող ստիպել մեզ հրաժարուել ՌԴ-ի հետ դաշնակցային յարաբերութիւններից կամ նուազեցնել դրանց մակարդակը, եթէ չի առաջարկում համապատասխան այլընտրանք: Մենք չենք կարող հրաժարուել անվտանգութեան ռուսական երաշխիքների` նման ծաւալից, քանի դեռ մեզ չեն առաջարկել աւելի հզօր այլընտրանք: Հէնց այստեղ էլ մենք կաղում ենք: Չկայ հայեցակարգային մօտեցում: Դա է յանգեցրել այն բարդութիւնների առաջացմանը, որոնք այժմ տեսնում ենք մեր գործընկերների եւ դաշնակիցների հետ յարաբերութիւններում: Նկատի ունեմ Ռուսաստանին, ՀԱՊԿ-ին: Հայաստանը խնդիր ունի ՌԴ-ի հետ յարաբերութիւններում, ՀԱՊԿ-ի ներսում, որտեղ կենտրոնացած է մեր պետութեան անվտանգութեան երաշխիքների մի մասը: Իսկ այդ խնդիրները ծագել են չմտածուած գործողութիւնների պատճառով, որոնք ուղղուած են ներքաղաքական հաշիւներ մաքրելուն: Այդ ամէնը մի օր կարող է իրեն զգացնել տալ ղարաբաղեան ճակատում:

Ա. Ե.- Իսկ ինչպէ՞ս:

Ա. Ռ.- Եթէ մենք կրճատում ենք մեր անվտանգութեան երաշխիքների ծաւալը, թուլացնում ենք մեր դիրքերը, դրանից կարող է օգտուել Ազրպէյճանը եւ պատերազմ սկսել: Հէնց դա է խնդիրը: Ոչ թէ այն, որ ինչ-որ մէկը դրսից կը սադրի Պաքուին, որ պատերազմական գործողութիւններ սկսի, այլ մենք մեր չմտածուած քայլերով կարող ենք նման առիթ տալ: Դրա հետ կապուած` ես երկու պատմական զուգահեռներ եմ անցկացնում. 1990-ականների սկզբին Լեւոն Տէր Պետրոսեանի` իշխանութեան եկած խմբակը ժամանակի ընթացքում շեղուեց տուած խոստումներից` դառնալով երկրում այնպիսի ճգնաժամի պատճառ, որի հետեւանքները մենք մինչ օրս զգում ենք մեր մաշկի վրայ: Երկրորդը` դարձեալ 1990-ականներ, ներքաղաքական անկայունութիւն Ազրպէյճանում, հաշիւների մաքրում եւ ներքին գզվռտոցներ, որոնք թուլացրեցին հարեւան երկրի մարտունակութիւնը: Նաեւ այդ պատճառով մեզ յաջողուեց յաջողութեան հասնել ղարաբաղեան ճակատում: Նման առիթ մենք հիմա պէտք չէ տանք հակառակորդին, որպէսզի չտրուի գայթակղութեանը եւ պատերազմական գործողութիւններ չսկսի:

Ա. Ե.- Դուք կարծում էք, որ ՀՀ-ում տեղի ունեցող ներքաղաքական գործընթացները տանում են երկրի հաստատութենական թուլացմա՞ն:

Ա. Ռ.- Ես կարծում եմ, որ չկան կշռադատուած, հայեցակարգային մօտեցումներ ինչպէս արտաքին, այնպէս էլ ներքին քաղաքականութիւնում, ինչը մեզ շատ է անհանգստացնում: Մենք պէտք է զարգանանք` չզիջելով ինչ-որ բան: Ցանկացած քաղաքական ուժ կամ խմբակ, նշանակութիւն չունի` ինչ հռետորաբանութեան հիման վրայ է եկել իշխանութեան, պէտք է հաշուի նստի առարկայական իրողութիւնների հետ: Կայ հակամարտութիւն եւ ՀՀ շրջափակում: Իշխանութիւնները պէտք է մտածեն այն մասին, թէ ինչպէս Հայաստանը կը զարգանայ նման պայմաններում: Կայ երկու մօտեցում: Առաջինը` Հայաստանը չի կարող զարգանալ, քանի դեռ լուծուած չէ ԼՂ հակամարտութիւնը, իսկ դրա լուծման համար անհրաժեշտ է կատարել Ազրպէյճանի պահանջները, այսինքն, առանց միակողմանի զիջումների, մենք չենք կարող զարգանալ: Երկրորդը` զարգանալ` ոչինչ չզիջելով: Այսինքն մի կողմն ասում է, որ զարգանալու համար անհրաժեշտ են զիջումներ, իսկ մենք պնդում ենք, որ կարելի է զարգանալ` ոչինչ չզիջելով: Այդ առումով որոշակի յոյս է ներշնչում ՀՀ վարչապետի դիրքորոշումը, համաձայն որի, քանի դեռ Պաքուն չի խօսում սեփական զիջումների մասին, նման հարցով հայկական կողմին պէտք չէ դիմել: Մենք պէտք է երկրի ներսում գտնենք զարգացման տանող բանալին եւ հասկացնենք Ազրպէյճանին ու Թուրքիային, որ շրջափակումն արդիւնաւէտ չէ: Գլխաւոր հարցն այն է, թէ այդ երկու մօտեցումներից ո՛ր մէկին հաւատարիմ կը լինի Հայաստանի ղեկավարութիւնը:

Ա. Ե.- Դուք առաջարկում էք «Զարգանալ` չզիջելով» թեզը, սակայն ՀՅԴ-ն երկար ժամանակ իշխանութեան ներսում է եղել, որն իր հերթին բանակցել է Պաքուի հետ փոխադարձ զիջումների մասին` մեծացող գաղթի եւ չնչին տնտեսական աճի խորապատկերին: Ինչո՞ւ այն ժամանակ ձեզ չյաջողուեց կեանքի կոչել այդ թեզը, եւ ինչպէ՞ս դա անել այսօր:

Ա. Ռ.- ՀՀ իշխանութիւնները երբեք մինչեւ վերջ չեն փորձել իրականացնել այդ մօտեցումը: Աւելի՛ն. եղել է երկու դէպք, որ քաղաքական գործիչները որոշել են գնալ հակառակ ուղղութեամբ, ինչին մենք համապատասխան կերպով արձագանգել ենք: Առաջինը` Լեւոն Տէր Պետրոսեանը փորձեց դիմել «Զարգանալ զիջումներով» տարբերակին, սակայն երկրի ներսում հանդիպեց հզօր դիմադրութեան եւ հրաժարական տուեց: Երկրորդը` նախագահ Սերժ Սարգսեանը նախաձեռնեց հայ-թուրքական յարաբերութիւնների կարգաւորման գործընթաց` գնալով որոշակի զիջումների: Այդ ժամանակ մենք, եւ ոչ միայն մենք, նոյնպէս դէմ հանդէս եկանք: Արդիւնքում` մեր մտավախութիւններն արդարացան: Հայաստանը հրաժարուեց Ցիւրիխում 2009-ին կնքուած` հայ-թուրքական յարաբերութիւնների կարգաւորման մասին երկու արձանագրութիւններից: Ներկայումս Հայաստանը դարձեալ ճամբաբաժանի առաջ է կանգնած: Մենք լիարժէք կ՛աջակցենք իշխանութիւններին, եթէ նրանք հաւատարիմ լինեն «Զարգանալ` չզիջելով» մօտեցմանը: Իսկ եթէ ընտրուի այլ` զիջումների կործանարար ճանապարհը, մենք կտրուկ դէմ հանդէս կը գանք եւ կ՛անենք հնարաւոր ամէն բան ներկայիս իշխանութիւնների հրաժարականի համար:

8 փետրուար 2019

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)