Մարտիկ Մատենճեան ժամանակագրական պատմութիւններու մասնագէտ դարձած է. իր «Նոր օրերու ֆետայիներ. Լիբանանի մեր տղաքը» գիրքին կը յաջորդէ մէկ ուրիշ գիրք` դարձեա՛լ մեր տղոց սխրագործութիւններուն մասին, որոնք տեղի ունեցան 2016-ի ապրիլ 1-էն մինչեւ ապրիլ 5, երբ զինադադարի համաձայնութիւն մը ստորագրուեցաւ:
Սակայն ազերի կողմը երբե՛ք չյարգեց եւ մինչեւ այսօր տակաւին կը խախտէ զինադադարի դրութիւնը` գրեթէ ամէն օր մեր տղոցմէ զոհեր խլելով:
Գունաւոր կողքով, 254 էջերէ բաղկացած եւ հարիւրէ աւելի հերոս տղոց նկարներով հարստացած` հայոց պատմութեան նորագոյն թէժ մարտերն ու երեխայ կարծուած մեր հերոս պատանիներու սխրագործութիւնները կը նկարագրէ սոյն գիրքը:
Հարիւր տարի առաջ ուզեցին բնաջնջել մեզ: Հարիւր տարի ետք, այս անգամ` ազերի թուրքը, փորձեց կայծակնային յարձակումով մեր պատանիները անակնկալի բերել, բայց շնորհիւ մարտական անձնուիրութեան մեր հերոսներուն, որոնք յագեցած են մեր ֆետայիներու սխրագործութեանց պատմութիւններով եւ ներշնչուած` իրենց
հայրերուն ազատագրական պատերազմի հերոսապատումներէն, անոնք ցոյց տուին ամբողջ աշխարհին եւ մանաւա՛նդ թուրքին, որ իրենք արժանի զաւակներն են Արցախի այսօրուան սահմանները գծած իրենց հայրերուն: Իրենց անձնուիրութիւնը օրինակ դարձաւ գալիք սերունդներուն եւ մանաւա՛նդ դիրքերու ետին զիրենք փոխարինող այսօրուան զինծառայողներուն:
Ամբողջ հայ ազգը սրտի խոր ցաւով սգաց անոնց նահատակութիւնը, բայց նաեւ ազգային հպարտանքի առիթներ տուին անոնք մեր ժողովուրդին:
Մատենճեան իր գրքին մէջ կ՛ընէ հետեւեալ մէջբերումը, ուր վեթերան-ազատամարտիկը իր հիացումը կը յայտնէ այդ «երեխայ» տղոց հանդէպ. «Մենք կարծեցինք, որ երեխեքը տակնուվրայ եղած ըլլալու են սաստիկ ռմբակոծումներէն: Բայց այդպէս չէ՛ր: Իրենք մեզ կը քաջալերէին եւ սիրտ կու տային»:
Ապա` կ՛անդրադառնայ նաեւ բժիշկին հիացումի արտայայտութեան` մեր տղոց մասին. «Ի՜նչ սիրտ, ի՜նչ քաջութիւն տղոց մօտ, որ մենք ուղղակի կը զարմանայինք:
Կը կարծէինք, որ վիրաւոր զինուորը պիտի չկրնայ տոկալ, բայց ոչ թէ տոկալ, այլ այնքա՛ն արագ կ՛ապաքինէր, որ կը զարմացնէր բոլորս: Կ՛ուզէին ետ դառնալ եւ իրենց դիրքի ընկերներուն հետ ըլլալ` հայրենի հողը պաշտ-պանելու համար»:
Գիրքին մէջ տեղ գտած են նաեւ հրամանատարներու սրտի ցաւը, բայց նաեւ հպարտանքը արտայայտող խօսքերը` այնպիսի՛ սխրագործութիւններու մասին, որոնք երբե՛ք չեն լսուած աշխարհի ոեւէ զինուորի համար.
«Ողջ մնալու մասին մտածող չկա՛ր: Թշնամին սպաննելու տենդէն բռնուած` անձնազոհութեան օրինակներ տուին: Թշնամիէն քանի մը զինուոր եւս սպաննելու սիրոյն, յանձնուելու փոխարէն, իրենց ձեռքի ռումբը կը պայթեցնէին` իրենց հետ տանելով թշնամի զինուորը: Մենք միայն հիացումով կը յիշենք անոնց նուիրաբերումը»:
Մատենճեան կը նշէ նաեւ տարբեր պատմութիւններ` ազերի զինուորին անմարդկային վերաբերմունքին մասին, որուն համար թրքերէն կ՛ըսեն` «Էօլմիւշ քետիէ փչաք չէքիյօր»… Թրքական բնազդին մասին է, որ կը թարգմանուի հետեւեալ ձեւով` «Սատկած կատուին վրայ դանակ կը քաշէ»: Ունեցանք գլխատուած զինուորներ, ականջները կտրուած զինծառայողներ, խոշտանգուած անմեղ տարեց գիւղացիներ…
Մատենճեան կը գրէ. «Մեր երեխեքը երկրորդ ցեղասպանութիւն մը կանխեցին: Փա՜ռք անոնց յիշատակին, քառօրեայ պատերազմի առաջին տարելիցին առթիւ»:
Թող այս գիրքը իբրեւ ծաղկեպսակ ծառայէ նահատակներու յիշատակին, իսկ իբրեւ շնորհակալութեան խօսք` ողջ մնացողներուն համար:
