Համաշխարհային օրակարգ մուտք գործելը մեր երկրի նման փոքր երկրների եւ փոքրաքանակը ազգութեան համար բաւականին դժուար է: Դեռ աւելի՛ն, համաշխարհային օրակարգում պատմական բարի համբաւ վաստակելը եւ շրջադարձի առիթ դառնալը համարեա անհնարին է: Սակայն հայ ժողովրդին անցեալ դարում երկու անգամ այդպիսի առիթներ են տրուել 67 տարիների տարածութեամբ` հէնց փետրուար ամիսներին: Մէկը` 1921 թուականի փետրուարի 18-ին, իսկ երկրորդը` 1988-ի փետրուարի 20-ին: Երկու իրողութիւններն էլ ըմբոստութիւններ եւ, աւելի յստակ, յեղափոխութիւններ էին, եւ երկուսն էլ` խորհրդային կարգերի դէմ:
1921-ի փետրուարի 18-ին նոր խորհրդայնացած Հայաստանի ժողովուրդն այլեւս չդիմացաւ բռնութեանը եւ իր ծոցից ելած հերոսների խոշտանգումներին ու հալածանքներին: Ապստամբեց, ըմբոստացաւ, յեղափոխեց կարգերը: Հայաստանի փրկութեան կոմիտէն ստանձնեց երկրի կառավարումը եւ կարճ ժամանակահատուածում` ընդամէնը երկուս ու կէս ամիսների ընթացքում փրկեց շատ կարեւոր մի բան` պատմութեան մէջ գրանցուեց առաջին ընդվզումը խորհրդային կարգերի դէմ: Եւ այդպէս, ելանք միջազգային բեմահարթակ` ազատատենչի բարի համբաւի դափնիով:
1988-ի փետրուարի 20-ին գումարուեց Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի մարզխորհրդի նիստ, ուր որոշուեց վերամիաւորուել Մայր Հայաստանին, եւ այդպիսով հիմքը դրուեց Արցախեան նորօրեայ շարժման: Այս հաստատումը մեզ համար կարեւոր է եւ, մեր տեսակէտից, պատմական: Սակայն համաշխարհային օրակարգում հանդէս եկանք այլ պատգամով: Խորհրդային Միութեան փլուզումը հետազօտող որեւէ քաղաքագէտ կամ պատմաբան չի կարող անտեսել այն առաջին կայծը, որը պատճառ դարձաւ անարդարութիւններով լի տակառի պայթելուն: Դա հէնց արցախեան կայծն էր «Լենին, Պարտիայ, Կորպաչով…» սկզբով եւ հայորդիների արեամբ պսակուած յաղթանակով: Եւ այսպէս, մէկ անգամ եւս ելանք միջազգային բեմահարթակ` այս անգամ եւս ազատատենչի բարի համբաւի դափնիով:
67 տարիների տարածութեամբ` այս երկու փետրուարներին տեղի ունեցած իրադարձութիւնների պատգամը մեզ համար միշտ պէտք է մնայ առօրէական: Պատգամը մէկն է` ոչ ստրկութեանը: Իսկ այդ ստրկութիւնը նախ եւ առաջ բուն է դնում մարդկանց մտքերում: Ստրկութեան որդը նախ ուտում է մարդուն ներսից: Մարդը պատրաստ է լինում դառնալ ստրուկ, երբ մանկուց, պատանեկութիւնից եւ երիտասարդ տարիքում իրեն փորձում են կայունութեան եւ հնազանդութեան կոչերով խաբել, սանձել ըմբոստ հոգին ու հնազանդեցնել: Հնազանդուող, ըմբոստութեան ոգին մարած հասարակութիւնը դատապարտուած է լճացման: Չի կարող զարգացում ապրել մի հաւաքականութիւն, ուր ի խնդիր կայունութեան խորթ աչքով են դիտում հարցական նշաններ օգտագործողներին, նրանց, ովքեր ըմբոստանալով առկայի դէմ, հարցականի տակ են դնում գործող կարգերը եւ փոփոխութեան նախաձեռնութիւններ են ստանձնում: Ի դէպ, Հայաստանի վարչապետը փետրուարի 15-ին Երեւանի պետական համալսարան այցի ժամանակ ուսանողներին կոչ է արել լինել «ըմբոստ ու չյարմարուող»:
Զարգացման համար այլ ուղի չկայ: Հետեւենք փետրուարեան խորհուրդներին եւ ընդառաջենք ըմբոստութեան եւ չհամակերպուելու կոչին:
«Ապառաժ»-ի խմբագրական,
27 փետրուար, 2017թ.
