ՅԱԿՈԲ ԼԱՏՈՅԵԱՆ
Սուրիահայութեան զանգուածային գաղթը արտակարգ եւ պատմական իրավիճակ մըն է: Հաւանաբար նման իրավիճակներ քառասուն-յիսուն տարին անգամ մը կը պատահի:
Այսօրուանը սակայն տարբեր է Եգիպտոսի, Լիբանանի, Իրաքի եւ այլ գաղութներու արտագաղթի ալիքէն:
Տարբեր է այն իմաստով, որ այսօր մենք պետութիւն ունինք: Պետութիւնն ալ սփիւռքի նախարարութիւն ունի: Սակայն իրողութիւնը այն է, որ հայրենի պետական յստակ քաղաքականութիւն մը չկայ: Ո՛չ նախաձեռնելու, ո՛չ տիրութիւն ընելու, ո՛չ ալ կազմակերպուած հետեւողական աշխատանք կայ: Հաւանաբար պետութիւնը ինքն ալ ունի իր հարցերը: Հայաստանի տնտեսական եւ քաղաքական ճգնաժամը, արտագաղթը, պատերազմական վիճակը, փտածութիւնը եւ այլն: Սակայն այս պայմաններուն մէջ մենք չորրորդ տարին ամբողջացնելու մէջ ենք, եւ ոչ ոք գիտէ, թէ ո՛ւր կ՛երթանք, ի՞նչ կ՛ընենք կամ, ամէնէն կարեւորը, ի՞նչ պիտի ընենք:
Տուեալները հետեւեալներն են: 17,000 սուրիահայ Հայաստան կը գտնուի, 8000` Լիբանան, 1500` Թուրքիա, 25.000 Սուրիա եւ 10.000 Ամերիկաներ եւ Եւրոպա արտագաղթած: Եղածը պահելու ճիգը բնական եւ մեծ զոհողութեամբ կը կատարուի արդէն:
Հայաստան ապաստանած սուրիահայերու մեծ խաւ մը արտագաղթելու փափաքով կը սպասէ: Լիբանան հաստատուած սուրիահայութեան կէսը դիմած է Միացեալ ազգերու կազմակերպութեան եւ պատասխանի կը սպասէ: Հալէպ գտնուող սուրիահայերու մեծ թիւ մը, միջոց մը եթէ գտնէ, գլուխը պիտի ազատէ:
Ամէն բան ձգուած է երեսի վրայ: Ոչ ոք կը մտածէ այս թղթածրարը ստանձնել: Ճիշդ է, որ գաղութները դուրսէն չեն ղեկավարուիր: Իւրաքանչիւր գաղութ ունի իր առանձնայատուկ իրավիճակը: Գաղութին ղեկավարութիւնը պէտք է ճշդէ գաղութին ճակատագիրը: Սակայն այսօր ղեկավարութեան ալ հարց կայ: Այս իրավիճակը ձեւով մը յուսախաբ կ՛ընէ բոլորը: Չենք գիտեր` ինչպէ՛ս պիտի վարուինք եւ ինչպէ՞ս պիտի դիմագրաւենք այս ճգնաժամը: Ձգուած է հովին: Սակայն պատմութիւնը ապագային պիտի դատապարտէ բոլորս: Գաղութի մը նօսրացման պարպումին ականատես եղանք եւ բացի ձեւական սահմանափակ օգնութիւններէն` աւելի բան չըրինք: Անհատներով ըլլալիք գործ չէ: Պետութիւնը մեծ դեր ունի կատարելիք եւ կը զլանայ: Միակ յոյսը կազմակերպուած եւ հետեւողական ծրագիրի մը մշակումն է: Սակայն գիտնանք` ի՞նչ կ՛ուզենք, գիտնանք` ի՛նչ պիտի ընենք: Գիտե՞նք վաղը ի՛նչ պիտի ըլլայ: Մէ՛կ բան գիտենք, որ ծրագիր չունինք: Հաւաքական միատեղ ծրագրի մը բացակայութիւնը շփոթի եւ խուճապի կը մատնէ բոլորս:
Արդ, ժամանակը մեր դէմ է եւ մենք ոչ մէկ ձեւով մենք մեզ արդարացնելու ձեւեր ունինք: Սփիւռքի ամէնէն ընտիր գաղութներէն մէկուն վիրաւոր եւ մահամերձ վիճակին դիմաց նստած ենք, հաւաքաբար մահուան բօթին կը սպասենք, փոխանակ վիրաւոր վիճակէն նոր յոյս մը ունենալու:
Ներելի չէ, անընդունելի եւ ընդվզեցուցիչ իրողութեան դիմաց կը գտնուինք, եւ պէտք է ամէն մարդ ստանձնէ իր պարտականութիւնը:
