Բրիտանական «Տը Կարտիըն» օրաթերթը իր երեքշաբթի, 15 յուլիս 1919-ի թիւին մէջ լոյս տեսած «Հայկական ջարդ. հարիւրաւոր կիներ ու մանուկներ սպաննուած» խորագիրով լրատուութեան մէջ կը կարդանք.
«Ռոյթըրզ» լրատու գործակալութիւնը Երեւանի մէջ հայ պետական աղբիւրէ մը ստացած է 17 յունիս թուակիր զեկուցում մը, որ մանրամասն կերպով կը ներկայացնէ վերջերս Ղարաբաղի մէջ հայերու ջարդը: Այս տուեալները ցոյց կու տան, որ զինադադարէն (Համաշխարհային Ա. պատերազմի) ութ ամիս ետք Կովկասի մէջ հայ կիներ ու մանուկներ ջարդուած են:
«Յունիս 4-ի առաւօտեան ժամը երեքին Ազրպէյճանի թաթար կառավարութեան զինեալ ուժերը հայկական Ղարաբաղ նահանգի կառավարիչ նշանակուած տոքթ. Սուլթանովի հրամանով սկսան յարձակում գործել մայրաքաղաք Շուշիի վրայ: Հայերը Սուլթանովէն վերատիրացան ամրութիւններուն, սակայն Հայ ազգային խորհուրդի անդամները, յաւելեալ արիւնահեղութենէն զգուշանալու համար հեռացան քաղաքէն: Այն հայերը, որոնք գործով քաղաքի թաթարական շրջանին մէջ էին կամ այդտեղ կ’ապրէին, անողոքաբար ջարդուեցան:
«Այդ արարքները յաջորդող օրերուն տարածուեցան ամբողջ երկրին մէջ, եւ այդ շրջանին մէջ բնակող քիւրտերը ջարդեցին Խայփալիի խաղաղ բնակչութիւնը` հրկիզելով, աւարելով եւ քանդելով ամէն բան, ինչպէս նաեւ կիներ ու փոքր աղջիկներ գերեվարելով: 50 կիներ եւ աղջիկներ տարուեցան կառավարիչ Սուլթանոֆի տունը, որ զանոնք երկու օր ետք Վահան սրբազանի եւ ուրիշներու միջամտութեան իբրեւ արդիւնք վերադարձուց: Քարկաժան, Փահլուլ եւ Ճամուշլի գիւղերը նոյն ճակատագիրին արժանացան, իսկ երկու այլ գիւղեր մասնակիօրէն վնասներ կրեցին:
«Զոհերուն ընդհանուր թիւը աւելի քան 600 է, որոնցմէ շատերը կիներ ու մանուկներ են: Մարդիկ Երեւանի մէջ Բրիտանական առաքելութեան շէնքը կը պաշարեն` պահանջելով արդարութիւն: Կը հաղորդուի, որ Կովկասի մէջ դաշնակից ուժերու հրամանատարը ձերբակալած է տոքթ. Սուլթանոֆը»:
