Սակաւ Խօսք… Սակաւախօս Բենոյին

Զ. Թ.

Բենօ Թոնդեանի ազգային եւ միութենական գործունէութեան մասին շատ պիտի չանդրադառնամ: Հաւանաբար իր տարեկից եւ գործակից ընկերները արդէն իսկ էջեր մրոտած են:

Եթէ շատ մանրամասնութիւններով ներկայացնեմ Բենոն, պիտի զայրանայ եւ երբեք պիտի չփափաքի «երեւնալ»:

Սակայն տեղին է քանի մը խօսք արձանագրել անձնաւորութեան մը մասին, որուն առ յաւէտ հրաժեշտ տուած ենք եւ այսօր կը նշենք քառասունքը:

Անարդար է երբեք չներկայացնել վերջին տասնամեակին մոռացութեան մատնուած Բենոն:

Պիտի փորձեմ զինք քիչ անհանգստացնել եւ բաւականանալ միայն սակաւ խօսքեր փոխանցելով սակաւախօս մեր ընկերոջ:

* * *

Զարմանալի տիպար:

Փայլուն աշակերտ եւ ինչպէս շէյքսփիրեան լեզուով պարզումէկին կ՛անուանենք «պրէյն», Բենոն հակառակ իր այդ կարողութիւններուն` գերադասեց ազգային եւ կուսակցական գործունէութիւնը եւ շարունակ կառչած մնաց այդ միջավայրին, անշուշտ` միշտ ալ տրամադրութեան տակ դնելով իր ճարտարագիտական կարողութիւնները:

Շինարարական կառոյցի մը վերահսկումի կողքին, ան նոյնքան հմտութեամբ կրնար բանաձեւեր յղել, ծրագիր-կանոնագրեր պատրաստել, ժողովներ վարել եւ այդ ալ` ի՜նչ դժուար ժողովներ… եւ ամենայն հմտութեամբ:

* * *

Թուական` յունուար 1983, վայր` Պէյրութ: Աւելի մանրամասնեմ վայրը. Արեւմտեան Պէյրութի Ուաթ-Ուաթ թաղամասի «Ազդակ»-ի տպարան: Երեկոյ մըն է: Այդ օրերուն դէմ դիմաց կը նստէի հանրահռչակ վաղամեռիկ հայագէտ-բանաստեղծ-գրագէտ Պետիկ Հերկէլեանին հետ եւ գործի ժամանակ միշտ ալ յաճախակի եւ հաճելի զրոյցներ կ՛ունենայինք: Պետիկին համար իւրայատուկ տիպար մըն էր այդ օրերու «Ազդակ»-ի տնօրէնը:

«Իւրայատուկ տիպար է այս մարդը: Փորձեցի ամէն գնով վիճաբանիլ եւ խնդիր ստեղծել հետը, սակայն ձախողեցայ: Միեւնոյն խօսակցութեամբ թէ՛ կը քաջալերէ եւ թէ՛ կը քննադատէ: Պարզ բնաւորութեան տէր անձ մըն է: Հետեւաբար պիտի չկարենամ իրեն նման տիպար մը իմ պատրաստած (կամ պատրաստելիք) նորավէպիս` «ԵՈՒՀՈՒ»-ին մէջ օգտագործել», կը յայտնէր Պետիկ:

Այո՛, ան հարիւր առ հարիւր իրաւունք ունէր:

Այդ գրքոյկին մէջ Պետիկ իր շրջապատի անձնաւորութիւններու տիպարները գործածելով` լոյս ընծայած էր այդ քննադատական կատակերգութիւնը: …եւ Բենոն այդ միջավայրէն ոչ թէ միայն հեռու էր, այլ կապ չունէր:

Եւ դեռ աւելի՛ն. բերնի պզտիկ շարժում մը բաւարար էր, որ Բենոն ժպտար եւ գոհունակութիւն յայտնէր, եւ անշուշտ նաեւ` հակառակը, սակայն` միշտ հեզ ու հանդարտ «պարիթոն» ձայնով:

* * *

«Պարիթոն» որ կ՛ըսենք… լսա՞ծ էիք Բենոն, երբ խրախճանք-հաւաքներու ժամանակ կ՛երգէր «Հայ ֆետայիին երգը»…. Թիփի բորան մութ գիշերին: Դեռ աւելի՛ն. մեծ անակնկալ մըն էր տեղեկանալը, թէ ան շատ բան տեղեակ էր արդի երաժշտութենէն եւ ոչ թէ միայն ճազի սիրահար էր, այլ նաեւ կը նուագէր  սաքսոֆոն: Հետագային, քանի մը տարի ետք, երբ առաջարկած էինք որ բարեկամներով միասնաբար երթալ եւ վայելել այդ «ճազային» բնութեան գիրկին մէջ` «Ռաունտ Միտնայթ» ժապաւէնը: Ան ամենայն մանրամասնութեամբ տեղեակ էր այդ ժապաւէնի նիւթին եւ անոր մէջ օգտագործուած գլուխ-գործոց գործերուն մասին: Անշուշտ միասնաբար ընբոշխման առաջարկը մնաց միայն մարմաջ եւ չիրականացաւ:

* * *

Այսպէս էր Բենոն:

Երեւնալ չէր սիրեր եւ այդ բնաւորութեան արդիւնք` բաւական մըն ալ քննադատութեան առարկայ դարձաւ: Յատկապէս ներկայ արդիականացած եւ համակարգչային, համացանցային բնագաւառէն ներս դեռ ան որքա՜ն տալիք ունէր:

Այսպէս, ան հրաժեշտ առաւ լռիկ-մնջիկ` առանց ոեւէ մէկը յաւելեալ նեղացնելու:

Վստահաբար շատեր կը տառապին խոր խղճի խայթէ մը:

Չյիշեցինք զինք պատշաճօրէն եւ վերջին տարիներուն ալ չայցելեցինք:

Բան մը, որ այլեւս կարելի է մեծ թերացումով եւ յապաղումով կատարել…եւ այդ ալ միայն ՀՅԴ պանթէոնին առջեւ:

Խունկի, մոմի եւ այլ յաւուր պատշաճի խօսքերու կարիքը չկայ սակաւախօս ընկերոջ համար: Այլապէս բերնի պզտիկ շարժումով մը ժպիտը կրնայ զայրոյթի վերածուիլ:

…Ցտեսութի՛ւն:

Պոսթըն – Մ. Նահանգներ
Յունուար 2015