Orer.am-ի տեղեկութիւններուն համաձայն, վերջերս Երեւանէն Հնդկաստան մեկնած է շարժապատկեր նկարահանող խումբ մը` Ագրա քաղաքին մէջ գտնուող աշխարհահռչակ Թաժ Մահալի տաճարի մասին շարժանկար պատրաստելու նպատակով: Ըստ կարգ մը պատմական աղբիւրներու, Հնդկաստանի Շահ Ճահան արքային կինը, որուն յիշատակին ան կառուցած է Թաժ Մահալը, հայ եղած է:
Թագուհիին հայ ըլլալու փաստը շատերուն ծանօթ է, սակայն ատոր վաւերագրութիւնները գրեթէ կը բացակային: Եւ ահա հայ վաւերագրողներ որոշած են լրացնել այդ բացը: «Թաժ Մահալ. հայուհին` Հնդկաստանի խորհրդանիշ հոգի» կոչուող շարժանկարի առաջին ցուցադրութիւնը հաւանաբար տեղի ունենայ 14 փետրուարին:
Ո՞վ է Մումթազ Մահալ
Սերգէյ Աւագեան իր «Նշանաւոր հայուհիներ» գիրքին մէջ կը նշէ, որ Մումթազ Մահալը (Հեղինէն) ծնած է 1593 թուականին, հնդկական արքունիքի հայազգի պաշտօնեայ Ասաֆ խանի ընտանիքին մէջ: Զայն նաեւ անուանած են Արճում անտ Պանօ Պեկում:
Ստացած է ժամանակի հիմնական կրթութիւն, ունեցած է կանացի նրբագեղութիւն, գեղեցկութիւն եւ եղած է բաւական նրբանկատ: Հօր պաշտօնին պատճառով մօտ եղած է հնդկական արքունիքին:
1612-ին գահաժառանգ Խուրամի խան կ՛ամուսնանայ անոր հետ: 1627 թուականին գահաժառանգ Խուրամի խանը կը դառնայ Հնդկաստանի թագաւոր: Թագադրութենէն ետք Խուրամի խանը կ՛անուանափոխուի եւ կը կոչուի Շահ Ճահան:
Հնդկաստանի հայ թագուհի Մումթազ Մահալ իր մահկանացուն կնքած է 38 տարեկանին, 1631 թուականին, Հնդկաստանի Պուրհան Նուրէ բնակավայրին մէջ, ուր հողին յանձնուած է: Սակայն, քիչ ժամանակ ետք անոր աճիւնը տեղափոխուած է Ագրա եւ հողին յանձնուած` Ճամնա գետի ափին: Այստեղ թագաւոր ամուսին Շահ Ճահանը իր սիրեցեալ թագուհիին գերեզմանին վրայ կը կառուցէ (1630-1652) աշխարհահռչակ մզկիթ-դամբարանը` Թաժ Մահալը:
Թաժ Մահալ հնդկերէն կը նշանակէ «Թագի պալատ»: Բանաստեղծները զայն կ՛անուանեն «Մարդկային սիրոյ յուշարձան», նաեւ` «Քարէն կերտուած բանաստեղծութիւն»:
Ծանօթ աշխարհագրագէտ Կամսար Աւետիսեանը «Պատանի աշխարհագրագէտ» գիրքին մէջ (Երեւան, 1985) կը գրէ, որ 1630 թուականին Մումթազ Մահալ կ՛ուղեկցի թագաւոր ամուսնուն պատերազմի մէջ, ռազմի դաշտին վրայ կը հիւանդանայ: Բժիշկները անկարող կ՛ըլլան փրկելու անոր կեանքը: Մահամերձ վիճակի մէջ ան ամուսինէն կը խնդրէ իր գերեզմանին վրայ կառուցել տաճար:
Որոշ պատմաբաններ կը հերքեն Մումթազ Մահալի հայ ըլլալու փաստը: Կարգ մը գիտնականներ կ՛ըսեն, թէ Մումթազ կը շփոթուի մոնկոլներու մէկ այլ թագուհիի հետ, որ իրապէս հայկական ծագում ունէր, եւ որուն ժամանակի պատմաբանները կոչած են Մարիամ Պեկում Մահիրա:
