Յարգանքի Տուրք՝ Վերապատուելի Մովսէս Պ. Ճանպազեանի Վախճանման 26-Ամեակին Առիթով

ՅԱԿՈԲ ՃԱՆՊԱԶԵԱՆ

«Առաւօտ լուսոյ, յոյս լուսոյ, արեգակն արդար…»

Կան կեանքեր, որոնք իրենց ժամանակով չեն սահմանափակուիր: Կան ծառայողներ, որոնց ֆիզիքական ներկայութիւնը թէեւ կը դադրի, սակայն անոնց տեսիլքը, գործը, հաւատքը եւ ձգած ժառանգութիւնը կը շարունակեն խօսիլ յաջորդ սերունդներուն:

25 սեպտեմբեր 2026-ին լրացաւ իմ սիրելի եղբօրս` վերապատուելի Մովսէս Պ. Ճանպազեանի վախճանման 26-րդ տարելիցը:

Քսանվեց տարիներ անցած են այն օրէն, երբ անոր երկրային առաքելութիւնը հասաւ իր աւարտին: Սակայն տարիներու հեռաւորութիւնը չկրցաւ մարել անոր յիշատակը, ոչ ալ` նսեմացնել անոր ծառայութեան արժէքը: Ընդհակառակը, ժամանակի ընթացքին աւելի յստակ կը տեսնենք այն մեծ ճանապարհը, զոր ան անցաւ` հաւատքով, տեսիլքով, պատասխանատուութեամբ եւ անշահախնդիր նուիրումով:

Վերապատուելի Մովսէս Ճանպազեան իր կեանքը նուիրեց Աստուծոյ փառքին, Հայ եկեղեցւոյ եւ հայ ժողովուրդին ծառայութեան, ինչպէս նաեւ` մարդկային արժանապատուութեան պահպանման ու բարձրացման գործին: Ան այն հոգեւոր առաջնորդներէն էր, որոնց համար ծառայութիւնը պարզապէս պաշտօն մը չէր, այլ` կեանքի կոչում եւ սրբազան պարտականութիւն:

Ան բարձր պատասխանատուութեամբ ստանձնեց Ամերիկայի Հայ աւետարանչական ընկերակցութեան վարիչ գործադիր-տնօրէնի ծանր ու պատասխանատու պաշտօնը եւ իր երկարամեայ ծառայութեամբ մեծապէս նպաստեց կազմակերպութեան հոգեւոր, կրթական, մարդասիրական եւ ազգային առաքելութեան ընդարձակման ու ամրապնդման:

Մովսէս Ճանպազեանի տեսլականը, սակայն, երբեք սահմանափակուած չէր մէկ համայնքով կամ մէկ երկրով: Ան իր ծառայութիւնը տարածեց տարբեր աշխարհամասերու եւ համայնքներու վրայ` դառնալով հայ ժողովուրդի հոգեւոր ու ազգային կարիքներուն արձագանգող առաջնորդ մը:

Ան նաեւ ստանձնեց Համաշխարհային հայ աւետարանական համայնքի ընկերակցութեան նախագահի պատասխանատուութիւնը եւ միջազգային հարթակներու վրայ իր ներկայութեամբ ներկայացուց հայ աւետարանական համայնքը` արժանապատուութեամբ, գիտակից հաւատքով եւ լայնախոհ ոգիով: Բազմաթիւ համաշխարհային հոգեւոր կառոյցներու, եկեղեցական վարչութիւններու եւ միջեկեղեցական համագործակցութիւններու մէջ իր մասնակցութեամբ ան հանդիսացաւ կամուրջ մը` տարբեր եկեղեցիներու, համայնքներու եւ հոգեւոր շարժումներու միջեւ:

Մովսէս Ճանպազեանի ծառայական տեսիլքին մէջ առանձնայատուկ տեղ ունէր Հայաստանը:

Խորհրդային Միութեան փլուզումէն ետք, երբ հայրենիքը կը դիմագրաւէր ծանր ու դժուարին պայմաններ, ան իր ուշադրութիւնը եւ գործնական աջակցութիւնը ուղղեց դէպի Հայաստան` հաւատալով, որ վերանկախացած հայրենիքի հոգեւոր, կրթական եւ ընկերային վերակառուցումը համահայկական պարտականութիւն եւ պատասխանատուութիւն է:

Ան իր մասնակցութիւնն ու աջակցութիւնը բերաւ եկեղեցաշինութեան, հոգեւոր ծառայութեան, հովիւներու պատրաստութեան, երիտասարդական ծրագիրներու եւ մարդասիրական նախաձեռնութիւններու զարգացման: Իր տեսիլքով եկեղեցին միայն աղօթքի վայր մը չէր, այլ` հաւատքի, բարոյական արժէքներու, կրթութեան եւ ազգային ինքնութեան կենդանի կեդրոն:

Այդ տեսիլքի վառ արտայայտութիւններէն մէկը եղաւ Երեւանի Աւետիսեան վարժարանը, որ դարձաւ այն կրթական օճախներէն մէկը, ուր նոր սերունդներ ստացան որակեալ կրթութիւն` քրիստոնէական եւ ազգային արժէքներու հիման վրայ:

Այսօր, երբ կը դիտենք այդ կրթական առաքելութեան շարունակութիւնը, աւելի լաւ կը հասկնանք Մովսէսի տեսիլքի խորութիւնը: Ան կը կառուցէր ոչ միայն դպրոցներ ու կառոյցներ, այլ` մարդ եւ սերունդ:

1988-ի Սպիտակի աղէտալի երկրաշարժը Հայաստանի եւ հայ ժողովուրդի նորագոյն պատմութեան ամենացաւալի էջերէն մէկը եղաւ:

Այդ օրերուն Մովսէսը չմնաց հեռուէն դիտող մը: Ան անմիջապէս արձագանգեց աղէտի գօտիին եւ իր կարելի բոլոր միջոցներով ձեռնամուխ եղաւ մարդասիրական օգնութեան կազմակերպման ու համակարգման աշխատանքին:

Օգնութիւնը անոր համար լոկ նիւթական օժանդակութիւն չէր: Անոր համար անիկա հայուն կողքին կանգնելու պարտք էր:

Մովսէս Ճանպազեանի ծառայական տեսիլքին մէջ իր ուրոյն տեղը ունէր նաեւ Արցախը:

Ան այն հոգեւոր առաջնորդներէն էր, որոնք Արցախի հայութեան մէջ կը տեսնէին ոչ միայն մարդասիրական, այլեւ հոգեւոր ու ազգային զարթօնքի անհրաժեշտութիւնը: Ան իր աջակցութիւնը բերաւ եկեղեցական կեանքի վերակենդանացման, պատանիներու եւ երիտասարդներու ճամբարներու կազմակերպման, հոգեւոր դաստիարակութեան եւ բարեսիրական բազմաթիւ ծրագիրներու:

Ան կը հաւատար, որ Արցախի հայութիւնը պէտք էր զգար ոչ միայն իր հողին, այլեւ համայն հայութեան հոգատար ներկայութիւնը:

Ափսո՜ս, այսօր Արցախը եւս գերի մնացած է, իսկ բռնի տեղահանուած արցախահայութիւնը` տարագիր:

Ծառայութիւն` աշխարհի տարբեր համայնքներու մէջ, վերապատուելիին գործունէութիւնը չսահմանափակուեցաւ Հայաստանով եւ Արցախով:

Միջին Արեւելքի, Հիւսիսային Ամերիկայի, Եւրոպայի, Լատինական Ամերիկայի եւ նախկին Խորհրդային Միութեան հանրապետութիւններու մէջ ան իր մասնակցութիւնն ու աջակցութիւնը բերաւ հոգեւոր, կրթական, ազգային եւ մարդասիրական բազմաթիւ նախաձեռնութիւններու:

Ամերիկայի Նիւ Ճըրզի նահանգին մէջ ան եղաւ Հայ աւետարանչական նոր կեդրոնի մը ստեղծման նախաձեռնողներէն` նպաստելով հոգեւոր ծառայութեան, կրթական գործունէութեան եւ համայնքային ծրագիրներու զարգացման:

Իր քարոզներով, հրապարակային ելոյթներով, գրական աշխատանքներով եւ համաժողովներու նախաձեռնութեամբ, ան փորձեց սերունդները կապել իրարու, անցեալը վերածել փորձառութեան, իսկ ներկան` ապագայի պատասխանատուութեան:

Մովսէսին համար հայապահպանութիւնը միայն լեզուի կամ մշակոյթի պահպանումը չէր: Ան կը հաւատար, որ հայը պէտք է պահպանէ նաեւ` իր հաւատքը, արժէքները, ծառայութեան ոգին եւ ազգային պատասխանատուութիւնը:

Այս բոլորը արձանագրելը, սակայն, մէկ կողմն է: Իբրեւ եղբայր` ես Մովսէսը կը յիշեմ նաեւ բոլոր պաշտօնական հանգամանքներէն անդին:

Կը յիշեմ եղբայրս` իր պարզութեամբ, իր խոնարհութեամբ, իր աշխատասիրութեամբ, իր մարդկային ջերմութեամբ եւ, ամէնէն առաջ, իր հաւատքով:

Իր կեանքը մեծ բեմերու վրայ ապրուած ծառայութիւն մըն էր, բայց անոր մեծութիւնը կը զգացուէր նաեւ առօրեայ պարզ պահերուն մէջ: Ան իր խօսքով ու գործով կը ներշնչէր, որ մարդուն իսկական արժէքը իր ունեցած դիրքով չէ, այլ` այն հետքով, զոր ան կը թողու ուրիշներու կեանքին մէջ:

Քսանվեց տարի անցած է իր առ յաւէտ մեկնումէն, սակայն ընտանիքիս եւ ինծի համար Մովսէսին յիշատակը երբեք անցեալին պատկանող յիշողութիւն մը չէ եղած: Ան մեր կեանքին մէջ կը շարունակէ ապրիլ` իր խօսքով, իր գործով, իր թողած օրինակով եւ այն հազարաւոր կեանքերով, որոնց դպաւ իր ծառայութեան տարիներուն:

Այսօր, երբ կը կանգնիմ անոր յիշատակին առջեւ, եղբայրական հպարտութիւնը կը միախառնուի կարօտին հետ:

Եւ կը մտածեմ` որքան ճիշդ է, որ կեանքը կը չափուի ոչ թէ ապրուած տարիներու թիւով, այլ` ծառայութեան խորութեամբ եւ թողած ժառանգութեան երկարութեամբ:

Մովսէսը մեզմէ հեռացաւ 26 տարի առաջ, սակայն իր տեսիլքը չմեռաւ: Իր ծառայութեան հետքերը տակաւին կը տեսնուին կրթական հաստատութիւններու, եկեղեցական կեանքի, մարդասիրական նախաձեռնութիւններու եւ, ամէնէն առաջ, զինք ճանչցող ու իր ծառայութենէն ներշնչուած մարդոց կեանքին մէջ:

Այսօր, աղօթքով եւ երախտագիտութեամբ, կը խոնարհինք իր յիշատակին առջեւ:

Կը յիշենք ոչ միայն վերապատուելի Մովսէս Պ. Ճանպազեանը` իբրեւ հոգեւոր առաջնորդ, այլ նաեւ Մովսէսը` ընտանիքի արժանապատիւ հայր, ծառայութեան եւ տեսիլքի մարդը, իր ժողովուրդին ցաւը իր սրտին մէջ կրող գլխագիր Հայ Մարդը:

Ան իր կեանքը ապրեցաւ ի սպաս Աստուծոյ, Եկեղեցւոյ, հայրենիքին եւ հայ ժողովուրդին:

Եւ այսօր, 26 տարի անց, անոր թողած պատգամը կը մնայ նոյնքան կենդանի` հաւատալ, ծառայել եւ կառուցել:

Այդ է, թերեւս, մեծագոյն ժառանգութիւնը, զոր մարդ կրնայ ձգել իրեն յաջորդողներուն:

Յաւիտենական հանգիստ եւ լուսաւոր յիշատակ` վերապատուելի Մովսէս Պ. Ճանպազեանին:

Յիշատակն արդարոց օրհնութեամբ եղիցի: