Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ
Շատ կը խօսուի արհեստական բանականութեան (ԱԲ) օգուտներուն մասին, որոնց մէկ կարեւոր մասը անշուշտ առօրեայ մեր կեանքին մէջ աւելի քան նշմարելի է եւ կը գործածուի: Սակայն կը նշուին նաեւ անխուսափելի վտանգներ, սպառնալիքներ, որոնց դէմ պէտք է համակարգուած պայքար:
Այս առնչութեամբ «Պի.Պի. Սի.» հրապարակած է քանի մը նիւթեր:
Ն.
Արհեստական բանականութեան սպառնալիքներու դէմ պայքարելու համար անհրաժեշտ են անյապաղ հետազօտութիւններ
«Արհեստական բանականութեան (ԱԲ) սպառնալիքներու վերաբերեալ անհրաժեշտ է աւելի շատ հետազօտութիւններ անհրաժեշտ է անյապաղ կատարել», ըսած է Կուկըլ ՏիբՄայնտի ղեկավարը, Տելհիի մէջ կայացած ԱԲ-ի ազդեցութեան գերաստիճանին: Սըր Տեմիս Հասապիս աւելցուցած է. «Ոլորտին անհրաժեշտ է խելացի կարգաւորում` արհեստագիտութեան յառաջացուցած իրական վտանգներուն համար»:
Գերաստիճանին ներկայ արհեստագիտական ոլորտի բազմաթիւ առաջնորդներ եւ քաղաքական գործիչներ կոչ ըրած են ԱԲ-ի աւելի համաշխարհային կառավարման:
Սակայն Միացեալ Նահանգներ մերժած են այս դիրքորոշումը: Սպիտակ տան արհեստագիտական խորհրդական Մայքըլ Կրացիոս ըսած է. «ԱԲ-ի որդեգրումը չի կրնար յանգեցնել աւելի պայծառ ապագայի, եթէ այդ ենթարկուի վարչարարութեան եւ կեդրոնացած վերահսկողութեան»:
Սըր Տեմիս նշած է, որ կարեւոր է կառուցել «ամուր պաշտպանիչ ցանկապատներ» ինքնավար համակարգերու աճէն բխող ամէնէն լուրջ սպառնալիքներուն դէմ: Ըստ անոր, երկու հիմնական սպառնալիքներն են` «վատ գործածողներու» կողմէ օգտագործուող արհեստագիտութիւնները եւ համակարգերու նկատմամբ վերահսկողութիւնը կորսնցնելու վտանգը, քանի որ անոնք աւելի հզօր կը դառնան:
Երբ անոր հարցուցին, թէ արդեօք ունի՞ արհեստագիտական յառաջընթացը դանդաղեցնելու ուժ` մասնագէտներուն աւելի շատ ժամանակ տալու անոր մարտահրաւէրներուն վրայ աշխատելու համար, սըր Տեմիս պատասխանած է, որ իր ընկերութիւնը կարեւոր դեր ունի խաղալու, բայց «համակարգին մէջ միայն մէկ դերակատար մըն է»: Սակայն ան խոստովանած է, որ կարգաւորող մարմիններուն համար ամէնէն դժուարը ԱԲ-ի զարգացման կշռոյթին համընթաց քալելն էր:
Հնդկաստանի վարչապետ Նարենտրա Մոտի ըսաւ, որ երկիրները պէտք է միասին աշխատին ԱԲ-էն օգուտ քաղելու համար: Սակայն Միացեալ Նահանգներ հակառակ տեսակէտ յայտնեցին: Թրամփի վարչակազմը արդէն բազմիցս ըսած է. մենք կտրականապէս կը մերժենք ԱԲ-ի համաշխարհային կառավարումը», շեշտեց Միացեալ Նահանգներու պատուիրակութեան ղեկավար Մայքըլ Կրացիոս:
Ժողովին մասնակցեցան աւելի քան 100 երկիրներու պատուիրակներ, որոնց շարքին` համաշխարհային առաջնորդներ: Բրիտանիոյ կառավարութիւնը ներկայացուց փոխվարչապետ Տ. Լամմի: Ան ըսաւ, որ ԱԲ-ի անվտանգութեան հարցին մէջ իշխանութիւնը միայն արհեստագիտական ոլորտի ընկերութիւններու ձեռքին մէջ չէ, եւ քաղաքական գործիչները պէտք է միասնաբար աշխատին արհեստագիտութիւններու հետ: «Անվտանգութիւնն ու պաշտպանուածութիւնը պէտք է ըլլան առաջնահերթ եւ այդ պէտք է օգտակար ըլլայ աւելի լայն հանրութեան»:
Սըր Տեմիս կը խորհի, որ Միացեալ Նահանգներ եւ Արեւմուտքը «քիչ մը» առաջ են Չինաստանէն` ԱԲ-ի գերիշխանութեան մրցավազքին մէջ, բայց Չինաստան կրնայ «միայն քանի մը ամիսէն» հասնիլ: Ան ըսաւ, որ պատասխանատուութիւն կը զգայ աշխարհին մէջ ԱԲ-ի համակարգերը տեղակայելու հարցին մէջ «համարձակ եւ պատասխանատու» ըլլալու միջեւ հաւասարակշռութիւն պահպանելու: «Մենք միշտ չէ, որ ամէն բան ճիշդ կ՛ընենք: Բայց մենք աւելի ճիշդ կ՛ընենք, քան` միւսները»:
Գիտական կրթութիւնը դեռ շատ կարեւոր է
«Յաջորդ 10 տարիներուն ընթացքին արհեստագիտութիւնը կը դառնայ գերտէրութիւն` մարդոց ստեղծագործելու կարողութեան առումով,- ըսաւ սըր Տեմիս, որ 2024 թուականին արժանացած է քիմիագիտութեան Նոպելեան մրցանակի:- «Կը կարծեմ տակաւին շատ կարեւոր է ունենալ Stem (գիտութիւն, արհեստագիտութիւն, ճարտարագիտութիւն եւ ուսողութիւն) կրթութիւն: Եթէ դուք ունիք արհեստագիտական պատրաստուածութիւն, կը կարծեմ, որ այս համակարգերը գործածելը տակաւին առաւելութիւն կ՛ըլլայ»:
Ան կը կարծէ, որ ԱԲ-ի մասնագէտներ կ՛ընդարձակեն նոր յաւելուածներ ստեղծելու կարելիութիւնները եւ, այդ պարագային, թերեւս գլխաւորները դառնան ճաշակը, ստեղծագործութիւնը եւ դատողութիւնը:
Համաշխարհային առաջնորդներու եւ արհեստագիտական ոլորտի ղեկավարներու համաշխարհային այս ամէնէն մեծ հաւաքը կ՛աւարտի այսօր: Ընկերութիւններն ու երկիրները կը ներկայացնեն ԱԲ-ի կառավարման վերաբերեալ տեսակէտներ:
Չինական արհեստական բանականութեան յաւելուածը խուճապի մատնած է Հոլիվուտը
ԹիքԹոք-ի հեղինակ չինական ընկերութեան կողմէ մշակուած արհեստական բանականութեան (ԱԲ) նոր օրինակը ցնցեց Հոլիվուտը ոչ միայն իր կարողութիւններուն, այլեւ ստեղծագործական ընկերութիւններուն համար անոր հնարաւոր նշանակութեան պատճառով:
Արհեստագիտական հսկայ ՊայթՏանսի ստեղծած Սիտանս (Seedance) 2.0-ն կրնայ շարժապատկերի որակի տեսանիւթ ստեղծել` ձայնային ազդեցութիւններով եւ երկխօսութիւններով, պարզապէս քանի մը հրահանգներ ստանալով:
Սիտանս-ի միջոցով ստեղծուած Սարդ-Մարդու եւ Տետփուլի նման յայտնի կերպարներու մասնակցութեամբ տեսահոլովակներէն շատերը լայն տարածում գտան ընկերային ցանցերուն վրայ:
Տիզնիի եւ Փարամաունթի նման շարժապատկերի մեծ ընկերութիւնները անմիջապէս մեղադրեցին ՊայթՏանսը` հեղինակային իրաւունքի խախումին համար, սակայն արհեստագիտութեան վերաբերեալ մտահոգութիւնները աւելի խորունկ են, քան` իրաւական խնդիրները:
Ի՞նչ է Սիտանսը եւ ինչո՞ւ այդքան իրարանցում ստեղծեց:
Սիտանսը հրապարակուեցաւ առանց մեծ աղմուկի յունիս 2025-ին, սակայն մեծ իրարանցում յառաջացուց երկրորդ տարբերակը` ութ ամիս ետք:
Առաջին անգամն է, որ չեմ մտածեր, թէ ասիկա արհեստական բանականութեան համար լաւ կը թուի: Ընդհակառակը, կը մտածեմ, թէ ասիկա ուղիղ իրական արտադրական գործընթացէ մը դուրս եկածի կը նմանի:
«Առաջին անգամն է, որ չեմ մտածեր, որ այս լաւ տեսք ունի ԱԲ-ի համար: Փոխարէնը` կը կարծեմ, որ այս կարծես ուղղակի իրական արտադրական գործընթացէ դուրս եկածի կը նմանի»,- կ՛ըսէ Վիտէօսթէյթ ստեղծագործական ընկերութեան ներկայացուցիչ Եան-Վիլեմ Պլոմ: Ան կ՛աւելցնէ, որ արեւմտեան ԱԲ-ի տեսաձեւերը յառաջընթաց արձանագրած են հրահանգներու մշակման գործին մէջ` ապշեցուցիչ պատկերներ ստեղծելու համար, բայց Սիտանսը ամէն բան միացուցած է:
Ինչպէս այլ ԱԲ-ի գործիքներ` Midjourney-ն եւ OpenAI-ի Sora-ն, Սիտանսը կրնայ տեսանիւթեր ստեղծել` կարճ հրահանգներ ստանալով: Այդ յատկապէս տպաւորիչ է, քանի որ համակարգի մը մէջ կը համատեղէ բնագիրը եւ լսատեսողական նիւթերը :
Սիտանսի ազդեցութիւնը կը չափուի անսպասելի չափանիշով մը. որքան լաւ կը ստեղծէ Ուիլ Սմիթի սպակեթի ուտելու տեսագրութիւնը: Սիտանսը ոչ միայն կրցած է ստեղծել դերասանին զարմանալի կենդանի տարբերակը, որ կ՛ուտէ պնակ մը փասթա, այլ նաեւ` լայն տարածում գտած տեսանիւթեր, ուր Սմիթը կը պայքարի սպակեթիի հրէշի դէմ, եւ կը թուի, որ կարծես մեծ պիւտճէ ունեցող շարժապատկեր մըն է:
Բազմաթիւ ոլորտներու մասնագէտներ եւ շարժապատկերի գործիչներ կը կարծեն, որ Սիտանսը նոր գլուխ է տեսանիւթեր ստեղծող արհեստագիտութեան զարգացման մէջ: Անոր ստեղծած բարդ պատերազմական շարժապատկերներու տեսարանները աւելի իրատեսական կը թուին, քան` մրցակիցները: Կարծես թէ քեզի կ՛օգնէ մասնագէտ մը:
Խոստումը եւ մարտահրաւէրը
Սիտանսը հեղինակային իրաւունքի կապուած հարցերու շուրջ բախումներ ունեցած է, եւ այս ԱԲ- ի ժամանակաշրջանի աճող մարտահրաւէր է: Մասնագէտները կը զգուշացնեն, որ ԱԲ-ի ընկերութիւնները արհեստագիտութիւնը մարդոցմէ առաջ կը դասեն, քանի որ անոնք կը ստեղծեն աւելի հզօր գործիքներ եւ կ՛օգտագործեն տուեալներ` առանց անոնց համար վճարելու:
Հոլիվուտեան մեծ խումբերը բողոքած են Սիտանսի հեղինակային իրաւունքով պաշտպանուած կերպարներու (Սարդ-Մարդ, Տարթ Վէյտեր) օգտագործումը: Տիզնին եւ Փարամաունթը դադրեցման նամակներ հրապարակած են` պահանջելով, որ Սիտանս դադրեցնէ իրենց բովանդակութեան օգտագործումը: Ճափոն նոյնպէս կը քննէ ՊայթՏանսը հեղինակային իրաւունքի ենթադրեալ խախտումներու համար, երբ յայտնի շարժուն գծանկարներու կերպարներու ԱԲ տեսանիւթերը տարածուեցան համացանցին մէջ: ՊայթՏանս յայտարարած է, որ քայլեր կը ձեռնարկէ գործող պաշտպանիչ միջոցները ամրացնելու համար:
2023 թուականին «Նիւ Եորք Թայմզ» թերթը դատի տուաւ OpenAI-ը եւ Մայքրոսոֆթը` պնդելով, որ անոնք առանց արտօնութեան` օգտագործած են իրենց յօդուածները իրենց արհեստական ԱԲ-ի օրինակները մարզելու համար: Ռետի անցեալ տարի դատի տուաւ Փըրփլեքսիթը ` պնդելով, որ ԱԲ ընկերութիւնը ապօրինի հաւաքած է մարդոց արձանագրութիւնները: Տիզնի նման մտահոգութիւններ յայտնեց Կուկըլին:
Ակներեւ է, որ բովանդակութիւնը պիտակաւորելը` խաբէութիւնը կանխելու եւ արհեստական ԱԲ-ի նկատմամբ հանրային վստահութիւն ձեւաւորելու համար, շատ աւելի կարեւոր է, քան` «աւելի գրաւիչ տեսք ունեցող» տեսանիւթերը:Այդ պատճառով ալ մշակողները պէտք է ստեղծեն համակարգեր, որոնք կը կառավարեն արտօնութիւնն ու վճարումները եւ մարդոց համար կը տրամադրեն յստակ գործիքակազմ` չարաշահման դէմ պայքարելու: Օրինակ` Տիզնին մէկ միլիառ տոլարի պայմանագիր կնքեց OpenAI-ի Սորայի հետ, որպէսզի կարենայ գործածել Star Wars-ի, Pixar-ի եւ Marvel-ի կերպարներ:
Սիտանսի մշակողները հաւանաբար տեղեակ էին արեւմտեան մտաւոր սեփականութեան օգտագործման կապուած հեղինակային իրաւունքի հնարաւոր խնդիրներու մասին, բայց եւ այնպէս վտանգի դիմած էին :
Կայ բաւարար ազատութիւն` կանոնները ռազմավարական առումով շեղելու, ժամանակ մը անոնք անտեսելու եւ շուկայական ազդեցութիւն ձեռք բերելու համար: Միեւնոյն ատեն փոքր ընկերութիւններու համար Սիտանսը չափազանց օգտակար է անտեսելու համար:
Այս որակի ԱԲ-ն թոյլ կու տայ իր նման ընկերութիւններուն ստեղծել ժապաւէններ, որոնք շատ աւելի սուղ պիտի արժեն, եթէ օգտագործուին այլ աւանդական ձեւեր:
Ան օրինակ բրաեւ Ասիոյ ծաղկող կարճամեթրաժ տեսահոլովակներն ու քանի մը վայրկեաննոց ժապաւէններ, որոնք սովորաբար կը նկարահանուին փոքր դրամագլուխով, մօտաւորապէս, 140 հազար տոլար 80 դրուագի համար, որոնցմէ իւրաքանչիւրը կը տեւէ երկու վայրկեանէն նուազ: Այս արտադրութիւնները հիմնականին մէջ կեդրոնացած են սիրավէպի կամ ընտանեկան պատմութեան մը վրայ` ծախսերը նուազեցնելու համար, քանի որ անոնց անհրաժեշտ են աւելի քիչ տեսողական ազդեցութիւններ: Սակայն այժմ ԱԲ-ն կրնայ նուազագոյն դրամագլուխով արտադրութիւնները վերածել աւելի յաւակնոտ տեսակներու, ինչպիսիք են` գիտաերեւակայական, պատմական եւ այժմ նաեւ կռիւներով հարուստ ժապաւէնները:
Չինաստանը կը յաղթէ՞ մրցումին մէջ
Սիտանս կրկին ուշադրութիւն կը հրաւիրէ չինական արհեստագիտութիւններուն վրայ: Այս ազդանշան է, որ չինական օրինակները առնուազն կը համապատասխանեն գոյութիւն ունեցող ձեւերու սահմանագիծին: Եթէ ՊայթՏանս կրնայ այս ստեղծել, ի՞նչ այլ օրինակներ ունին չինական ընկերութիւնները:
Անցեալ տարի Տիփսիքը (DeepSeek-ը)` չինական ԱԲ-ի այլ օրինակ մը, ցնցեց ամբողջ աշխարհը իր մատչելի մեծ լեզուական ձեւով: Այդ շատ արագ գերազանցեց ChatGPT-ին` դառնալով Apple-ի Միացեալ նահանգներու store-ին մէջ ամէնէն շատ ներբեռնուած անվճար յաւելուածը:
Այդ տարուան ընթացքին Չինաստան ԱԲ-ն եւ մարդամեքենայ շինելը դրած է իր տնտեսական ռազմավարութեան հիմքին մէջ` մեծ ներդրումներ ընելով յառաջադէմ համակարգչային չիբերու արտադրութեան, ինքնավարացման մէջ, քանի որ կը ձգտի արհեստագիտական առաւելութիւն ստանալ Միացեալ Նահանգներու նկատմամբ:
Մինչ Սիտանս 2.0-ն լրատուամիջոցներու մէջ վերնագրեր կը գրաւէր, չինական այլ մեծ ընկերութիւններ լուսնային Նոր տարուան տօներէն առաջ իրենց արհեստական բանականութեան նոր գործիքները հրապարակեցին աւելի նուազ աղմուկով:
Գարնանային փառատօնը աւելի ու աւելի կը վերածուի ԱԲ-ի տօնի, քանի որ ընկերութիւնները ծրագիրներու հրապարակումը կ՛ուզեն ընել այն ժամանակ, երբ միլիոնաւոր մարդիկ տունն են եւ կը փորձեն նոր յաւելուածներ :
Կը նախատեսուի, որ 2026 թուականը կրնայ շրջադարձային ըլլալ Չինաստանի մէջ ԱԲ-ի զանգուածային կիրարկման համար, ոչ միայն չաթփոտերու, այլեւ գործարքներ կատարող ԱԲ-ի գործակալներու` առօրեայ աշխատանքին ներառուած գործիքներ եւ տեսանիւթեր ստեղծողներու կողմէ արհեստական բանականութեան պարբերաբար գործածման միջոցով:
