Տարիներ անընդհատ մեր կուսակցութիւնը քայլել է ժողովրդի հետ, նրա տառապալի ու արիւնի ճանապարհովը. միշտ եւ ամէն տեղ, լայն ու նեղ օրերին. եւ այս միջոցին ժողովուրդն ու Դաշնակցութիւնը ճանաչել են իրար, ինչպէս ծնող ու զաւակ: Մեր կուսակցութիւնն է եղել միակը հայ իրականութեան մէջ, որ կեանքի ծանր րոպէներին չէ կորցրել իր հաւասարակշռութիւնը, ոգի է ներշնչել ժողովրդին` ապրելու, տոկալու եւ դիմադրելու համար:
ԿՈՄՍ
Հայ յեղափոխական դաշնակցութիւնը հայ գաղափարական լաւագոյն դպրոցն է եղած ան եւ է ու պիտի մնայ տակաւին երկար ատեն. այսինքն` հայկականութեան իբրեւ անմիջական ու գերզօր խորհրդանիշ: Հայ երիտասարդը, որ կ՛ուզէ գերագոյնօրէն հայ ու նաեւ գերագոյնօրէն իբրեւ մարդ ապրիլ, թափանցուիլ հայ երկրով, հայ պատմութեամբ, հայ մշակոյթով ու հայ ամէն ինչով, որ առողջ է` պէտք է աշակերտէ, հարկադրուած պիտի զգայ ինքզինք արդէն այս կամ այն ձեւով աշակերտելու կէս ու աւելի դարու ժամանակով մը լուսաւոր Դաշնակցութեան ոգեդպրոցին:
Հայ երիտասարդը պիտի անդրադառնայ եւ համոզուի շուտով, որ ուրիշ ճամբայ չկայ, որ հայկական Հռոմին տանող ամէնէն կարճ ու ապահով ճամբան Դաշնակցութիւնն է, իր ազգային ու համամարդկային սկզբունքներով, որ հակառակ կեցուածք մը, այդ երիտասարդին համար, կը նշանակէ բարոյապէս մթանալ, աղճատուիլ, ենթարկուիլ հոգեկան անարգ ամլութեան. կը նշանակէ դեռ իրեն համար`
Զրկուիլ հասարակական կեանքի ամէն ալեկոծութենէ, ամէն մակընթացութենէ, յեղափոխականօրէն, անվերծանելի ամէն գինովութիւններէ. առնականութենէն եւ, մա՛նաւանդ` դիւցազնական բուռն ու յաղթագոռ, յաղթապանծ ժեսթերէ:
Դաշնակցութիւնը ծնունդը եղաւ մեր ապրած անտանելի պայմաններուն. եղաւ մեր պատմութեան վերջին կորիւնը. մինչեւ այսօր, այդ պատմութեան հետեւանքը, եթէ ուրիշ բան ըլլար, քան դաշնակցական կազմակերպութիւնը` իր տրամաբանական հիմքերէն զրկուած կ՛ըլլար եւ հայ ժողովուրդը, մասսան, դեռ երկար ատեն կը խարխափէր տգիտութեան ու ստրկութեանց զանազան խաւարներուն մէջ:
Տիրող պայմաններէն ձերբազատուելու համար, հայոց ազգային պատմութիւնը, իր պատճառական տրամաբանութեամբ, գտաւ դրական լուծումի յանգող ելք մը ու այդ ելքը կոչեց Դաշնակցութիւն:
Որով`
Դաշնակցութեան ազգային-քաղաքական բեմին վրայ երեւումով, հայոց պատմութիւնը կատարեց իր ճակատագրական դարձակէտերէն մին:
Յեղափոխական կեանքի այդ հրաշալի ծննդապահէն վերջ, ազգային եւ կուսակցական իտէալ նոյնացան իրարու, ամբողջացնելով զիրար միշտ:
Եղաւ մեր կուսակցութիւնը համայն հայութեան բազուկ, առողջ իմացականութիւն, եւ պահակ` ազգային համադրուած հարստութեանց:
Իր զինանշանին վրայ փորագրեց.-
Մահ կամ ազատութիւն.
ԵԴՈՒԱՐԴ ՊՈՅԱՃԵԱՆ
Դաշնակցութիւնը կը մնայ անխոցելի, ցորչափ կը գործէ ինքնաքննութեան բնազդը:
Մեր կուսակցութեան հիմնական արժանիքներէն մին է ինքնավստահութիւնը,- տոկուն կեցուածք, սուր նայուածք եւ վճռականութիւն` խօսքի թէ գործի մէջ:
Ինքնավստահութեան, ինքնագործունէութեան այդ առնական կորովն էր, որ հաւատք ներշնչեց անճար ժողովուրդի մը, աստիճանաբար հարթելով անոր ազատութեան ճամբան:
ՇԱՒԱՐՇ ՄԻՍԱՔԵԱՆ
Հսկայ լուսարձակի մը նման, որ պայծառութիւն կը մտցնէ անծիր տարածութիւններու վրայ, կը պատռէ գիշերը, այդպէս ալ ՀՅ Դաշնակցութիւնը, իննսունական թուականներու թանձր խաւարէն, մշակութային յոյլ թմբիրէն, հանրային կեանքի ճահճախուտէն հանած է դուրս Հայկական Բարձրաւանդակը ու զայն վերստին կոչած է հայրենի ոգեւոր ու տենդահար կեանքի, մտաւոր բարձր խանդավառութեամբ:
ՎԱԶԳԷՆ ՇՈՒՇԱՆԵԱՆ
Մասիս, Արագած, Սիփան, Գրգուռ ու Նեմրութ, Անտոք եւ Խոյթ, Մարաթուկ ու Ծովասար, որոնք վեհանիստ լեռներն են Հայոց Աշխարհի, որոնց լանջերը գոռ մրրիկներն են ծեծել, նրանց վրայ օրհասական եւ հերոսական մարտեր մղուել, եւ այդ մարտերի մէջ մեր լեռները ոգի ու շունչ են տուել մեր յոգնատանջ մարտիկներին, հայրենի նուիրական լեռների ոգին: Երբ ամէն մի հայի հոգում տեղ բռնի Մասիսը, հայը կը մնայ անխորտակելի: Մասի՜ս® ներշնչարանը մեր հոգու: Այսպէ՜ս տեսայ Մասիսը:
ԱՆԴՐԷ ԱՄՈՒՐԵԱՆ
ՀՅ Դաշնակցութեան փոթորկոտ կեանքին մէջ ոչ մէկ գաղափար այնքան տիրական ազդեցութիւն ձգած է, ինչքան հայրենիքը, մայրենի հողը, իր պատմութեամբ, իր կենսունակութեամբ ու իր վառ երազներով:
Ահա՛ Դաշնակցութեան հաւատամքը նաեւ գալիք օրերուն համար:
ԳԱԲՐԻԷԼ ԼԱԶԵԱՆ
