ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Սումկայիթի ջարդերուն 34-ամեակին եւ Պաքուի ջարդերուն 32-ամեակին առիթով լիբանանեան լրատուամիջոցներուն յղեց հետեւեալ հաղորդագրութիւնը.
«27-29 փետրուար 1988-ին տեղի ունեցան Ազրպէյճանի Սումկայիթ քաղաքի հայ բնակչութեան` ազրպէյճանական իշխանութիւններուն կողմէ պետական մակարդակով կազմակերպուած ջարդերն ու զանգուածային տեղահանութիւնը:
Հակառակ այն իրողութեան, որ Սումկայիթը կը գտնուէր Պաքուէն 20-25 քիլոմեթր հեռաւորութեան վրայ, բայց եւ այնպէս 3 օր` 27, 28 եւ 29 փետրուար 1988-ին շարունակուած հայերու ջարդերուն, անոնց ունեցուածքի ոչնչացման, բռնագրաւման ո՛չ քաղաքի ոստիկանութիւնը, ո՛չ ալ Պաքուէն ուղարկուած ստորաբաժանումները միջամտեցին:
1988-ի դրութեամբ Սումկայիթի մէջ կ՛ապրէր 18 հազար հայ: Ըստ պաշտօնական տուեալներու, կոտորածներուն զոհ գացած է 26 հայ բնակիչ, սակայն գոյութիւն ունեցող այլ տուեալներ կը փաստեն, որ զոհերուն թիւը քանի մը անգամ աւելի եղած է: Հայերուն բնակարանները թալանուեցան, անոնց գոյքը բռնագրաւուեցաւ ու հազարաւոր հայեր ստիպուած եղան գաղթել քաղաքէն` այնտեղ ձգելով իրենց ամբողջ ունեցուածքը:
Հայ բնակչութեան ցեղային զտման ծրագրուած քաղաքականութիւնը կը հետապնդէր յստակ նպատակ` ուժի եւ ատոր կիրարկման սպառնալիքի միջոցով կանխարգիլել Արցախի ազատագրման շարժումը:
13-19 յունուար 1990-ին, այս անգամ Պաքուի մէջ տեղի ունեցան հայերու ազրպէյճանական իշխանութիւններուն կողմէ կազմակերպուած ու հովանաւորուած ջարդերը: 1994-ին, Հունգարիոյ մէջ ՕԹԱՆ-ի «Գործընկերութիւն յանուն խաղաղութեան» ուսումնական ծրագիրին մասնակից ազրպէյճանցի սպայ Ռամիլ Սաֆարով կացինով սպաննեց ծրագիրին մասնակից հայ սպայ Գուրգէն Մարգարեանը: Ան 30 տարի առանց ներման արտօնութեան բանտարկութեան դատապարտուեցաւ, սակայն 31 օգոստոս 2012-ին Ազրպէյճանի արտայանձնուելէ ետք, նոյն օրն իսկ ո՛չ միայն Ազրպէյճանի նախագահ Իլհամ Ալիեւի կողմէ ներումի արժանացաւ, այլ Ազրպէյճանի պաշտպանութեան նախարարութեան կողմէ կոչումի բարձրացումի արժանացաւ, բնակարան ստացաւ եւ գումարով վարձատրուեցաւ: Իրողութիւն մը, որ կու գայ վկայելու պետական յստակ քաղաքականութեան մը գոյութեան մասին:
Պաքուի իշխանութիւնները 2005-2007 թուականներուն Ջուղայի մէջ ոչնչացուցին հազարաւոր հայկական խաչքարեր: Բռնատիրական այդ վարչակարգի իշխանութիւնները 27 սեպտեմբեր 2020-ին Արցախի Հանրապետութեան վրայ իրենց շղթայազերծած անարդարանալի յարձակումով պատճառ դարձան բազմահազար քաղաքայիններու տեղահանման եւ այդ յարձակումին ընթացքին գործեցին պատերազմական բազմաթիւ ոճիրներ, ինչպէս` բնակուած շրջաններու դէմ ֆոսֆորի եւ տարանջատուող ռումբերու օգտագործումը: Անոնք այսօր ալ իրենց բռնագրաւած տարածքներուն մէջ ձեռնարկած են մշակութային ցեղասպանութեան եւ կը շարունակեն հարիւրաւոր հայ զինուորներ ու քաղաքայիններ գերի պահել` ոտնահարելով ժընեւեան հռչակագիրը:
Ազրպէյճան 1988-էն մինչեւ այսօր նոյն ոճրային քաղաքականութիւնն է, որ կը կիրարկէ, մինչ միջազգային ընտանիքն ու քաղաքակիրթ աշխարհը ձեռնածալ կը դիտէ: ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը միջազգային ընտանիքին, քաղաքակիրթ պետութիւններուն եւ մարդոց կոչ կ’ուղղէ` դուրս գալու իրենց թմբիրէն եւ զանոնք այդ ոճիրներուն մեղսակից դարձնող լռութենէն, դատապարտելու Ազրպէյճանի ոճիրները եւ կանխարգիլելու մարդկութեան դէմ անոր հետագայ յանցագործութիւնները»:
