«Եթէ հայ ազգը անհետացած ըլլար, կամ լուծուած` դրացի ազգերուն մէջ, քաղաքակրթութեան շէնքէն քար մը պիտի պակսէր… թերեւս նոյնիսկ` գմբէթ մը»
ԺԱՆ-ՓԻԵՐ ԱԼԵՄ (1912-1995, ֆրանսացի վիպագիր)
«Եւրոպայի վեցանկիւն»-ին (Ֆրանսա) եւ Հայկի ու Բէլի ճակատամարտի երկրին արմատները խոր եւ հին են: Երկար ու անաւարտ է շարքը այն հանճարներուն, որոնք Ֆրանսա-Հայաստան բարեկամութեան համար գործած են: Անոնց շարքին է Ժան-Փիեր Ալեմը, որ վերոյիշեալ յիշատակելի պատկերացումով աւարտած է իր հանրածանօթ գիրքերէն` «Լ՛Արմէնի»-ն:
Գմբէթը, որուն կ’երթայ յիշեալ ակնարկութիւնը, այս օրերուն հայորդիին եւ յատկապէս ֆրանսահայուն կը յիշեցնէ մասնաւորաբար Արցախի մէջ ոչնչացման վտանգին մատնուած մշակութային մեր ժառանգութիւնները, որոնց կարգին` Շուշիի Սուրբ Ամենափրկիչ – Ղազանչեցոց եկեղեցիին սրբապղծուած գմբէթը:
Յունիս 1-ին, ՀՀ հրաժարեալ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի Փարիզ այցելութեան առթիւ (անակնկալ եւ Քէ Տ՛Օրսէին կողմէ առաջարկուած թուականէն ամիսներ առաջ), Ֆրանսայի նախագահ Էմանուէլ Մաքրոն յարգեց փրոթոգոլը եւ իր հիւրին յայտնեց, որ Ֆրանսա պատրաստ է շարունակելու իր աջակցութիւնը բնակչութեան` շեշտելով, որ նոյեմբերի զինադադարէն ետք ստեղծուած կացութիւնը այդքան ալ յուսադրիչ չէ, ուրեմն յաւելեալ ջանք պէտք է թափուի` լարուածութեան մեղմացման եւ երկխօսութեան վերսկսման ի խնդիր:
Խօսքերուն մէջ պէտք է տեսնել վերոյիշեալ գմբէթին մասին ակնարկութիւն մը, նաեւ մտավախութիւն` անոր փլուզման, երբ կը շեշտէր ու կը կարեւորէր Արցախի մէջ մշակութային ժառանգութեան պաշտպանութեան անհրաժեշտութիւնը:
Այսուամենայնիւ, Փաշինեանի Փարիզ այցելութիւնը միայն պատերազմի օրերու թարմ անցեալի մը (չաւարտած) մասին չէր, այլ ապառնիի երազով մըն էր, որ ժամանած էր «լոյսերու քաղաք»-ը: Թայմինկը յստակ էր, համաշխարհայնացած իւրայատուկ ընտրարշաւի գործելաձեւ մը… նոյնիսկ իր երկրի սահմաններէն (եթէ անշուշտ յստակ են) հեռու:
Պատահարը կը յիշեցնէ մօտիկ անցեալի նմանօրինակ դէպք մը. 28-29 փետրուար 2020-ին` Միացեալ Նահանգներու Սպիտակ Տան այդ օրերու վարձակալ Թրամփի երկրորդ շրջանի ընտրարշաւի մեկնարկը, որ տրուեցաւ …Հնդկաստանի մէջ, պաշտօնական այցելութեան մը առթիւ:
Կարելի է հետեւցնել, որ նոյն պրիսմակին ընդմէջէն պէտք է դիտել արտաքին գործոց հրաժարեալ նախարար Արա Այվազեանի` հրաժեշտի հանդիպման ընթացքին արտայայտած հաստատումները, թէ յատկապէս այս նախարարութիւնը, որ ծնունդն է անկախութեան, պէտք է անշեղօրէն պաշտպանէ պետական շահերը, ինքնիշխանութիւնն ու անկախութիւնը: Ան նոյն յստակութեամբ շեշտեց, որ` «Այս նախարարութիւնը երբեք չի կրնար առիթ տալ եւ համաձայն գտնուիլ գաղափարներու եւ նախաձեռնութիւններու, որոնք մեր պետականութեան, մեր ազգային եւ պետական շահերուն դէմ եղած են»:
Հրաժարեալ վարչապետը Փարիզ մեկնեցաւ Այվազեանի հրաժեշտի խօսքէն հազիւ 24 ժամ ետք: «Իմքայլական» թեկնածուն դէպի արտերկիր իր «թռիչք»-ով ազդանշանը տուաւ յունիս 20-ի ընտրարշաւին:
Ըստ էութեան` արտառոց ընտրարշաւ մը, զուրկ` որեւէ խոր ուսումնասիրութիւններէ, առաջարկներէ եւ թղթածրարներէ, որոնց մասին օրին ամբողջական պատկեր մը տուաւ «Հայաստան» դաշինքը` իր ծննդոցի օրն իսկ:
Ժամանակն է, որ Հայաստան (եւ Արցախ) դուրս գան անհորիզոն, անծրագիր եւ գաղափարազուրկ փապուղիէն եւ մտնեն իսկական աշխատանքի դաշտ, որ կը պահանջէ վիթխարի ուժ, կարողականութեանց մէկտեղում` ի խնդիր հայրենիքին փրկութեան:
