Ճիշդ է, որ Կարպիս Համամճեանի մահուան լուրը անակնկալ էր, տխրեցնող, այդուհանդերձ մեր մտքի պաստառին վրայ անմիջապէս ուրուագծուեցան յիշողութեան գեղեցիկ պատկերներ, որոնք կ՛առնչուէին Արագածի շրջանին, ժողովուրդին, ակումբին, տասնամեակներ հոն ապրած շատ-շատերու կողքին նաեւ ընկեր Կարպիսի համեստ կեանքին:
Առաջին հերթին յայտնենք, թէ աւելի քան 40 տարուան խոր ծանօթութիւն մը ունէինք մեր սիրելի ընկերոջ հետ:
Այո՛, այսօրուան պէս կը յիշենք, հազիւ պատանեկանի մեր տարիքին հասած, արդէն գրեթէ ամէնօրեայ ներկայութիւն էր ընկեր Կարպիս Համամճեան մեր շրջապատին մէջ, իբրեւ հարազատ թաղեցի, ժպտերես հայրենակից, Պուրճ Համուտի քաղաքապետարանի պարտաճանաչ ոստիկան, գործունեայ կուսակցական, աշխուժ պատասխանատու ընկեր, բայց մանաւանդ` հաւատաւոր դաշնակցական:
Այո՛, հաւատաւոր ու անկեղծ դաշնակցական:
Ան ծնունդէն ի վեր մնաց իր ծննդավայր շրջանին` Արագածի հաւատարիմ բնակիչը: Կազմեց ընտանեկան իր բոյնը, գործեց Ռումտիկինի հայրենակցական միութեան մէջ, փոքր տարիքէն անդամագրուեցաւ ՀՅ Դաշնակցութեան շարքերուն, ստանձնեց բազմաթիւ պատասխանատուութիւններ, ծառայեց անշահախնդրօրէն, եղաւ բոլորիս համեստ ու ազնիւ ընկերը, հանդարտաբարոյ դաշնակցականը, բարեխիղճ պատասխանատուն, հայ թերթն ու մշակոյթը սիրող ընկերը:
Իրօք, Կարպիս Համամճեան` շնորհիւ իր մարդկային ու գաղափարական բարեմասնութիւններուն, վաստկած էր բոլորին` հայ թէ տեղացի բնակչութեան սէրն ու յարգանքը:
Փաստօրէն, մեզմէ ո՞վ չի յիշեր շրջանի հերթապահ ընկեր Կարպիսը, տարբեր յանձնախումբերուն մէջ անտրտունջ աշխատած ընկեր Համամճեանը, որուն ներկայութիւնը միշտ ալ փնտռուած է եղած իբրեւ տիպար դաշնակցական, արդար դատող ընկեր եւ խղճամիտ հայորդի:
Չէ պատահած, որ մեր երէց ընկերը որեւէ պահու կամ կացութեան մէջ կամայ թէ ակամայ նեղացուցած ըլլայ դիմացինը: Մեծին ու փոքրին հետ եղած է եղբայր ու հարազատ ընկեր: Անոր նկարագրային հիմնական յատկութիւնը եթէ մէկ կողմէ դիմացինին օգտակար դառնալու պատրաստակամութիւնն էր, ապա միւս կողմէ յանձնառու կը զգար հաշտեցնելու եւ մտերմացնելու բոլորը անխտիր, հայ թէ տեղացի, որպէսզի ինք հանգիստ սրտով եւ մտքով ներկայանար կոմիտէին, ընկերական թէ համակիր շրջապատին: Իսկ առաքելութիւնը լրիւ կատարածի գոհունակութիւնը միշտ ալ զգալի կ՛ըլլար անոր բարի դէմքին վրայ. եւ այսպէս տարիներ շարունակ:
Պարտք կը զգամ յայտնելու եւ երախտագիտութեամբ յիշելու, թէ Կարպիս Համամճեանի սերունդը, որ տեսած ու ապրած է հայ կեանքի ու գաղութի դժուար եւ ուրախ տարիները, եղած է իւրայատուկ սերունդ, որովհետեւ անոնց ծնողները եղած են Հայոց ցեղասպանութեան կենդանի վկաները, որոնք ապաստան գտած էին մեր համեստ թաղամասերուն մէջ եւ կամաց-կամաց կառուցած բնակարան, դպրոց ու եկեղեցի, կազմակերպած` համայնք ու շրջան, եւ մէջտեղ են բերած տուն եւ ընտանիք:
Անոնք` ընկեր Կարպիսի սերունդը, աշխատեցան այնպէս, որ պատիւ բերին իրենց հայրերուն եւ մայրերուն: Գործեցին այնպիսի հարազատութեամբ, որ օրինակ դարձան մեզի` գալիք սերունդներուն: Եւ ահա իրենցմէ ծնունդ առած զաւակներ եւ թոռներ շարունակեցին ու կը շարունակեն այն ճամբան, որ թէեւ քարքարուտ էր, դժուարին, եւ սակայն հայկական շունչով ու ոգիով կը յատկանշուէր, ու ցարդ կը մնայ իբրեւ այդպիսին:
Ըսուածին ամենահարազատ փաստը եղաւ այն, երբ Լիբանանի եղբայրասպան պատերազմի տարիներուն ընկեր Կարպիս Համամճեանի սերունդը, իբրեւ անկեղծ զինուորներ եւ դաշնակցական տղաներ, ոչ մէկ վայրկեան տատամսեցան կամ խուճապի մատնուեցան, ստեղծուած ահաւոր պայմաններուն մէջ: Ընդհակառակը, իբրեւ չափահաս տարիքի սերունդ, իրենց թիկունքին ունենալով երէցներ, ստանձնեցին ամէն պատասխանատուութիւն, որպէսզի տէր կանգնէին իրենց շրջանի հայութեան: Անոնք իրենց քաջ ներկայութեամբ թեւ եւ թիկունք եղան Արագածի շրջանի հայութեան եւ ցոյց տուին ազգային արժանապատուութեան տէր կանգնելու ամէնէն փայլուն օրինակը:
Աւելի՛ն. Լիբանանի անիմաստ ու քանդիչ քաղաքացիական պատերազմի աւարտին ընկեր Կարպիս Համամճեանն ու իր սերնդակիցները պատուով եւ գոհունակ սրտով ներկայացան իրենց շրջապատին, եւ նուիրումի ու ծառայութեան սուրբ աշխատանքը փոխանցեցին նորահաս սերունդին:
Վերջին տարիներուն մենք յաճախ կը հանդիպէինք ընկերոջ, երբ ան, այսպէս ըսած, կը շրջագայէր իր սիրելի թաղերուն մէջ: Երբեմն բարեւով մը եւ կամ քանի մը նախադասութեամբ` հալն ու քէֆը կը հարցնէինք: Մեր ընկերը, միշտ ազնուօրէն, ժպիտը դէմքին կը փոխանակէր իր բարեւը եւ յաջողութիւն մաղթելով կը շարունակէր իր պտոյտը:
Իսկ տարբեր առիթներու, երբ պէտք ունենայինք իր օժանդակութեան` շրջանի պատմութեան, նուիրեալ ընկերներու թէ հայրենակիցներու մասին տեղեկութիւն ունենալու, ան առանց վարանումի, գրեթէ ամբողջական մեզի կը ներկայացնէր շրջանի թէ ընկերներու ողջ պատմութիւնը իր ամբողջ մանրամասնութեամբ:
Սիրելի՛ ընկեր, մեր վերջին յարգանքը կը մատուցենք եւ կ՛ըսենք, թէ ողջ կեանքիդ մէջ եղար ազնիւ ու մարդկային, բարի հայր ու հոգատար մեծ հայր, ծառայասէր եւ առաքինի դաշնակցական:
Դաշնակցական ընկեր մը, որ մինչեւ իր մահը մնաց հաւատարիմ իր երդումին:
Դաշնակցական ընկեր մը, որ բարի յիշատակ ձգեց իր շրջապատին:
Բարի երթ քեզի, յաւերժի՛ ճամբորդ,
Վարձքդ կատա՛ր, սիրելի ընկեր:
Հ. Պ.
* ՀՅԴ «Դրօ» կոմիտէի խօսքը, 1 յունիս 2018:
