ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ
Երեւանի մէջ 2016-ին լոյս տեսաւ Աբրահամ Գասպարեանի «Ներքաղաքական գործընթացների իրողութիւնները Մերձաւոր Արեւելքում» (դասախօսութեան նիւթերու ժողովածու) գիրքը, բաղկացած` 190 էջերէ: Աշխատութիւնը հրատարակութեան երաշխաւորած է Երեւանի Պետական համալսարանի միջազգային յարաբերութիւններու բաժանմունքի գիտական խորհուրդը:
Աբրահամ Գասպարեան կ՛ըսէ, որ Մերձաւոր Արեւելքի մէջ քաղաքական անցման դարաշրջանը սկսաւ 2010-ին, Թունուզէն, երբ բարեփոխումներ պահանջող հասարակութեան պոռթկումի առիթ հանդիսացաւ երիտասարդ Մոհամէտ Պու Ազիզի ինքնահրկիզումը: Լիպիոյ մէջ նախագահ Մուամմար Քազաֆիի ղեկավարած բանակը բաժնուեցաւ երկուքի. վարչակարգը տապալեցաւ, բանակը կորսնցուց զէնքի վերահսկողութեան ու տնօրինման մենաշնորհը, զինանոցն ալ յայտնուեցաւ արմատական տարբեր խմբաւորումներու ձեռքը եւ սկսաւ քաղաքացիական պատերազմը: Իսկ Սուրիոյ մէջ բանակը զօրավիգ կանգնեցաւ վարչակարգին:
Քաղաքական իսլամութեան կազմաւորման եւ անոր գաղափարախօսութեան անդրադառնալով Գասպարեան կ՛ըսէ, որ իսլամականներ իսլամութիւնը կը նկատեն կեանքի համընդհանուր ճշմարիտ ճանապարհ` մարդու, հասարակութեան ու պետութեան համար: Անոնք կը հաւատան որ իսլամական հասարակութեան ընկերային, տնտեսական, ռազմական ու քաղաքական ձախողութիւններուն պատճառը արեւմտականացման անյաջող փորձերն են: Իսլամական շարիայի կիրարկումը կ՛երաշխաւորէ առաւել արդար ու բարոյական չափանիշներով առաջնորդուող պետութեան գոյութեան: Բոլոր իսլամներու պարտքն է զոհաբերել սեփական անձը ու դիմել Ժիհատի` յանուն Աստուծոյ:
Խօսելով Սուրիոյ ներքաղաքական խնդիրներուն եւ Թուրքիոյ դերակատարութեան մասին Գասպարեան կ՛ըսէ, որ Թուրքիա միշտ փորձած է մոռացութեան տալ պատմականօրէն սուրիական Ալեքսանտրէթի սանճաքի հնարաւոր վերադարձի հարցի անգամ խօսակցութիւնները: «Ռազմավարական գործընկերութեան» տարիներուն Թուրքիա տնտեսապէս ներթափանցեց Սուրիա, որուն պատճառով Հալէպի մէջ փակուեցան ու լուծարքի ենթարկուեցան թեթեւ ու ծանր արդիւնաբերութեան տեղական 750 ձեռնարկութիւններ:
Գասպարեան կ՛ըսէ նաեւ, որ Լիբանան աշխարհաքաղաքական շահերու բախման մերձաւոր արեւելեան ամենամեծ ճակատն է:
Խօսելով Ծոցի պատերազմներուն մասին Գասպարեան կ՛ըսէ, որ 20-րդ դարու վերջաւորութեան Ծոցի շրջանը աշխարհի ամէնէն լարուած կէտերէն էր: Տեղի ունեցան Ծոցի երեք պատերազմներ: Առաջին` 1980-1988 Իրաք-Իրան պատերազմը: Երկրորդ` 1990-ին Իրաքի Քուէյթ ներխուժումը եւ 1991-ին բազմազգ ուժերու Պաղտատի վրայ յարձակումը: Երրորդ` 2003-ին, Միացեալ Նահանգներու եւ դաշնակիցներու Իրաք ներխուժումը: Սատտամ Հիւսէյնի վարչակարգին տապալումը մեկնակէտ հանդիսացաւ սիւննի-շիի պատերազմին: Արմատական իսլամի ծայրայեղական դրսեւորումներուն համար Իրաք դարձաւ պարարտ հող:
