Թարգմանչաց տօնի նշումը դասական առումով մեր մղած ինքնութեան եւ մշակութային պատերազմի յաղթանակն է` Ոսկեդարի յանգումով: Տառերու ստեղծումը, այդ ստեղծումին հրաշքի համազօր եղելութեան հաղորդումը, յատուկ փիլիսոփայութիւն կը ներփակէ իր մէջ այբուբենի էութիւնը Արարիչին եւ այդ ճամբով Հայ եկեղեցւոյ կապելու գաղափարը: Հաւատք, տառեր, գրականութիւն, մշակոյթ եւ ինքնութիւն մէկ ու անքակտելի հասկացողութեան մէջ ամրագրելու յստակ քաղաքականութիւն էր կիրարկուածը:
Այդ քաղաքականութիւնը մշակուած հայեցակարգի հիման վրայ էր, նպատակ ունենալով ազգի շարունակականութեան պահպանումը: Լինելութեան այս խորհուրդի գիտակցումը երկկողմանի էր` Վռամշապուհի եւ Սահակ Պարթեւի ղեկավարութեամբ: Արդի հասկացողութեամբ` պետութիւն-եկեղեցի մէկութիւնն էր, որ փրկեց ազգը, մեր ինքնութիւնը եւ կերտեց հայատառ մշակոյթն ու քաղաքակրթութիւնը:
Գործող Սահմանադրութիւնը երբ կ՛արձանագրէ Հայ առաքելական եկեղեցւոյ պատմական բացառիկ առաքելութիւնը ճանչնալու մասին, այս մեկնակէտը նկատի կ՛ունենայ նախ եւ առաջ: Բացառիկութիւնը մեր եկեղեցւոյ ոչ միայն ազգային նկարագիրին հետ աղերս ունի, այլ նաեւ պետութեան հետ ազգի փրկութեան, ազգի շարունակականութեան երաշխաւորման:
Ազգի փրկութեան այս երկու երաշխիքներէն որեւէ մէկուն դէմ կատարուող ոտնձգութիւն ուրեմն ըստ էութեան ազգի հիմնական յենասիւներէն մէկը հարուածելու կը միտի եւ ազգի շարունակականութեան երթը խափանելու հետեւանք կ՛ունենայ: Իսկ այժմեան ընկալումով հակասահմանադրական արարք կը նկատուի, բացառիկ պատմական առաքելութիւն կուտակած այս հաստատութեան դէմ կատարուող յարձակումը, միջամտութիւնը, բարենորոգելու անուան տակ, հպատակեցումը:
Յայտարարուած խաչակրութիւնը հիմնովին քաղաքական է: Այստեղ եւս սակայն թարգմանչացի խորհուրդին հետ աղերսներ կը ստեղծուին եւ քաղելիք դասերու մասին կը յուշեն: Թարգմանչացը արտաքին քաղաքականութեան դէմ պատուար կառուցելու քաղաքական որոշում էր հիմնականօրէն: Մշակոյթով, մտայնութեամբ, սովորութիւններով, ոչ հայկական տառերով գրականութեան ներթափանցումը, Հայաստանի հպատակացումն ու գաղութայնացումը կը հետապնդէր: Պատուիրատու-պատուէրակատարի յարաբերակցութիւնը կը ստեղծէր, հաւանաբար վերջին նպատակ ունենալով Հայաստան աշխարհի այլափոխումը: Տառեր պէտք էին, հայկական, հարազատ տառեր` հայացնելու համար մշակոյթն ու ամբողջ գրականութիւն մը, արգելակելու համար այդ այլափոխումը:
Սեփական տառերով մշակոյթ արարելու այս որոշումը քաղաքական իմաստով օրուան գերտէրութիւններուն մրցահարթակը չվերածուելու կը միտէր, ինքնուրոյնութեամբ նաեւ հաւասարակշիռ քաղաքականութիւնը պահելու, ռազմական բախումներէ խուսափելու եւ մշակոյթով, թագաւորութիւն-եկեղեցի բացարձակ համակարգումով Ոսկեդար ստեղծելու:
Պետութիւն-եկեղեցի բացարձակ ամբողջականացումն էր, որ հայոց մշակոյթը բարձրացուց համաշխարհային քաղաքակրթութեան բեմ, ինքնուրոյն ճարտարապետութեան գլուխ-գործոցներէն մինչեւ երաժշտական ստեղծագործութիւններու բարձրակէտեր, անցնելով արուեստի եւ գրականութեան բոլոր ոլորտներէն:
Հիմա, արտաքին հովերը միշտ չէ, որ լաւ եղանակներ կը խոստանան մեր հայրենիքին: Թարգմանչաց նորօրեայ շարժում հարկաւոր է օտար տեղեկագիտութիւնն ու արհեստական բանականութիւնը հայացնելու եւ հայ մարդամեքենաներով դէմ դնելու հարթիչ գլանին, աղուանացման փորձերուն, հոգեւոր-մշակութային ժառանգութեան ոչնչացման, պատմութեան նենգափոխման եւ նոյնիսկ համաքրիստոնէական վայրերու մէջ Արցախի նախնիները քրիստոնեայ, սակայն ոչ հայեր ներկայացնելու պետական ամբողջ քաղաքականութեան մը դէմ:
Այս բոլորին համար նոր թարգմանչաց պէտք է: Նոր շարժումին համար այնպիսի պետութիւն, որ պատմութեան փիլիսոփայութիւնը իւրացուցած է եւ կը գիտակցի, որ պետութիւն-եկեղեցի լիակատար համակարգումով եւ համագործակցութեամբ է միայն, որ կը ստեղծուի նոր Ոսկեդարը:
