Շուշիի ազատագրումը հայոց նորագոյն պատմութեան մեծագոյն իրադարձութիւններէն է:
Շուշիի ազատագրումով հայ ժողովուրդը յաղթական հիմը դրաւ Արցախի վերատիրացման պայքարին եւ ապահովեց Հայաստանի Հանրապետութեան անվտանգութիւնը:
Շուշիի ազատագրումը հայութեան հաւաքական ուժին եւ ազգային միասնականութեան անպարտելիութեան խորհրդանիշը դարձաւ:
«Ազդակ» օրին Շուշիի ազատագրութեան անդրադարձած էր յատուկ կարեւորութեամբ` ներկայացնելով ռազմական գործողութիւններու ամբողջական պատկերը` կարելի բոլոր մանրամասնութիւններով: Հեռաձայնային անընդմէջ կապերով Երեւանէն, մամլոյ տեղեկատու կեդրոնէն լուրերը առնելով, օրուան պատասխանատու խմբագիր Սարգիս Մահսէրէճեան «պատմութեան համար» կը սպասէր մինչեւ գիշերուան ուշ ժամեր, գրեթէ մինչեւ արեւածագ, մինչեւ վերջին պահու իրադարձութիւններուն հարազատ պատկերը փոխանցելու համար ընթերցողներուն:
* * *
«Ազդակ» շաբաթ, 9 մայիս 1992-ի թիւով կը գրէր.
«Արցախի պաշտպանութեան մարտիկները յարձակման անցան քանի մը գլխաւոր ճակատի վրայ: Գլխաւոր թիրախներն էին Ստեփանակերտի արեւմտեան բլուրներուն վրայ գտնուող Ջանհաւանը եւ նոյնինքն Շուշին:
«… Ջանհաւան գրաւուեցաւ առաւօտեան ժամը 10:00-ին. հոն հաստատուած «Կրատ»-ի խարիսխ մը քանդուեցաւ, իսկ մեծ քանակութեամբ զէնք ու զինամթերք գրաւուեցաւ:
«Զուգահեռաբար, յարձակումին երկրորդ թեւը ուղղուեցաւ Շուշի, որ արեւածագէն սկսեալ ռմբակոծուած էր: Խոջալուի գրաւումէն աւելի քան 2 ամիս ետք, հայ ազատամարտիկները Շուշիի պաշտպանողականը խորտակեցին կէսօրին եւ հիւսիսէն ու արեւելքէն յառաջանալով` յաջողեցան մասնատել ազերիական ուժերը, որոնք խուճապի մատնուեցան: Հայկական ուժերը յառաջացան դէպի քաղաքին կեդրոնական գօտին, ուր կը գտնուին շուկաները: Երեկոյեան, բոլոր աղբիւրները հաստատեցին, որ Շուշիի մեծ մասը կը գտնուի հայ ազատամարտիկներուն ձեռքը, բացի բերդէն, ուր հաստատուած է հռչակաւոր բանտը:
«…Նշենք նաեւ, որ հայ ազատամարտիկներու յառաջապահ մէկ թեւը կէսօրին իսկ հասած էր Շուշի-Լաչին ճամբուն վրայ գտնուող Լիսագոր գիւղը եւ գրաւած` անոր մօտակայ բարձունքը, որ ռազմագիտական կարեւորութիւն ունի եւ կ՛իշխէ Շուշի-Լաչին գիծին վրայ»:
* * *
Երկուշաբթի, 11 մայիս 1992-ի թիւով «Ազդակ» կը գրէր.
«Արցախի երկրորդ մեծագոյն քաղաքը` Շուշին, որ բռնագրաւող ազերիներու զինուորական վերջին կայանն էր եւ ամիսներէ ի վեր կը պատուհասէր Ստեփանակերտը, Քարինտակը եւ հայկական այլ օճախներ, շաբաթ արեւածագին վերջնականապէս ազատագրուեցաւ հայ ազատամարտիկներու կողմէ, մօտաւորապէս 24 ժամ տեւած ահեղ ճակատումներէ եւ քաղաքին մէջ մղուած սուինամարտերէ ետք»:
* * *
Իսկ 13 մայիս 1992-ի թիւով եւ «Ստալինեան սխալ մը սրբագրուեցաւ Արցախեան ոճով» ակնարկին մէջ կ՛ըսուէր.
«Արցախի ազատամարտիկները անցեալ շաբաթավերջին ի վերջոյ ստիպուեցան Մեծն Աղեքսանդրի ոճին դիմել, քանդելու համար Արցախի մէջ ազերիական վերջին Գորդեան Հանգոյցը եւ ազատագրեցին հայկական Շուշին:
Բուռ մը ազատամարտիկներ, տասնեակ մը նահատակներու` գիտակից մահուան գիրկը նետուող հերոսներուն արեան գնով, իրագործեցին ազերիներու կողմէ «աներեւակայելի» նկատուող բան մը: Անոնք իրենց սուիններով ու զէնքերով կատարեցին Արցախի նկատմամբ 20-ական տարիներուն գործուած ստալինեան սխալը: Այսօր, կամայականօրէն Ազրպէյ ճանի նուէր տրուած Արցախը այլեւս ամբողջովին հայկականացած է:
«… Անգին կեանքերու գնով է, որ ազատագրուեցաւ Շուշին: Կարծէք, թէ հայուն «ճակատագրուած» է անպայման արեան տուրք վճարել, իր իրաւունքներուն հաստատման եւ պատմական սխալներու սրբագրումին համար:
«… Յարգանք` հերոս նահատակներուն, հայ մամիկներուն ու պապիկներուն օրհնութիւն` Արցախի քաջարի պաշտպաններուն, արցախցի հերոսական ժողովուրդին ու անոնց բարձրացուցած ջահին հետեւորդներուն»:
