ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ
Հայ առաքելական եկեղեցւոյ Միացեալ Նահանգներու Արեւմտեան թեմի առաջնորդ Յովնան արք. Տէրտէրեան նախորդ շաբաթ հրապարակեց խիստ վիճայարոյց յայտարարութիւն մը, որ մեծ աղմուկ բարձրացուց` խորացնելով Նիկոլ Փաշինեանի եւ Հայ առաքելական եկեղեցւոյ միջեւ առկայ լարուած յարաբերութիւնները:
Վերջերս Յովհան արքեպիսկոպոս նաեւ միացեալ յայտարարութիւն ստորագրեց ինը այլախոհ այլ բարձրաստիճան հոգեւորականներու եւ Փաշինեանի հետ` կոչ ուղղելով Գարեգին Բ. Ամենայն Հայոց կաթողիկոսին հրաժարական տալու` Եկեղեցւոյ բարեփոխման պատրուակով: Անհեթեթ է հաւատալ, որ այս ապստամբ հոգեւորականները ի զօրու են բարեփոխել Եկեղեցին, քանի որ անոնցմէ ոմանք անբարոյական եւ քրէական ծանր արարքներ կատարած են: Ազգային անվտանգութեան ծառայութիւնը շանթաժի ենթարկած է զանոնք` սպառնալով հրապարակել անոնց յանցագործութիւններն ու ապօրինի գործերը, որուն պատճառով անոնք հարկադրուած եղած են միանալ Փաշինեանի հակաեկեղեցական արշաւին:
Վեց ամիս շարունակ կաթողիկոսին հրաժարականը պարտադրելու անյաջող արշաւէն ետք վարչապետը փոխած է մարտավարութիւնը` ճնշում բանեցնելով կարգ մը հոգեւորականներու վրայ, որպէսզի կաթողիկոսը պաշտօնանկ ընելու մէջ միանան իրեն` այդպիսով պառակտում յառաջացնելով Եկեղեցւոյ մէջ:
Կան քանի մը լուրջ խնդիրներ այն քայլերուն մէջ, զորս կը փորձեն իրականացնել Փաշինեանն ու դժգոհ հոգեւորականները.
1) Վարչապետը կը խախտէ սահմանադրութեամբ ամրագրուած Եկեղեցւոյ եւ պետութեան բաժանման սկզբունքը` միջամտելով Եկեղեցւոյ ներքին գործերուն:
2) Վերջին կիրակի օրերուն Փաշինեան աջակցած է կարգալոյծ եղած որոշ «հոգեւորականներ»-ու` մասնակցելով անոնց կողմէ Հայաստանի քանի մը եկեղեցիներու մէջ մատուցուած չարտօնուած պատարագներուն:
3) Մասեացոտնի թեմի առաջնորդ Գէորգ եպս. Սարոյեանը դատ բացած է կաթողիկոսին դէմ` զայն փոխարինելու համար: Դատաւորը, Փաշինեանի հրամանով, վերահաստատեց առաջնորդը` այդպիսով խախտելով Հայաստանի սահմանադրութիւնը եւ Մարդու իրաւունքներու եւրոպական դատարանի (ՄԻԵԴ) դրոյթները: Հայ առաքելական եկեղեցին պէտք է ՄԻԵԴ-ին բողոք ներկայացնէ Հայաստանի կառավարութեան դէմ` խախտելուն համար Եւրոպական դատարանի այն դրոյթները, որոնք կ՛արգիլեն պետութեան` միջամտել Եկեղեցւոյ ներքին որոշումներուն:
Արքեպիսկոպոս Տէրտէրեան նախորդ շաբաթ իր յայտարարութեան մէջ թուարկեց կաթողիկոսին դէմ ըլլալու 11 պատճառներ: Կը ներկայացնեմ իմ հակափաստարկներս.
Յիսուս Քրիստոս ըսած է. «Թող առաջինը քարը նետէ ան, որ անմեղ է» (Յովհաննէս 8:7): Յիսուսը նաեւ ըսած է. «Կեղծաւո՛ր, նախ քու աչքիդ գերանը հանէ, ապա կը տեսնես, թէ ինչպէ՛ս եղբօրդ աչքէն շիւղը հանես» (Մատթէոս 7:5): Այս աշխարհին մէջ ոչ ոք կատարեալ է, ներառեալ` կաթողիկոսը, բայց անոնք, որոնք կը քննադատեն զայն, պէտք է մաքուր ձեռքեր ունենան եւ ամէն բանէ առաջ ճշմարտութիւնը ըսեն:
Արքեպիսկոպոս Տէրտէրեանը կաթողիկոսը կը մեղադրէ հետեւեալներուն մէջ.
1.- Ծածկած է Արշակ արքեպիսկոպոսի ենթադրեալ անպարկեշտ արարքը. ան հերքած է այս անհիմն մեղադրանքը: Զայն անարդարօրէն ձերբակալած եւ բանտարկած են: Բարոյական անպարկեշտութեան մեղադրանքը, նոյնիսկ եթէ ճիշդ է, յանցանք չէ, որուն համար անձը կրնայ օրինականօրէն հետապնդուիլ կառավարութեան կողմէ:
2.- Յորդորած է կարգալոյծ վանականը եւ անոր մայրը` մասնակցիլ կառավարութեան դէմ բողոքի ցոյցին: Ասիկա բացարձակ սուտ է:
3.- Չէ արձագանգած կուսակրօնութեան երդումը խախտելու վերաբերող մեղադրանքներուն: Բամբասանքները ապացուցուած փաստեր չեն, իսկ լուրերը չհերքելը մեղաւորութեան ապացոյց չէ: Արեւմտեան թեմի առաջնորդին մասին եւս բամբասանքներ շրջան կ՛ընեն, սակայն ան անոնցմէ ոչ մէկը հերքած է:
4.- Լռութիւն կը պահէ Ազգային անվտանգութեան ծառայութեան կողմէ իր եղբօր` Ռուսիոյ եւ Նոր Նախիջեւանի առաջնորդ Եզրաս արքեպիսկոպոսին ուղղուած մեղադրանքին գծով, թէ ան օտարերկրեայ գործակալ է: Ասիկա եւս կեղծ մեղադրանք է` հիմնուած կեղծ փաստաթուղթի վրայ: Այնուհանդերձ, Եզրաս արք. Ներսիսեանը հերքած է այդ մեղադրանքը:
5.- Չեն բացայայտած Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի ֆինանսները: Արքեպիսկոպոս Տէրտէրեանը պէտք է աւելի շատ մտահոգ ըլլայ այն փաստով, որ Արեւմտեան թեմը Սուրբ Ղեւոնդի տաճարի համալիրը Քալիֆորնիոյ Պըրպանք քաղաքին մէջ կառուցած է հանրութենէն հաւաքուած տասնեակ միլիոնաւոր տոլարներով, սակայն չեմ յիշեր, որ տեսած ըլլամ հաշուետուութիւն այն մասին, թէ ինչպէ՛ս ծախսուած են այդ գումարները:
6.- Արքեպիսկոպոս Տէրտէրեանի գլխաւորած բարեփոխումներու յանձնաժողովին կողմէ մշակուած եկեղեցական կանոնադրութիւնները մնացած են թուղթի վրայ: Ինչո՞ւ ան այսքան տարիէ չէ բողոքած այս անգործութեան համար եւ ինչո՞ւ միայն հիմա իր ձայնը կը բարձրացնէ` վարչապետին կողմէ Եկեղեցւոյ դէմ քաղաքական արշաւին միանալէ ետք:
7.- Միանձնեայ գործելաոճը: Նմանատիպ մեղադրանքներ կան նաեւ արքեպիսկոպոս Տէրտէրեանի գերիշխող ղեկավարման ոճին վերաբերեալ: Օրինակ` ոչ ոք կը համարձակի բարձրաձայնել, երբ ան հոգեւորականներ կը նշանակէ պաշտօններու վրայ` առանց Թեմական խորհուրդին հետ խորհրդակցելու:
8.- Եկեղեցւոյ քաղաքականացումը եւ «պետութեան խաղաղութեան օրակարգին» հակադրուիլը: Եկեղեցին չի կրնար լուռ մնալ` ականատես ըլլալով Փաշինեանի կործանարար գործողութիւններուն: Ան չի կրնար խաղաղութիւն հաստատել` անվերջ զիջումներ ընելով Հայաստանի թշնամիներուն: Եկեղեցին դէմ է ոչ թէ պետութեան, այլ` գործող իշխանութիւններու պարտուողական քաղաքականութեան:
9.- Իր քննադատները վարկաբեկելու համար ընդյատակեայ լրատուական արշաւ կը մղէ: Արքեպիսկոպոս Տէրտէրեանը կը սխալի կաթողիկոսը ներկայացնելով իբրեւ հասարակութեան հետ կապերու մասնագէտ:
10.- Եկեղեցւոյ թուլացումը, «ժողովուրդը աղանդներու ճիրաններուն մէջ ձգելը»: Ասիկա շարունակական խնդիր է Հայաստանի անկախացումէն ի վեր: Սխալ է մեղադրել միայն գործող կաթողիկոսը: Արքեպիսկոպոս Տէրտէրեանը պէտք է աւելի շատ մտահոգ ըլլայ Լոս Անճելըսի մէջ առկայ խնդիրներով, ուր մեծապէս տարածուած է աղանդաւորական գործունէութիւնը, մարմնավաճառութիւնը եւ թմրամոլութիւնը:
11.- «Հակապետական եւ առճակատման քաղաքականութիւն» վարելը: Ասիկա 8-րդ կէտին կրկնութիւնն է: Եկեղեցին «հակապետական» չէ: Ան դէմ է այս վարչակազմին, որ կը կործանէ երկիրը:
Ամփոփելով` արքեպիսկոպոս Տէրտէրեանն անկեղծ չէ Եկեղեցւոյ հասցէին իր քննադատութիւններուն մէջ: Իբրեւ 36 տարուան առաջնորդ (Քանատա` 1990-2003 եւ Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներ 2003-էն մինչ օրս) եւ Գերագոյն հոգեւոր խորհուրդի անդամ` ան մինչեւ օրս հնազանդօրէն ծառայած է կաթողիկոսին` առանց որեւէ բողոքի:
Անոր բարձրացուցած բոլոր հարցերը` ճիշդ թէ սխալ, պէտք է քննարկուին ներքին կարգով` համաձայն Եկեղեցւոյ վաղուց հաստատուած ընթացակարգերուն: Եկեղեցւոյ կեղտոտ լուացքը հրապարակայնացնելը կը վնասէ Հայ առաքելական եկեղեցւոյ եւ կը վանէ հաւատացեալները:
Հայոց եկեղեցւոյ եւ հայ ժողովուրդին շահերէն չի բխիր, որ արքեպիսկոպոս Տէրտէրեանը միանայ Փաշինեանի քաղաքական արշաւին, որուն միակ նպատակը ոչ թէ Եկեղեցւոյ բարեփոխումն է, այլ` յունիսին կայանալիք խորհրդարանական ընտրութիւններէն ետք իր վարչապետի պաշտօնի երկարաձգումը:
Շատեր այն կարծիքին են, թէ արքեպիսկոպոս Տէրտէրեանի այս անխոհեմ քայլին միակ պատճառը այն է, որ Փաշինեան անոր խոստացած է յաջորդ կաթողիկոսը դարձնել:
Միացեալ Նահանգներու Արեւմտեան Թեմական խորհուրդը պէտք է քննարկէ արքեպիսկոպոս Տէրտէրեանը փոխարինելու հարցը` նոր առաջնորդի ընտրութիւններ կայացնելով:
Ժամանակն է, որ Հայոց եկեղեցին կարգալոյծ ընէ Տէրտէրեանն ու միւս բոլոր հոգեւորականները, որոնք խախտած են իրենց կրօնական երդումները եւ միացած` վարչապետ Փաշինեանին, որ պատրաստ է զոհաբերել Եկեղեցւոյ եւ պետութեան շահերը` յանուն իր սեփական քաղաքական նկրտումներուն:
