ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ
Անթիլիասի տպարանէն 2025-ին լոյս տեսաւ «Խաչիկ Պապիկեան հրատարակչական հիմնադրամ»-ի թիւ 18 հատորը` «Արցախի դէմ իրականացուած ցեղասպանութեան գիտաժողովի նիւթեր», բաղկացած` 362 էջերէ:
«Մտածումներ ու առաջադրութիւններ հայկական աշխարհը դիմագրաւող տագնապներուն ու զարգացումներուն գծով» խօսքին մէջ Արամ Ա. վեհափառ կ՛ըսէ, որ հայ ժողովուրդը կ՛ապրի իր ժամանակակից պատմութեան ամէնէն ճակատագրական փուլերը:
Հայաստանի եւ սփիւռքի ռազմավարութեան վրայ կեդրոնանալով վեհափառը կը շեշտէ, որ անհրաժեշտ է համոզուիլ, թէ Արցախի հարցը չէ լուծուած եւ ան կը մնայ առաջնահերթ` համահայկական օրակարգի վրայ: Իսկ Արցախի հայութեան վերադարձը պէտք է երաշխաւորել միջազգային օրէնքի լոյսին տակ:
«Ազրպէյճան. պատմութեան կեղծարարութիւնը պետական քաղաքականութիւն» յօդուածին մէջ փրոֆ. Աշոտ Մելքոնեան կ՛ըսէ, որ նոր ժամանակներուն ասպարէզ իջած եւ իրենց նուաճողական քաղաքականութեամբ յայտնի ազգերէն շատերուն, յատկապէս` թրքալեզու ժողովուրդներուն բնորոշ է սեփական պատմութիւնը կեղծելու վարքագիծը: 1918-ին պատմական Աղուանքի մէջ կազմաւորուած թրքական պետութիւնը կոչուեցաւ Ազրպէյճան, եւ յառաջ մղուեցաւ անոր «աղուանական» տեսութիւնը:
«Մեծ Ազրպէյճան ծրագիրը համաթրքական հայեցակարգում. պատմութիւն եւ արդի մարտահրաւէրներ» յօդուածին մէջ փրոֆ. Գէորգ Ստեփանեան կ՛ըսէ, որ «Մեծ Ազրպէյճան» ծրագիրի ռազմավարական եւ մարտավարական բաղադրիչներն են` բռնագրաւուած տարածքներու բնիկ ժողովուրդներու ցեղասպանութիւն, մշակութային, հոգեւոր ժառանգութեան եւ քաղաքական պատմութեան իւրացում:
«Ազրպէյճանի հակահայ ժողովրդագրական քաղաքականութիւնը Արցախում 1921-2003 թթ.» յօդուածին մէջ փրոֆ. Գայիանէ Յովհաննիսեան կ՛ըսէ. որ Լեռնային Ղարաբաղի մէջ խորհրդային ժամանակաշրջանին Ազրպէյճանի կողմէ գործադրուած է հակահայ ժողովրդական քաղաքականութիւն, որուն պատճառով մարզին ազգագրական պատկերը զգալիօրէն փոխուած է: Նոյն քաղաքականութիւնը շարունակուած է` յանգեցնելով հայ բնակչութեան ամբողջական զտման:
«Հարաւային Կովկաս. թրքական գործօնը եւ Հայաստանը» յօդուածին մէջ փրոֆ. Ռուբէն Սաֆրաստեան դիտել կու տայ, որ Թուրքիա խրախուսելով Ազրպէյճանի յարձակողական նկրտումները Արցախի դէմ, օգնեց անոր 44-օրեայ պատերազմին եւ հասաւ ստեղծուած սթաթուս-քուոյի փոփոխութեան յօգուտ Թուրքիոյ եւ թուլցուց Ռուսիոյ դիրքերը:
Սիւնիքը աշխարհաքաղաքական հանգոյց եւ Իրանի դիրքորոշումը» յօդուածին մէջ Կարէն Խանլարեան կ՛ընդգծէ Սիւնիքի աշխարհաքաղաքական դերը համաթրքական ծաւալապաշտութեան խափանման գործին մէջ. ան կը նշէ, որ Սիւնիքը Իրանի համար փոքր դարպաս մըն է դէպի Հայաստան եւ տարածաշրջան:
«Փանթուրքիզմը եւ փանիսլամիզմը` թուրք-ազրպէյճանական ռազմաքաղաքական եւ տնտեսական գործակցութեան հիմք» յօդուածով Ահարոն Շխրտըմեան կ՛ըսէ, որ Ալիեւ եւ Էրտողան վարագոյրի ետին համաթուրանական օրակարգ կը հետապնդեն Հայաստանի դէմ:
Փրոֆ. Արմէն Մարուքեան կ՛անդրադառնայ Արցախի եւ Հայաստանի դէմ Ազրպէյճանի սանձազերծած պատերազմին քարոզչական եւ տեղեկատուական դրսեւորումներուն:
«Ցեղասպանութեան հետեւանքներ եւ իրաւական հետապնդում. Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան դիմումի նախադէպ» յօդուածին մէջ դոկտ. Նորա Պայրագտարեան կ՛ըսէ, որ Միջազգային արդարութեան ատեանին առջեւ Հայաստանի պետութեան բարձրացուցած դատը կարեւոր քայլ է. կը նշէ, որ դատական հայցը կ՛ընդգրկէ Ղարաբաղի ժողովուրդի վերադարձի եւ ապահովութեան հարցերը:
Դոկտ. Իսկուհի Աւանէսեան կը խօսի 44-օրեայ պատերազմի ընթացքին Արցախի խաղաղ բնակչութեան նկատմամբ Ազրպէյճանի ցեղասպանական գործողութիւններու մասին: Իսկ փրոֆ. Վահրամ Բալայեան կը խօսի 2023 Սեպտեմբեր 19-ին ռազմական գործողութիւններու եւ անոնց հետեւանքներու մասին:
Եղիա Թաշճեան կը խօսի աշխարհաքաղաքական մարտահրաւէրներու եւ հայկական արտաքին քաղաքական ընտրութիւններու մասին:
«Ազրպէյճանի կիրարկած ցեղասպանական քաղաքականութեան դիմաց Երեւանի եւ միջազգային համայնքի արձագանգները» յօդուածին մէջ Շահան Գանտահարեան կ՛ըսէ, որ Արցախի դէմ Ազրպէյճանի սանձազերծած պատերազմը պաշտօնական Երեւան օրին բնութագրեց իբրեւ ցեղասպանութիւն կամ ցեղային զտում: Իրենց կարգին ցեղասպանագէտներ եւ իրաւագէտներ, ինչպէս նաեւ ֆրանսացի մտաւորականներ արձանագրեցին Ազրպէյճանի կողմէ գործուած ցեղասպանական եւ ցեղային զտման քաղաքականութիւնը:
Դոկտ. Արփինէ Բաբլումեան կը խօսի Արցախի հայութեան բռնագաղթի ու հայրենազրկման գծով միջազգային մամուլի անդրադարձի մասին:
«ԼՂՀ-ի միջնորդական եւ բանակցային գործընթացի ձախողեցման պատճառները» յօդուածին մէջ դոկտ. Հրայր Պալեան կը շեշտէ, որ խաղաղութիւն ստանալու համար պէտք է պատերազմի պատրաստուիլ: Առանց հակամարտող կողմերու միջեւ ուժերու հաւասարակշռութեան, տկար կողմը կը մնայ խաղաղութիւն մուրալու դերին մէջ, կը յայտնէ ան:
Դոկտ. Խաչիկ Տէր Ղուկասեան կ՛անդրադառնայ Արցախը սփիւռքեան օրակարգի վրայ (վերա)սահմանելու հեռանկարի մասին:
Դոկտ. Մելանիա Բալայեան, Լեռնիկ Յովհաննիսեան եւ Արմինէ Տիգրանեան իրենց ելոյթներուն մէջ անդրադարձած են Ազրպէյճանի կողմէ Արցախի մշակութային ժառանգութեան իւրացման եւ ոչնչացման քաղաքականութեան:
Հատորին մէջ լոյս տեսած գիտաժողովին նիւթերէն եզրակացնելով կարելի է հաստատել, որ արցախահայութեան իրաւունքները անհրաժեշտ է հետապնդել հետեւողական եւ համապարփակ համազգային քաղաքականութեամբ:
