29 մարտին Երեւանի Ազատութեան հրապարակին մէջ արցախահայութեան իրաւունքներու պաշտպանութեան նուիրուած մարդաշատ հանրահաւաք տեղի ունեցաւ` սկիզբ առնելով Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Արցախի քայլերգներով: Հանրահաւաքին կը մասնակցէին հազարաւոր արցախցիներ: Հրապարակ բերուած էր Արցախի հսկայ դրօշը:
Հանրահաւաքի օրակարգային հիմնական հարցերն են` Արցախի ժողովուրդի հաւաքական վերադարձի հարցի յառաջ մղումը, Հայաստանի մէջ արցախցիներու ընկերային եւ այլ իրաւունքներու պաշտպանութիւնը, գերիներու ազատ արձակման ջանքերը եւ Արցախի մշակութային ժառանգութեան ու մասնաւոր սեփականութեան պաշտպանութիւնը:
Հանրահաւաքի մասնակիցները մէկ վայրկեան լռութեամբ յարգեցին արցախեան պատերազմներուն զոհուած հերոսներու յիշատակը:
Դադիվանքի նախկին վանահայր Յովհաննէս քհնյ. Յովհաննիսեան Տէրունական աղօթքը արտասանեց:
Ապա յաջորդեցին ելոյթներ օրակարգային հարցերու շուրջ:
Հանրահաւաքին ներկայացուեցաւ պահանջագիր` ուղղուած Հայաստանի Հանրապետութեան իշխանութիւններուն եւ միջազգային հանրութեան:
Ստորեւ` պահանջագիրին ամբողջական բովանդակութիւնը:
Մենք` մեր պատմական հողից բռնի տեղահանուած եւ բռնազաւթման ու ցեղասպանութեան զոհ դարձած Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղի) Հանրապետութեան բնակիչներս եւ Արցախի արժէքը գիտակցող հայերս, համախմբուած մայր հայրենիքում` Հայաստանի Հանրապետութիւնում, բարձրացնում ենք մեր ձայնը` ի պաշտպանութիւն մեր իրաւունքների, արժանապատուութեան եւ ապագայի: Մեր պահանջները հիմնուած են միջազգային իրաւունքի հիմնարար սկզբունքների, մարդու իրաւունքների համընդհանուր կանոնների, ազգերի ինքնորոշման անօտարելի իրաւունքի, պատմական արդարութեան եւ համազգային արժանապատուութեան վրայ:
1.- Նախաձեռնողական, հետեւողական եւ պատասխանատու կերպով իրականացնել իրաւական, քաղաքական եւ դիւանագիտական բոլոր հնարաւոր քայլերը` ապահովելու Արցախի ժողովրդի հաւաքական վերադարձը հայրենի հող եւ այնտեղ անվտանգ, արժանապատիւ, կայուն ու ինքնորոշուած կեանքը: Այս առումով, հարկ է կատարել 2023 թուականի նոյեմբերի 17-ի ՄԱԿ-ի Արդարադատութեան միջազգային դատարանի որոշումը եւ Ազրպէյճանի հետ բանակցութիւններում առաջ քաշել այդ իրաւունքի պատշաճ իրացման հարցը:
2.- Մինչ այդ` պահանջում ենք Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան կողմից կայուն եւ արժանապատիւ կեանքի պայմանների ապահովում Արցախի ժողովրդի համար, ներառեալ`
. բնակարանային վարձի աջակցութեան ծրագրի անվերապահ շարունակութիւն` մինչեւ տուեալ ընտանիքի բնակարանային կարիքի պատշաճ բաւարարումը,
. նոր, արդար եւ արդիւնաւէտ բնակարանային ծրագրի մեկնարկ, որը հիմնուած կը լինի ընտանիքների կարիքների համապարփակ հաշուառման, համայնքային բնակութեան խթանման, բնակարանաշինութեան խրախուսման, արտագաղթի կանխման եւ այլ առանցքային սկզբունքների վրայ,
. զբաղուածութեան արդիւնաւէտ ծրագրերի իրականացում, որոնք բնակարանային կարիքների ապահովման հետ ներդաշնակ կերպով կ՛ապահովեն բռնի տեղահանուած արցախցիների շրջանում գերիշխող աղքատութեան յաղթահարումը, կայուն ու արժանապատիւ եկամտի ձեւաւորումը եւ եղած ներուժի իրացումն ու զարգացումը:
1.- Կազմակերպել միջազգային օժանդակութեան համաժողով` նշուած եւ այլ մարդասիրական ու զարգացման բնոյթի հիմնարար ծրագրերի իրականացման նպատակով ներգրաւելու արտաքին մեծածաւալ միջոցներ եւ խուսափելու Հայաստանի Հանրապետութեան ժողովրդի ուսերին ծանրացող երկարաժամկէտ ֆինանսական բեռի աւելացումից:
2.- Հրաժարուել Հայաստանի Հանրապետութեան քաղաքացիութեան հարկադրման արհեստական քաղաքականութիւնից եւ վերադարձնել արցախցիներին իրենց Հայաստանի Հանրապետութեան քաղաքացիութիւնը` հնարաւորութիւն տալով բոլորին օգտուելու քաղաքացու իրաւունքներից եւ ստանձնելու դրանից բխող պարտաւորութիւնները:
3.- Վերանայել արցախցիների կուտակած կենսաթոշակային գումարների վերաբերեալ Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան հակասահմանադրական որոշումը` հնարաւորութիւն տալով իւրաքանչիւր անձի ինքնուրոյն կերպով տնօրինել իր կուտակած միջոցները:
4.- Զերծ մնալ հայ ժողովրդի ներսում եւ յատկապէս արցախցիների հանդէպ նաեւ իշխանական շրջանակներից վարուող ատելութեան քարոզից եւ անխտիր կերպով պատժել բոլոր նման դրսեւորումների հեղինակներին:
5.- Առաւելագոյնը կատարել Ազրպէյճանում պատանդառուած ու խոշտանգուող հայերի պաշտպանութեան եւ հրատապ ազատ արձակման ուղղութեամբ, այդ թւում` Ազրպէյճանի հետ համապատասխան բանակցութիւնների վարման, միջազգային իրաւական ու քաղաքական մեքանիզմների կիրառման, ալիեւեան վարչակարգի դէմ միջազգային պատժամիջոցների առաջմղման եւ այլ ճնշման գործիքակազմերով: Ուշադրութեան կենտրոնում պահել նաեւ անհետ կորած հայերի ճակատագրերի պարզման պարտաւորութեան իրականացումը:
6.- Հետեւողական ու հրապարակային կերպով բարձրացնել Արցախի հայկական հոգեւոր-մշակութային ժառանգութեան եւ հանրային ու մասնաւոր սեփականութեան պաշտպանութեան հարցը միջազգային ատեաններում` հետամուտ լինելով հէնց Հայաստանի Հանրապետութեան հայցերի հիման վրա ընդունուած միջազգային դատական վճիռների կատարմանը: Այդ առումով խիստ կարեւոր է համակարգուած կերպով միջազգային հանրութեանը ներկայացնել ազրպէյճանական իշխանութիւնների կողմից իրականացուող մշակութային ժառանգութեան եւ մասնաւոր ու հանրային գոյքի ոչնչացման ու իւրացման համակարգային ու շարունակական դէպքերը` պահանջելով մշտադիտարկման միջազգային մեքանիզմների աշխուժացում եւ պատժամիջոցների կիրառում:
7.- Ապահովել Հայաստանի եւ/կամ գործընկեր պետութիւնների կողմից Միջազգային քրէական դատարան պետական դիմումների ներկայացումը` Արցախի ժողովրդի բռնի տեղահանման եւ այլ միջազգային յանցագործութիւնների հետաքննման ու պատժման խնդրանքով:
8.- Զերծ մնալ միջազգային դատարաններում Ազրպէյճանի դէմ ներկայացուած գանգատներից հրաժարուելու խիստ վտանգաւոր մօտեցումից, ինչը մեծապէս եւ ուղղակիօրէն կը խախտի Արցախի ժողովրդի եւ բազմաթիւ այլ հայերի իրաւունքները` առանց դրանց պաշտպանութեան եւ վերականգնման որեւէ այլընտրանքային ու համարժէք մեքանիզմի առկայութեան:
9.- Խուսափել ղարաբաղեան հակամարտութեան կարգաւորման միջազգային ճանաչուած ձեւաչափի` ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խմբի լուծարման որեւէ քայլից, ինչպէս նաեւ վերսկսել Մինսքի խմբի ձեւաչափով բանակցութիւնները Արցախի ժողովրդի իրաւունքների պաշտպանութեան ու վերականգնման համար:
10.-Արցախի ժողովրդի վերաբերեալ ներպետական եւ արտաքին քաղաքական բոլոր որոշումների կայացման գործընթացներում ապահովել նրա օրինական ներկայացուցիչների պատշաճ ներգրաւումը եւ հաշուի առնել Արցախի ժողովրդի ձայնը` բացառելով ապօրինի ու ինքնակոչ որոշումների ընդունումը:
Մենք` Արցախի բռնագաղթած քաղաքացիներս ու Արցախի արժէքը գիտակցող հայերս, այս պահանջագրով ոչ միայն արտայայտում ենք մեր կորստի ցաւն ու ծանրագոյն կացութիւնը, այլ նաեւ` մեր վճռականութիւնը` պաշտպանելու մեր իրաւունքները` թէ՛ Հայաստանում, թէ՛ միջազգային հարթակներում:
Սա կոչ է արդարութեան, յանուն լուսաւոր ապագայի, յանուն մեր համազգային արժանապատուութեան, յանուն տարածաշրջանի կայուն, արդար ու արժանապատիւ խաղաղութեան, յանուն Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Հայոց հայրենիքի յարատեւման:
