Հրանուշ Յակոբեանի Գիրքին` «Հայրենիք-Սփիւռք Գործակցութեան
Տասնամեայ Ուղին» Գիրքի Հրատարակութեան Առիթով
ՍԵԴԱ ՄԱՐԿՈՍԵԱՆ-ԽՏԸՇԵԱՆ
Սփիւռքի նախարարը երախտագիտութեան խոր զգացումներով կ՛անդրադառնայ անցնող տասնամեակներուն` սկսած 1946-էն մինչեւ մեր օրերը երկարող ժամանակահատուածին, իւրաքանչիւր տասնամեակին սփիւռքի ունեցած ներդրումին, բարեգործական ծրագիրներով` նիւթական եւ շինարարական աջակցութեամբ, Հայաստան-սփիւռք գործակցութեան զարգացման համար:
Բոլոր հանդիսութիւններուն, համագումարներուն, ցուցահանդէսներուն, տօնակատարութիւններուն, աշխարհի ո՛ր անկիւնն ալ տեղի ունեցան անոնք, հասաւ բոլորին: Վարար, համակող ու հայրենաշունչ խօսքերով հրդեհեց գաղութները` բորբոքելով անոնց սրտերուն մէջ հայրենիք տունդարձի կրակը: «Դարձաւ կամուրջ` մահուան ափերէն դէպի գալիքը լուսաշող» եւ «Մեսրոպի սուրբ հանճարով դարձաւ յոյս ու դրօշ»:
Պատմութիւնը չի կրնար ուրանալ այն հսկայ, ընդարձակ ու անկողմնակալ գործունէութիւնը, զոր ծաւալեց սփիւռքի նախարարութիւնը` յանձին Հրանուշ Յակոբեանին, որ ընդգրկեց ամբողջ սփիւռքը` Միջին Արեւելքէն, Եւրոպա եւ Ամերիկաներ:
Համայնքներու բոլոր կողմերուն, բոլոր յարանուանութիւններուն ու պատկանելիութիւններուն հետ պահեց հաւասար հեռաւորութիւն եւ գիտցաւ բոլորը, անխտիր բոլո՛րը գոհացնել իր ներկայութեամբ եւ մասնակցութեամբ: Ի պատիւ իրեն` ճանչցաւ սփիւռքը եւ անոր հոգեբանութիւնը, ճանչցաւ անոր կարիքները, որոնք կը կիզակէտէին հայ ինքնութեան, լեզուի, հայապահապան գործընթացին վրայ, եւ բազմակողմանի յարաբերութիւններով դարձաւ սփիւռքի խօսնակը Հայաստանի պետութեան մօտ: Դարձաւ «կռունկ, որ ետ բերաւ բոլոր պանդուխտներին»:
«Արի տուն» ծրագիրով իրականացաւ` «Գնա՛, կռունկ, հայոց արտից ծիլ տար կանաչ պանդուխտներին ու ետ դարձիր», բանաստեղծին երազը:
Գնաց ամէնուրեք ու Մեսրոպի սուրբ բարբառով ու Սեւակի ու Չարենցի հանճարով ոգեւորեց զանգուածները ու «ետ բերաւ բոլոր պանդուխտներին»:
Պահեց երկկողմանի յարաբերութիւնները` միշտ բարձր մակարդակի վրայ պահելով Հայաստանի դիմագիծը յաչս սփիւռքին:
Հանգանա՞կը սփիւռքի նախարարութեան տասը տարիներու գործունէութեան: Եթէ չափելու ըլլանք, նոյնքան ստուար էջեր կը լեցնեն, ինչպէս եռահատոր գիրքերը` «Հայրենիք-սփիւռք գործակցութեան», ուր տակաւին պետական զեկոյցներու թղթածրարները չեն պարփակուիր:
Կազմակերպեց` Հայաստան-սփիւռք համաժողովներ ու խորհրդաժողովներ, համահայկական գիտաժողովներ, մասնագիտական արհեստագիտական համագումարներ` իրաւագէտներու, պատմաբաններու, իրաւաբաններու, լրագրողներու, բժիշկներու, ճարտարագէտներու, տնտեսագէտներու հետ, ուր կ՛արտացոլան բազմաբնոյթ ու բազմակողմանի տաղանդը ձեռնհասօրէն վարելու նախարարութեան պահանջները` Հայաստան-սփիւռք յարաբերութիւններու սերտ գործակցութեան եւ փոխադարձ հասկացողութեան դժուարին ու խրթին գործունէութեան մէջ:
Կազմակերպեց հայապահպանման փառատօներ` «Մէկ ազգ, մէկ մշակոյթ» տարազումով, որ դարձաւ աւելի մշակոյթի ներուժի համախմբում` մեծ աշխուժութիւն յառաջացնելով հայրենիքի եւ սփիւռքի մէջ:
Գումարուեցան խորհրդաժողովներ եւ քննարկուեցան Հայաստան-սփիւռք գործակցութեան հիմնահարցեր, կարելիութիւններ եւ առաջնահերթութիւններ: Այս բոլորին իբրեւ արդիւնք` ստեղծուեցաւ Սփիւռքագիտութեան կեդրոն, կայացան Հայաստան-սփիւռք համաժողովներ, Հայաստանի մէջ տարբեր-տարբեր արհեստագիտական խմբաւորումներու հետ հանդիպումներ, ուր քննարկուեցան երկկողմանի յարաբերութիւններով ձեռք ձգելիք դրական արդիւնքները` երկուստեք շահաւէտ ու օգտակար հանդիսանալու նպատակներով: Կազմակերպուեցան` ուսուցիչներու պատրաստութեան եւ վերաորակաւորման յատուկ աշխատանքային վարժութիւններ, դասագիրքերու պատրաստութիւն, հայրենի գրականութեան առաքում, պետական անձնաւորութիւններու ուղեւորութիւններ` սփիւռքի գաղթօճախները այցելելու հայ համայնքներուն: Զարգացաւ եւ աշխուժացաւ գործակցութիւնը, ամրապնդուեցան կապերը, խթանուեցաւ հայրենադարձութիւնը, հզօրացան հայկական ցանցերը: Քաջալերուեցաւ եւ պայմաններու դիւրութիւններ ընծայուեցան քաղաքացիութիւն ստանալու համար, եւ բազմահազար հայորդիք դարձան Հայաստանի քաղաքացի: Երազ, որ ամէն մէկ սփիւռքահայ կը կրէր իր կուրծքին տակ, ունենալ` հայ ծնած ըլլալու պատկանելիութեան հաստատագիրը:
Հայաստան-սփիւռք գործակցութիւնը կը զգենուր հետզհետէ աւելի կազմակերպուած, թիրախաւորուած ու համատարած տարողութիւն:
Ձեռնհասօրէն վարեց այս բոլորը եւ ներկայացուց նախարարութեան ռազմավարական ծրագիրները` կապերու ամրապնդման հետամուտ ըլլալով իւրաքանչիւր հատուածի, համայնքի, կառոյցի, առանձնախնդիրներուն:
Հարիւրամեակի գործունէութիւնը դարձաւ անկիւնաքարը Հայաստանի եւ սփիւռքի միջեւ գործակցութեան, հարցերու պարզաբանման ու լուծումներուն: Նախարարութիւնը յիրաւի դարձաւ հարիւրամեակի տարելիցին նուիրուած գործունէութիւնը համակարգող ազգային կեդրոն:
«Հայրենիք-սփիւռք գործակցութիւն» եռահատոր գիրքերով պատմութեան կը յանձնուին ոչ անկարելի թուացող Հայաստան-Արցախ-սփիւռք եռամիասնութեան յարաբերութիւններու եւ գործակցութեան հնարաւորութիւններն ու կարելիութիւնները, ինչպէս կը փորձեն ցոյց տալ նոր օրերու մունետիկները:
Այդ գործակցութեամբ եւ ամրապնդուող միասնականութեամբ տարուած հսկայական ճիգերով ու աշխատանքներով հետզհետէ կ՛անհետանային կարծրատիպերը: Սփիւռքը սկսած էր վերջապէս գտնել իր ուղին դէպի հայրենական տուն, իր վերջնական ու յաւերժական կայքը, վերջ դնելով աստանդական ու յոգնաբեկ թափառումներուն, հոգին խաղաղեցնելով հայրենիքի վերաշինութեան աշխատանքներուն իր լուման բերելով:
Սակայն «թաւշեայ յեղափոխութեամբ» տարածուած լոզունգներով իշխանութեան եկած պետական մարդոց սխալներուն, յանցանքներուն, թերութիւններուն ու սայթաքումներուն անդրադառնալով` ըսենք, որ հրապարակ եկող «քայլողները» երազային Հայաստան մը պարգեւելու խոստումներով զաւթեցին իշխանութիւնը եւ առաջին հերթին խզեցին Հայաստան-սփիւռք գործակցութեան պորտալարը` սփիւռքի նախարարութիւնը: Ապա իշխեցին` «ասֆալթին փռելով սեւերն ու պետութիւնը կողոպտողները»: Եւ… ունեցանք` Արցախը` տէ ֆաքթօ ազրպէյճանական տարածքի մէջ ճանչցուած մարզ, նոր աւատապետներ, սնամէջ ու անբովանդակ դիւանագիտութիւն, ապաշնորհ քաղաքական գործիչներ, որոնք հաստատեցին իրենց անձեռնհասութիւնը` իրենց ուժը բանեցնելով միայն փակելով հայրենիքի դռները իշխող պետական այրերուն դէմ բողոքարկողներուն, արգիլելով անոնց մուտքը հայրենական տուն: Երբ նոյն այդ սփիւռքի մէջ քանի մը տարիներ առաջ հայ-թրքական արձանագրութիւններու ստորագրութեան ընթացքին համայն հայութիւնը միահամուռ դէմ կանգնած էր հանրապետութեան նախագահին որոշումին` չստորագրելու համաձայնագիրը, եւ սակայն անոնցմէ ոչ ոք ետ դարձուած էր «Զուարթնոց» օդակայանէն:
«Թաւշեայ յեղափոխութիւնը» մեր ժողովուրդին վիճակեց անստոյգ ու անսահմանելի ապագայ մը:
Այսօր ունինք Հայաստան եւ սփիւռք` կանգնած դէմ դիմաց, խորթացած, իրարու անհաղորդ ու անհաշտ: Կամուրջները քանդուած, յարաբերութիւններն ու գործակցութիւնը խզուած` կը գրուին մեր նորագոյն պատմութեան տխուր ու ցաւալի էջերը` գարշելի լեզուագարութեամբ: Ինչպէս տասնամեակներով հերձեցին մեր ժողովուրդը` կիզակէտելով աւանդական նոյն թշնամիներուն վրայ, եւ ամլութեան մատնեցին մեր ներուժը, այսօր եւս կը գտնուինք միեւնոյն կացութեան մէջ: Թէ վերականգնումի համար քանի՞ տասնամեակ պիտի պահանջուի, եւ ինչպիսի՞ գերմարդկային ճիգ պէտք է, կամ ինչպիսի՞ հրաշք մը պէտք է պատահի, կը մնան անպատասխան:
Բայց գիտենք վստահ, թէ`
«Եղկելի մարդիկ փոշի կը դառնան
Ձեր չար սրտերը, ձեր գործերը սին`
Եւ ժամանակի ձեռքը անտարբեր
կը սրբէ, կ՛աւելէ ձեր հետքերն արնոտ» (Ա. Իսահակեան)
«Հայրենիք-սփիւռք տասնամեայ ուղին» եռահատոր գիրքերով պատմութեան կը յանձնուին Հայրենիք-սփիւռք միասնական գործակցութեան լաւագոյն եւ անկրկնելի փաստերը, ուր կ՛արտացոլացնեն հայու անկոտրելիութիւնը ապացուցող հրաշալի իրագործումներ, որոնցմէ սարսափած թշնամին դիմեց իր նենգ ու վատ միջոցին` երեսուն արծաթով գնելու վարձկան մը եւ փշրելու մեր միասնականութիւնն ու հզօրութիւնը` պառակտելով ու մասնատելով հայրենիքն ու սփիւռքը:
Ատելավառ քարոզչութեամբ կը շարունակուին հայաքանդումն ու Հայաստանը վերացնելու անհրապարակելի գաղտնագրութիւնները, պարտադրելով Հայաստանի Հանրապետութեան` վերանայիլ իր սահմանները, սահմանադրութիւնը, հայոց պատմութեան դասագիրքերը եւ ջնջել Արցախն ու Հայոց ցեղասպանութիւն եզրոյթը հայոց պատմութեան էջերէն, գրականութենէն` հասնելու համար վերջնականապէս, ջնջելու հայու հոգիէն այն ամէն ինչը, որ կը կապէ հայրենիքին հողին ու քարին, այն ամէն ինչը, որ կը կերպարէ հայը` ինքնութիւն, մշակոյթ, պատմութիւն, լեզու, ունենալու համար հայութենէ, ազգայնականութենէ դատարկուած, ոչնչացուած հայ ու անապագայ Հայաստան, հասնելու համար, վերջապէս, ներսէն խորտակելու հայը ու Հայաստանը: Հայաստան մը, ուր օրէ օր թշնամին ներս կը թափանցէ, իսկ պետութիւնը անաղմուկ դէպի «խաղաղութիւն» կ՛երթայ:
* * *
Սակայն պատմութիւնը չի մոռնար իր ազգի ազնուագոյն զաւակները յաւերժութեան յանձնելու, գալիք սերունդներուն որպէս ներշնչման աղբիւր առաջնորդուելու անոնցմով, որոնք գիտցան պահու հրամայականէն թելադրուած սքանչելի գործունէութեամբ կամրջել հայրենիքն ու սփիւռքը, դարբնեցին ոսկեայ օղակը հայրենիքը սփիւռքին զօդող ամրակուռ շղթային` ստեղծելով մէկ ամբողջութիւն եւ մէկ բռունցք, որմէ մեր թշնամիները սարսափած միացան մեզ ճզմելու համար:
Պիտի շրջանցենք այս փուլը եւս եւ վերականգնենք կրկին մեր միասնականութիւնը, ու պիտի երթանք կրկին Սարդարապատի պատի տակ բոլորս միասին, ինչպէս 2007-ին Էջմիածնի եւ Կիլիկիոյ հայրապետներու, հանրապետութեան նախագահին ու ամբողջ պետական աւագանիին, մեր մշակոյթի լաւագոյն եւ սքանչելի կատարողներուն եւ համայն ժողովուրդին հետ միահամուռ երգելու`
«Ու պիտ գայ հանուր կեանքի արշալոյսը վառ հագած… հազար հազար լուսապայծառ հոգիներով վարարած…
Ու պոէտներ որ չեն պղծել իրենց շուրթերն անէծքով, պիտի գովեն քո նոր կեանքը` նոր երգերով, նոր խօսքով»:
Թող այս խօսքերը հնչեն իբրեւ երախտիքի արտայայտութիւն անձնուրաց հայուհիին` Մեծ Տիկնոջ, Հայաստանի Հանրապետութեան սփիւռքի առաջին նախարարին` Հրանուշ Յակոբեանին եւ իր խումբի վեհսիրտ ու վեհանձն, հայրենանուէր որդիներուն, որոնք դարձան ոսկեայ կամուրջը հայրենիք-սփիւռք գործակցութեան եւ առհաւատչեայ ազգային միասնականութեան:
17 մարտ 2024
(Շար. 2 եւ վերջ)
—–
