Արցախի Հանրապետութեան Քաշաթաղի շրջանի Աղանուս բնակավայրի Թթու ջուր կոչուող տարածքին մէջ ազրպէյճանցիները քանդած են Օմարի լեռնանցքին մէջ զոհուած Տիգրան Աբրահամեանի եւ ընկերներուն յիշատակին կանգնեցուած խաչքար-յուշաղբիւրը: Այս մասին ահազանգեց Արցախի մշակութային ժառանգութեան մշտադիտարկում իրականացնող կայքը:
Կը նշուի, որ ազրպէյճանագէտ Վարսիկ Սիմոնեանի տրամադրած լուսանկարներէն ի յայտ կու գայ, որ խաչքար-յուշաղբիւրը քանդուած է: Մինչեւ Ազրպէյճանի` Արցախի բռնագրաւումը աղբիւր-յուշարձանը կանգուն էր, իսկ կեդրոնին մէջ եւ յուշարձանին կից կանգնեցուած էին 2 խաչքարեր լուսանկարներուն մէջ կ՛երեւի, որ տարածքի բնագրաւումէն ետք, ոչնչացուած են խաչքարերը, իսկ յուշարձանի ամբողջականութիւնը վտանգուած եւ ներկերով պղծուած է:
Ըստ ազրպէյճանական լուրերուն, Աղանուս գիւղին մօտ գտնուող պատմական աղբիւրի շրջակայքը զանգուածաբար ծառեր հատուած են եւ յուշարձանի տարածքին մէջ պիտի կառուցուի հանգիստի գօտի մը:
Դէպքին մասին կայքը կը յայտնէ հետեւեալը.
«Ազրպէյճանի կողմից հայկական մշակութային արժէքների ոչնչացման ցանկացած գործողութիւն արգելուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի եւ Եւրոպայի խորհրդի ընդունած բազմաթիւ համաձայնագրերով, Արդարադատութեան միջազգային դատարանի դրոյթներով եւ այլ փաստաթղթերով:
«Գրաւուած Քաշաթաղի Աղանուս բնակավայրի յուշարձան-աղբիւրի ամբողջականութեան խաթարումը եւ խաչքարերի ոչնչացումը արգելուած է միջազգային օրէնքներով:
«Յոյժ կարեւոր է ընդգծել այն հանգամանքը, որ Արդարադատութեան միջազգային դատարանը հաստատել է, որ բռնագրաւուած տարածքներում գործող օրէնքները, ներառեալ` մշակութային արժէքների պաշտպանութեան դրոյթները, ձեռք են բերել միջազգային սովորութային իրաւունքի (infra Jurisprudence) կարգավիճակ, այսինքն գործում են որպէս համընդհանուր եւ անշրջանցելի կանոն ու պարտադիր են բոլոր պետութիւնների համար: Սովորութային օրէնքները արգելում են ժառանգութեան ցանկացած ոչնչացում: Մշակութային արժէքների պաշտպանութեանն են վերաբերում միջազգային մարդասիրական իրաւունքի 38-րդ, 39-րդ, 40-րդ, 41-րդ կանոնները:
«Կարեւոր է նշել, որ խաչքարերի թիրախաւորումը յատկապէս արգելուած գործողութիւն է եւ համարւում է ծանր յանցագործութիւն` ուղղուած ողջ մարդկութեանը, քանզի «Հայկական խաչքարերի արուեստը. խաչքարերի խորհրդապաշտութիւնը ու վարպետութիւնը» 2010 թուականից ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի կողմից 2003 թ. ընդունուած «ոչ նիւթական մշակութային ժառանգութեան ցանկում» եւ համարւում է համամարդկային արժէք: Սա նշանակում է, որ խաչքարային արուեստն ունի համամարդկային բացառիկ համընդգրկուն արժէք եւ միջազգային լրացուցիչ պահպանութիւն, ինչպէս նաեւ մեծ հետաքրքրութիւն է ներկայացնում համաշխարհային մշակութային գանձարանում:
«Խաչքարային մշակոյթը լրացուցիչ պաշտպանութիւն ունի նաեւ պատերազմի ժամանակ եւ դրանից յետոյ: Ի մասնաւորի, համաձայն «Զինուած հակամարտութիւնների ժամանակ մշակութային արժէքների պաշտպանութեան մասին» Հաագայի 1954 թ. հռչակագրի լրացուցիչ` 1999 թ. ընդունուած երկրորդ արձանագրութեան սկզբունքների, խաչքարային ողջ մշակոյթն ունի ուժեղացուած պաշտպանութիւն, եւ դրան հասցուած ցանկացած վնաս, համաձայն արձանագրութեան 15-րդ յօդուածի Ա. կէտի, «լուրջ խախտում» է, որը` որպէս ռազմական յանցագործութիւն, կարող է հետապնդուել միջազգային դատարաններում:
«Ասուածը փաստւում է նշուած արձանագրութեան` մշակութային արժէքների ուժեղացուած պաշտպանութեան վերաբերեալ 10-րդ յօդուածով, համաձայն որի, մարդկութեան համար մեծագոյն նշանակութիւն ունեցող մշակութային ժառանգութիւնը պէտք է առնուի ուժեղացուած պաշտպանութեան տակ, իսկ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն, փաստօրէն, 2010 թուականից խաչքարային ողջ մշակոյթը համարել է հէնց այդպիսին: Համաձայն արձանագրութեան 12-րդ յօդուածի, բռնագրաւուած տարածքներում արձանագրութեան կողմ պետութիւնը, դիցուք` Ազրպէյճանը, պէտք է ապահովի ուժեղացուած պաշտպանութեան տակ գտնուող մշակութային արժէքների անձեռնմխելիութիւնը` ձեռնպահ մնալով այդպիսի արժէքները յարձակման կամ հաշուեյարդարի թիրախ դարձնելուց»:
