Մելպուռնի Մէջ. Ծառերն Ալ Ե-Նամակի Հասցէ Ունին

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ

2013 թուականին Աւստրալիոյ Մէլպուռնի քաղաքը կիրարկեց ընդարձակ ծրագիր մը` օգնելու քաղաքացիներուն նշելու կախուած վտագաւոր ծառերու ճիւղերը, վնասուած կամ փտած ծառերը: Այս գործողութիւնը դիւրացնելու համար ան իւրաքանչիւր ծառի տուաւ թիւ մը եւ ե-նամակի հասցէ մը: Այս ձեւով բաժնուեցան 77 հազար թիւեր:

Սակայն քաղաքին խանդավառ բնակիչները չբաւարարուեցան միայն հարցերը նշելով: Ասոր կողքին, անոնք սկսան գրելու` ուղղուելով դէպի ծառերը, անոնց արտայայտելու իրենց սէրը, պատմելու դէպքեր առօրեայէն, հարցումներ ուղղել լուրերուն մասին, կամ նոյնիսկ` արտայայտելու էական մտահոգութիւններ:

Այդ ե-նամակներէն մէկուն մէջ կարելի է կարդալ:

«Բարե՛ւ, լացո՛ղ մրտենի,

«Նշմարեցի, որ մօտերդ շատ բարեկամներ չունիս: Ինծի համար ասիկա տխուր վիճակ մըն է, հետեւաբար կ՛ուզեմ, որ գիտնաս, թէ ես քու մասիդ կը մտածեմ: Կ՛ուզեմ նաեւ քեզի շնորհակալութիւն յայտնել մեզի թթուածին հայթայթելուդ համար, որպէսզի մենք կարենանք շնչել քաղաքիս եռուզեռին մէջ: Յարգանքներս»:

* * *

Միշտ աւելի մեծ թիւով քաղաքներ սկսած են գործածել նոր արհեստագիտութիւնները` բնակիչներուն առօրեան կամ ապահովութիւնը բարելաւելու համար: Այս ձեւով, օրինակի համար, Շիքակոյի մէջ գոյութիւն ունի յաւելուած մը, որուն միջոցով կարելի է հետեւիլ մայթերուն վրայի փոսերուն:

Ի՞նչ Գիտենք Ծառերուն Մասին

1.- Ծառերը երկրագունդին վրայ ապրող ամէնէն հին կենդանի էակներն են.

Գիտէի՞ր, թէ Միացեալ Նահանգներուն մէջ գտնուող Փոփուլուս Թրեմուլոտիս բարտի ծառերուն «գաղութ» մը մեր մոլորակին ամէնէն ծեր կենդանի էակն է: Անիկա բաղկացած է աւելի քան 80 հազար տարուան ծառերէ: Ան կը համարուի մէկ եւ միացեալ մարմին մը, որ «բնակուած է» մօտաւորապէս 40 հազար «էակներէ», որոնք իրարու միացած են արմատներու միակ դրութեամբ մը: Կ՛ենթադրուի, որ անոր ծանրութիւնը աւելի քան 6000 թոն է: Մինչ ծովային աշխարհին մէջ` Միջերկրական ծովուն մէջ գտնուող Փոսիտոնիա Օսէանիքա ջրախոտն է, որ ծերութեան մրցանիշը կը կոտրէ: Ծաղիկ տուող ընդծովեայ այս բոյսերուն «գաղութը» գոյութիւն ունի 80 հազարէն 200 հազար տարիներէ ի վեր:

2.- Աշխարհի վրայ աւելի շատ ծառեր գոյութիւն ունին, հոն` համաստեղութեան մը մէջ (կալաքսի) աստղեր:

Մեր Ծիր Կաթին համաստեղութեան մէջ գոյութիւն ունին 200-400 միլիառ աստղեր: Մինչ երկրագունդին վրայի ծառերուն թիւը կը հասնի … թրիլիոններուն աւելի քան 3 թրիլիոն ծառ գոյութիւն ունի երկրագունդին վրայ. 1 թրիլիոնը հաւասար է 1 միլիոն միլիառի, կամ` 1 միլիոն միլիոն միլիոնի:

3.- Ծառերը ամէն տարի մօտաւորապէս 2000 լիթր ջուր կը ծծեն:

Ամէն օր չափահաս կաղնի մը մինչեւ 200 լիթր ջուր կը ծծէ հողէն, մինչեւ երեսուն մեթր բարձրութեան վրայ: Մինչ ուռենին եւ բարտին օրական պէտք ունին մօտաւորապէս 100 լիթր ջուրի:

4.- Մէկ տարուան ընթացքին ծառ մը կրնայ հայթայթել բաւականաչափ թթուածին` չորս անձերու մէկ տարուան շնչելու համար թթուածինի քանակը ապահովելու համար:

Ամէն տարի ծառ մը կ՛արտադրէ 10-35 քիլօ թթուածին, իսկ մէկ հեկտար տարածքով անտառ մը` 10-15 թոն թթուածին: Չափահաս անձ մը օրական 700 կրամ թթուածին կը սպառէ, եւ 15-30 քիլօ մէկ ու կէս ամսուան ընթացքին:

Թայլանտի Մէջ

Տարօրինակ Ճամբորդութիւն Մը`
Ջուրին Վրայ Ծփացող Շոգեկառքի Մը Մէջ

Ասիոյ հարաւ¬արեւելքը` Թայլանտի մէջ, անձրեւներու եղանակը վերջացաւ, եւ Ռոթ Ֆայ Լոյ նաւը կրնայ դարձեալ շրջիլ: Այս շոգեկառքը Պանքոք մայրաքաղաքը կը միացնէ Փասաք Ճոլասիք ամբարտակին: Այս ամբարտակը կարելիութիւնը կու տայ ջուրը ամբարելու դաշտերը ջրելու համար եւ ողողումներուն արգելք դառնալու:

Երեքուկէս ժամ տեւող ճամբորդութեան ընթացքին ճամբորդները կրնան զմայլիլ` դիտելով շուրջի (Ոթեսի լճակները) անտառները, տաճարները եւ բրինձի դաշտերը: Սակայն յատկապէս տպաւորիչ է, երբ շոգեկառքը կ՛անցնի ջրամբարին վրայէն, կարծէք` ան կը ծփայ ջուրի այդ ընդարձակ տարածքին վրայ:

… Առնուազն` հոկտեմբերէն յունուար ամիսներու միջեւ, որովհետեւ տարուան մնացած ժամանակը, ջուրին փոխարէն, այդ տարածքը կը ծածկուի արածող անասուններու հօտերով:

Միայն Երեք Եղանակ

Գիտէի՞ր, թէ Թայլանտի մէջ գոյութիւն ունին միայն երեք եղանակներ:

Ճիշդ է, որ Թայլանտի մէջ օդը միշտ տաք կ՛ընէ, սակայն հակառակ ասոր` կարելի է նշմարել երեք տարբեր եղանակներու գոյութիւնը, խոնաւ եղանակը, չոր (կամ զով) եղանակը, եւ վերջապէս` տաք եղանակը:

Եղանակներուն տեւողութիւնը կը տարբերի շրջանէ շրջան, սակայն, ընդհանուր առմամբ, ամէն տարի երկիրը կ՛ունենայ 6 ամիս անձրեւ, 3 ամիս չոր եւ զով եղանակ եւ 3 տաք ամիսներ:

Մինչ Թանզանիոյ Մէջ…

Խնդուքի համաճարակ մը տեւած է ամբողջ տարի մը:

Ան նախ սկսած է 1962¬ին, Քաշաշայի քաղաքին գիշերօթիկնոցի մը երեք աղջիկներու մօտ: Այդ ժամանակաշրջանին երկիրը տակաւին կը կոչուէր Թանկանիքա: Խնդուքը շատ շուտ տարածուած է ամբողջ դպրոցին մէջ: Ան վարակած է մօտաւորապէս 100 աշակերտ: Կարգ մը «հիւանդներու» պարագային, խնդուքը տեւած է մինչեւ երկու շաբաթ:

Նոյն տարուան մարտ ամսուն դպրոցը կը փակէ իր դռները, սակայն համաճարակը կը տարածուի դրացի գիւղի մը մէջ, երբ մանուկներ իրենց տուները կը վերադառնան: Դպրոցը դարձեալ կը բացուի մայիս ամսուն, սակայն ստիպուած` ան իր դռները դարձեալ կը փակէ յունիս ամսուն: Խնդուքի այս համաճարակը կը վարակուի նաեւ դրացի նախակրթարանի, եւ ապա` ուրիշ գիւղի մը, եւ ուրիշ երկու մանչերու դպրոցներու մէջ: