«Ախպեր, Հունցը՞ս» – «Հունց Լոխ»

ՄԻՔԱՅԷԼ ՀԱՋԵԱՆ
Քաղաքական վերլուծաբան

Թէ ի՛նչ է նշանակում Արցախի բարբառով գրուած եւ մայրաքաղաք Ստեփանակերտում, հանրապետութեան միւս բնակավայրերում սովորաբար հնչող այս առօրէական երկխօսութիւնը, համբերէք, կը ստուգաբանեմ վերջում: Իսկ մինչ այդ խօսքս սկսեմ Արցախի ամբողջական շրջափակման էական բաղադրիչ հանդիսացող եւ բոլորիս արդէն յայտնի իրադարձութեան արձանագրմամբ:

Եւ այսպէս, յուլիսի 8-ի երեկոյեան Ազրպէյճանը վերստին բացեց իր իսկ պայթեցրած կազատար խողովակի վրայ տեղադրած փականը, եւ վերականգնուեց Պաքուի կամայական որոշմամբ տեւականօրէն դադարեցուած կազամատակարարումը Հայաստանից Արցախ: Սակայն շատ չանցած` յաջորդ օրուայ կէսին, այսինքն` նոյնիսկ մէկ լրիւ  օր չանցած, Պաքուն  դարձեալ դիմեց նոյն փականի օգնութեանը եւ նորից արգելափակեց «երկնագոյն վառելիքի» հոսքը դէպի Արցախ:

Յիշեցման կարգով նշեմ, որ կազամատակարարումը լրիւութեամբ եւ անընդմէջ դադարեցուած էր մարտի 21-ից:  Արցախի շրջափակման աւելի քան 210 օրուայ ընթացքում Ազրպէյճանի կողմից այն խափանուել է հանրագումարային 143 օր, իսկ Հայաստանից Արցախ ելեկտրամատակարարումը ամբողջովին կասեցուած է աւելի քան 18 օր շարունակ:

Թէ ինչո՛ւ Պաքուն անսպասելի թոյլատրեց, ապա եւ գրեթէ անմիջականօրէն դադարեցրեց Հայաստանից Արցախ կազի մատակարարումը, իսկ ելեկտրական հոսանքինը շարունակում է առ այսօր կասեցուած պահել, տակաւին պարզ  չէ ո՛չ շարքային քաղաքացիներիս եւ ո՛չ էլ, մանաւանդ, Արցախի իշխանութիւնների համար: Թէկուզ բոլորս էլ քաջ գիտենք մեր ոխերիմ թշնամու թէ՛ գիշատչական  բնոյթը եւ թէ՛ աւանդական նենգամտութիւնը:

Այն, որ կառավարութիւնում նոյնպէս տեղեակ չեն կազի հոսքի անսպասելի բացման եւ փակման պատճառահետեւանքային կապին, իր դիմատետրեան էջում հաւաստիացնում է պետնախարարի խորհրդական Արտակ Բեգլարեանը. «Մի բան յստակ է, որ արցախեան կողմի հետ այդ թեմայով որեւէ հաղորդակցութիւն տեղի չի ունեցել»:  Նրա տեսակէտով. «Այս քայլի գլխաւոր նպատակը միգուցէ տուեալ պահի արտաքին ճնշումը որոշակիօրէն նուազեցնելն էր, սակայն վստահ եմ, որ մի շարք այլ նպատակներ էլ են հետապնդել Ազրպէյճանի իշխանութիւնները, օրինակ` ցանկացած պահի անակնկալ կերպով միացնել-անջատելու միջոցով յարուցել մշտական անորոշութիւններ եւ տարաբնոյթ բամբասանքներ ու կասկածներ Արցախի բնակչութեան շրջանում, որի օգտին է խօսում այսօրուայ ընդհատումը: Չեմ բացառում նաեւ այն յանցաւոր դիտաւորութիւնը, որ 109-օրեայ անընդմէջ դադարից յետոյ կազամատակարարման անակնկալ վերականգնումը կարող է լրացուցիչ միջադէպերի ու մարդկային կորուստների պատճառ դառնալ»:

Կարծում եմ` կարելի է համաձայնել պետնախարարի խորհրդականի  այն ենթադրութեանը, թէ կազի խողովակի փականի բացման գլխաւոր նպատակը տուեալ պահի արտաքին ճնշումը որոշակիօրէն նուազեցնելն էր: Այն, նկատի ունեմ արտաքին ուժային կենտրոնների կամ միջազգային կառոյցների կողմից Պաքուի վրայ շարունակական ճնշումը, իրօք զգալի էր վերջին շրջանում:

Որպէս այդպիսին, օրինակ, վերյիշենք, նախ, Մարդու իրաւունքների եւրոպական դատարանի անցեալ տարուայ դեկտեմբերի 21-ի  որոշումը, որով Ազրպէյճանին պարտաւորեցւում է  ձեռնարկել բոլոր անհրաժեշտ եւ բաւարար միջոցները` ապահովելու Լաչինի միջանցքով Հայաստանում բժշկական օգնութիւն ստանալու կարիք ունեցող ծանր հիւանդ անձանց տեղաշարժը: Եւրոպական դատարանի այդ որոշումը, այնուամենայնիւ, ինչ-որ չափով իրականացւում է, ի հարկէ, Պաքուի կողմից այս կամ այն մտացածին, շինծու պատրուակով կատարուող յաճախակի ընդհատումներով ու խոչընդոտների յարուցմամբ: Թէկուզ հէնց այսօր յայտնի է դարձել, որ Ազրպէյճանն ինչ-ինչ նոր պատրուակով վերստին արգելել է ԿԽՄԿ մեքենաների տեղաշարժը Բերձորի (Լաչինի) միջանցքով: Թէ մինչեւ ե՞րբ պարզ չէ:

Ապա` Արդարադատութեան միջազգային դատարանի այս տարուայ փետրուարի 22-ի որոշումը միջանկեալ միջոց կիրառելու մասին, որ կայացուել է Ցեղային խտրականութեան բոլոր ձեւերի վերացման մասին հռչակագրի շրջանակներում քննութեան առնուած Հայաստանն ընդդէմ Ազրպէյճանի գործով եւ  պայմանաւորուած էր Ազրպէյճանի կողմից Բերձորի միջանցքում ապրիլի 15-ին ապօրինի անցակէտ տեղակայելու փաստով: Ինչպէս գիտէք, այդ որոշմամբ ՄԱԿ-ի բարձրագոյն դատական ատեանը պարտաւորեցրել էր Ազրպէյճանին` ձեռնարկել բոլոր միջոցները երաշխաւորելու նշուած միջանցքով քաղաքացիների, փոխադրամիջոցների եւ բեռների անխափան տեղաշարժը երկու ուղղութիւններով: Սակայն, ինչպէս տեսնում ենք, չնայած աւելի քան չորսուկէս ամիս է անցել այդ որոշումն ընդունելու օրուանից, Պաքուն, առաջնորդուելով անպատժելիութեան սկզբունքով, քամահրելով եւ անտեսելով, կոպիտ ասած` ոտնակոխ տրորելով անյապաղ կիրառման ենթակայ այդ միջազգային դատական ատեանի հրամայականը, առաջուայ պէս շարունակում է իր քոչը քշել` հետզհետէ աւելի խստացնելով իր տեղադրած անցակէտի հսկողութիւնը: Ընդ որում, ԿԽՄԿ Արցախի գրասենեակի եւ կամ Արցախում տեղակայուած ՌԴ խաղաղապահ առաքելութեան աջակցութեամբ անցակէտը հատող բուժառուների եւ նրանց ուղեկցող հարազատների նկատմամբ լկտի, նուաստացուցիչ վերաբերմունքի դրսեւորումներով հանդերձ: Աւելի՛ն. շարունակելով իր այդ անմարդկային պահուածքը` Պաքուն յունիսի 15-ից լրիւութեամբ արգելել  էր ինչպէս բուժառուների երթեւեկութիւնը Բերձորի միջանցքով, նոյնպէս եւ մարդասիրական բնոյթի բեռնափոխադրումները Հայաստանից Արցախ: Անգամ տեղի է ունեցել շուրջ չորս տասնեակ դէպք, երբ արգելուել է Հայաստանի հիւանդանոցներում մահացած արցախցիների տեղափոխումը հայրենի եզերք, պատճառաբանելով, որ հանգուցեալներն Ազրպէյճանի դէմ 90-ականներին պատերազմած մարդիկ են, հետեւապէս ահաբեկիչներ, յանցագործներ  են, պարտադրելով դագաղները վերստին ետ` Հայաստան վերադարձնել, որտեղ եւ կատարուել են նրանց ժամանակաւոր, թէ հիմնաւոր յուղարկաւորումները` Երեւանի Եռաբլուրում կամ այլ բնակավայրերի գերեզմանոցներում:

Ուստի Ազրպէյճանի հակամարդկային վերաբերմունքի այս եւ նմանօրինակ շատ այլ դրսեւորումները հաշուի առնելով է, որ Լա Հէյի դատարանը գտնելով, որ այս պահին չկայ իր փետրուարեան որոշումը լրացնելու անհրաժեշտութիւն, բայց, ընդառաջելով Հայաստանի խնդրանքին, օրերս` յուլիսի  6-ին, վերահաստատել է այն` ընդունելով համապատասխան որոշում:

Նոյն կերպ` Ազրպէյճանի նկատմամբ  դարձեալ հասցէական խիստ մեղադրանքներ են հնչել Միացեալ Նահանգների Ներկայացուցիչների պալատի` Քոնկրեսի  Թոմ Լանթոսի անուան մարդու իրաւունքների յանձնաժողովի` «Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի պաշտպանութիւն» թեմայով յունիսի 21-ին անցկացուած լսումների ժամանակ: Արդեօք  պաշտօնական Պաքուի, առանձնապէս Իլհամ Ալիեւի վրայ որեւէ ազդեցութի՞ւն են թողել քոնկրեսականների եւ լսումներում վկաների դերերում հանդէս եկած յայտնի քաղաքական գործիչների, դիւանագէտների, վերլուծաբանների հնչեցրած բնորոշումները` թէ՛ Ազրպէյճանի յարձակողապաշտ, նուաճողական քաղաքականութեան եւ թէ՛ նրա ժառանգական առաջնորդի լկտի պահուածքի վերաբերեալ, վերջինիս ընդհուպ համեմատելով Քուէյթի վրայ յարձակում ձեռնարկած Իրաքի նախագահ Սատտամ Հիւսէյնի հետ եւ անգամ կարծես թէ կանխորոշելով նրա հաւանական համարժէք ճակատագիրը:

Նոյն կերպ Ազրպէյճանի նկատմամբ հասցէական վերաբերմունք է ցուցաբերել նաեւ Եւրոպայի խորհրդի Խորհրդարանական վեհաժողովը`  «Լաչինի միջանցքով ազատ եւ անվտանգ մուտքի ապահովումը» թեմայով յունիսի 22-ին անցկացուած լսումների արդիւնքում ձայների բացարձակ մեծամասնութեամբ ընդունած իր բանաձեւում:

Արդեօք Մոսկուայի կողմի՞ց էր ճնշումը` ՌԴ նախագահին  Արցախի նախագահի յղած նամակից կամ, ասենք, դրան յաջորդած Հայաստանի վարչապետի եւ Ռուսաստանի նախագահի միջեւ կայացած հեռախօսազրոյցից յետոյ, Փութինի գուցէ եւ աւանդական յորդորներով, բայց այդ անգամ, հնարաւոր է,  որոշակի սառը երանգներով հանդերձ…

Բայց եթէ իրօք արտաքին ճնշման նուազեցումն էր դէպի Արցախ կազամատակարարման անսպասելի վերականգնումը, այդ դէպքում ինչո՞վ բացատրել նոյնքան անսպասելի արգելափակումը: Դարձեալ դիմենք Արտակ Բեգլարեանի քիչ առաջ նշածս դիմատետրեան գրառմանը: «Սակայն վստահ եմ,- ասում է նա,- որ մի շարք այլ նպատակներ էլ են հետապնդել Ազրպէյճանի իշխանութիւնները, օրինակ` ցանկացած պահի անակնկալ կերպով միացնել-անջատելու միջոցով յարուցել մշտական անորոշութիւններ եւ տարաբնոյթ բամբասանքներ ու կասկածներ Արցախի բնակչութեան շրջանում, որի օգտին է խօսում այսօրուայ ընդհատումը: Չեմ բացառում նաեւ այն յանցաւոր դիտաւորութիւնը, որ 109-օրեայ անընդմէջ դադարից յետոյ կազամատակարարման անակնկալ վերականգնումը կարող է լրացուցիչ միջադէպերի ու մարդկային կորուստների պատճառ դառնալ»:

Անշուշտ  կազի անսպասելի մատակարարման եւ շուտափոյթ դադարեցման պարագան, իրօք, յղի է Պաքուի համար, ի հարկէ, խիստ ցանկալի, մեզ` արցախցիներիս համար` նոյնքան, գուցէ եւ առաւել անցանկալի հնարաւոր չարաղէտ միջադէպերով ու կորուստներով: Բայց այս պարագայում Պաքուն բացայայտ տանուլ է տուել իր չարամիտ խաղը: Բանն այն է, որ նախքան «Երկնագոյն վառելիքը» կը հասնէր բնակիչների բնակարանները, «Արցախկազ» ՓԲԸ աշխատակիցները, խուսափելու համար լրացուցիչ անվտանգային ռիսքերի հնարաւոր առաջացումից, յաջորդ օրն իսկ սկսել էին կատարել  լրացուցիչ թեքնիք աշխատանքներ` բոլոր բաժանորդներին կազի մատակարարման համար համակարգը նախապատրաստելու նպատակով, բնականաբար, խնդրելով անպայման զգօնութիւն ցուցաբերել` զերծ մնալու համար որեւէ դժբախտ պատահարից: Այդ պատճառով, ինչպէս նաեւ  հաշուի առնելով  վառելիքի բացակայութեամբ պայմանաւորուած ինքնաշարժների կազալիցքաւորման մեծ պահանջարկը, վերականգնման արդիւնքում կուտակուած կազը սկզբում մատակարարուել է միայն կազալցակայաններին: Ընդ որում` դրանց շուրջօրեայ աշխատանքը կազմակերպելու եւ այդ շնորհիւ հնարաւորինս մեծ քանակի մեքենաների կազալիցքաւորումն իրականացնելու համար, կառավարութեան որոշմամբ  նախատեսուել էր մինչեւ յուլիսի 11-ի առաւօտեան Արցախի ողջ տարածքում ապահովել շուրջօրեայ ելեկտրամատակարարում: Սակայն, ինչպէս ասւում է, շաբաթն աւելի շուտ եկաւ, քան ուրբաթը կը գար. Ազրպէյճանը յաջորդ կէսօրին  արգելափակեց Հայաստանից Արցախ կազի մուտքը: Ուստի եւ, հաշուի առնելով առաջացած ֆորս-մաժորային իրավիճակը, այսինքն`  կազամատակարարման յանկարծակի ընդհատումը, «Արցախէներկօ» ընկերութիւնը ստիպուած եղաւ նախօրօք յայտարարուած յուլիսի 11-ի փոխարէն մէկ օր շուտ` յուլիսի 10-ից վերադառնալ մինչ այդ չեղարկուած վեցժամեայ հովհարային անջատումների ժամանակացոյցին:

Սակայն, ըստ իս, Պաքուի կողմից Արցախ մտնող կազի խողովակաշարի անսպասելի բացումն ու փակումը մէկ այլ նպատակ եւս ունէին: Բանն այն է, որ խողովակաշարն անցնում է աղէտալի 44-օրեայ պատերազմի պատճառով ազրպէյճանական զինուժի կողմից գերեվարուած հայոց Շուշի բերդաքաղաքի մերձակայքով, որտեղ եւ ճիւղաւորւում է դէպի Ստեփանակերտ եւ Շուշի: Որքան տեղեակ եմ, Ազրպէյճանն իր տարածքից Շուշի տանող կազամուղ չի անցկացրել` ի տարբերութիւն ելեկտրական հոսանքի գծի, որի նորակառոյց հզօր ենթակայանը գտնւում է Քարինտակ-Շուշի ճամբահատուածի  խաչմերուկին անմիջականօրէն յարող տարածքում:  Հարց է ծագում` իսկ որտեղի՞ց է կազ բերւում Շուշի: Առաւել քան համոզուած եմ, Հայաստանից Արցախ կազատարի պարբերական միացումն ու փակումը հէնց այդ նպատակին են հետամուտ: Պաքուն, պարզապէս, ամէն անգամ կարճ ժամանակահատուած բացելով կազատարը, համբերատար սպասում է, որպէսզի խողովակը լցուի կազով, ապա փակելով դէպի Ստեփանակերտ ձգուող մայր խողովակաշարը` բացում է Շուշի տանող  նրա ճիւղաւորումը` իւրացնելով, աւելի ճիշդ` գողանալով  խողովակում կուտակուած հայկական կազի ողջ ծաւալը: Ո՞ւմ համար պարզ չէ, որ գործնապէս անհնարին է, որպէսզի Հայաստանը կազատարը փակուելուց յետոյ դէպի իրեն` ետ քաշի խողովակում ամբարուած «երկնագոյն վառելիքը»: Եւ ամէն անգամ` ահա այդպէս: Առհասարակ, անկախ այն բանից, որ Ազրպէյճանի իշխանութեան անխտիր բոլոր ներկայացուցիչները, անձամբ այդ երկրի բռնապետ Իլհամ Ալիեւը քաղաքակիրթ աշխարհին մշտապէս ներկայանում են կոկիկ հագ ու կապով, անպայման` փողկապը վզներին, այնուամենայնիւ, ստիպուած ենք այս էլ որերորդ անգամ արձանագրել, որ նրանք բոլորն էլ առ այսօր հաւատարիմ են մնացել իրենց քոչուոր նախնեաց աւանդոյթին` շարունակ գողանալ հարեւանի ապրանքը` ոչխա՞ր կը լինի դա, խոշոր եղջերաւոր անասո՞ւն, ձի ու աւանա՞կ, մշակութային, թէ կրօնական  արժէ՞ք, պատմութիւն ու գրականութի՞ւն, ուրիշ ազգի  տարա՞ծք, մի խօսքով, այն ամէնը, ինչ իրենց չար բախտից չեն ունեցել երբեք եւ այսօր էլ չունեն:

Ազրպէյճանի կողմից Բերձորի միջանցքի արգելափակումը` սկսած անցեալ տարուայ դեկտեմբերի 12-ից, ինչպէս նաեւ Հայաստանից Արցախ ելեկտրական հոսանքի եւ կազի մատակարարումների կամայական դադարեցումը, ինչ խօսք, անչափելի վնաս են պատճառում հանրապետութեան տնտեսութեանը եւ մեծապէս խաթարում Արցախի բնակչութեան բնականոն կեանքը` կրթութիւն, առողջական վիճակ, կենցաղ, սնունդ, դեղորայք եւ այլ բազմազան խնդիրներ: Եւ քանի որ վիճակագրական թուերը շատ աւելի խօսուն եւ իրատեսական են, ուստի դիմենք Արցախի կառավարութեան տեղեկագրում հրապարակուած վերջին հաղորդագրութեանը: Կարծում եմ` էական չէ, որ դրանք  հաշուառուած են շրջափակման 205-րդ օրուայ դրութեամբ, քանզի իրավիճակը ետընթաց չի ապրում:

Այսպէս, ըստ այդ տուեալների, հանրապետութեան 860  տնտեսվարողներ  (ընդհանուրի աւելի քան 20 տոկոսը) շրջափակման պայմաններում աշխատելու անհնարինութեան պատճառով կասեցրել են իրենց գործունէութիւնը, իսկ մնացած տնտեսվարողները գործում են մասնակի ծաւալով կամ պետական աջակցութեամբ:

Դադարել են շուրջ 33 քիլոմեթր ճանապարհի, տասնեակ քիլոմեթր ջրագծի, հազարաւոր հեկտար հողատարածքների ոռոգման համակարգերի, 3717 բնակարանների, աւելի քան 40 ընկերային եւ արտադրական ենթակառուցուածքների շինարարական աշխատանքները:

Շրջափակման եւ կենսական ենթակառուցուածքների խափանման պատճառով առ այսօր փաստացի աշխատանքը եւ եկամտի աղբիւրը կորցրել է նախնական հաշուարկներով շուրջ 11 հազար մարդ, որը մասնաւոր հատուածում աշխատողների 50 տոկոսից աւելին է:

Շրջափակման ընթացքում Արցախի Հանրապետութեան տնտեսութեանը հասցուել է շուրջ 390  միլիոն ամերիկեան տոլարի վնաս` յանգեցնելով մօտ 43 տոկոսի չափով ՀՆԱ-ի կանխատեսուած տարեկան ցուցանիշի (903 միլիոն տոլար) չապահովմանը:

Շուրջ 14 անգամ աւելի քիչ կենսական նշանակութեան ապրանք է Արցախ ներկրուել, այն էլ`  միայն Կարմիր խաչի եւ ռուս խաղաղապահների կողմից, քան իրականում պէտք էր լինէր առանց շրջափակման (մօտ 82.000 թոնի փոխարէն` 5700 թոն):

Արգելափակուած միջանցքով Արցախի քաղաքացիների ոչ մի մեքենայ էլ չի անցել, իսկ մեքենաների ընդհանուր տեղաշարժը գրեթէ 65  անգամ աւելի քիչ է եղել, քան պէտք էր լինէր առանց շրջափակման (188.600-ի փոխարէն` 2911  մեքենայի մուտք եւ ելք, ընդ որում` միայն Կարմիր խաչի եւ ՌԴ խաղաղապահների կողմից):

Արցախի բոլոր բուժհաստատութիւններում ծրագրուած վիրահատութիւնների դադարեցման պատճառով մօտ 1520 քաղաքացի զրկուել է վիրահատուելու միջոցով առողջական խնդիրների լուծման հնարաւորութիւնից:

Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտէի միջնորդութեամբ եւ ուղեկցութեամբ Արցախից Հայաստան է տեղափոխուել 579 բուժառու, իսկ ռուս խաղաղապահների ուղեկցութեամբ` եւս 70-ը:

Շրջափակման պատճառով իրենց տներ չեն կարողացել վերադառնալ, ընդհանուր առմամբ, շուրջ 3900 անձինք, ներառեալ` 550 երեխայ, որոնց մի մասը տուն է վերադարձել Կարմիր խաչի եւ ՌԴ խաղաղապահների աջակցութեամբ:

Ստեփանակերտ-Գորիս մայրուղով Արցախի ոչ մի քաղաքացի ազատօրէն չի երթեւեկել, մարդկանց երկկողմանի տեղաշարժի դէպքերը նուազել են շուրջ 204  անգամով, եղածն էլ` միայն Կարմիր խաչի ու ՌԴ խաղաղապահների աջակցութեամբ:

Ի լրումն պաշտօնական վիճակագրութեան` հարկ է նշել, որ Արցախի քաղաքներում ու գիւղական բնակավայրերում դեռեւս մի կերպ գործող, բայց կիսով կամ աւելի չափով դատարկ խանութներում աչք է ծակում ինչպէս սննդամթերքների, նոյնպէս եւ առաջին անհրաժեշտութեան ապրանքների խիստ պակասը կամ ի սպառ բացակայութիւնը: Բացի այդ` գիւղական համայնքներում աճեցուած բերքն ու բարիքը, ներկայ պահին` առանձնապէս բանջարեղէնը մեծ դժուարութեամբ են հասնում եւ կամ միշտ չէ, որ հասնում են քաղաքային շուկաներ ու խանութներ` փոխադրամիջոցների համար անհրաժեշտ վառելիքի պակասի կամ բացակայութեան  պատճառով, ինչի պատ     ճառով, բառիս բուն իմաստով, ճչուն են դրանց վաճառքի գները: Հետեւապէս ոչ բոլոր քաղաքացիներն են, առանձնապէս, ընկերային խոցելի խաւերի ներկայացուցիչները` կենսաթոշակառուներ, գործազուրկներ, նպաստառուներ եւ այլն, որ ի վիճակի են գնել դրանք: Իշխանութիւնների ձեռնարկած միջոցները` ուղղուած սրընթաց գնաճի կանխարգելմանն ու կասեցմանը, աւա՜ղ, առայժմ գոհացուցիչ արդիւնքներ չեն տալիս:  Արդիւնքում` հետզհետէ աւելի ու աւելի է խորանում ու սրւում զուտ մարդասիրական ճգնաժամը:

Այնուամենայնիւ, որքան անձամբ տիրապետում եմ իրավիճակին ու բնակչութեան շրջանում տիրող տրամադրութեանը` ընկերային ցանցերում արցախցի օգտատէրերի գրառումներից, ինչպէս նաեւ տարբեր մարդկանց հետ իմ գրեթէ ամէնժամեայ անձնական շփումներից` հարեւանների, թէ ծանօթ-ընկեր-բարեկամների հետ,  արցախցիներս, ընդհանուր առմամբ, ամենեւին էլ յուսալքուած չենք մեր չարակամ հարեւան երկրի իշխանութիւնների աւանդական հայատեաց քաղաքականութեան այդ հետեւանքներից, այնքան որ տասնամեակներ շարունակ, առաւել եւս յետպատերազմեան այս երկուսուկէս տարում լիովին ընտելացած ենք Ազրպէյճանի ղեկավարութեան նման անմարդկային պահուածքին: Ում թէկուզ ինքնաբերաբար հարցնում ես. «Ախպե՛ր, հունցը՞ս (եղբա՛յր, ինչպէ՞ս ես)», հետեւում է միեւնոյն անփոփոխ պատասխանը. «Հունց լոխ (ինչպէս բոլորը)» հետեւապէս  այդ առումով եւս Պաքուն կրկին ու կրկին տանուլ է տալիս «կարկանդակի ու մտրակի» իր սադրիչ խաղը, յուսանք, հերթական անգամ համոզուելով, որ Արցախի հայ ժողովուրդը խորն արմատներով շատ ամուր կապուած է հայրենի հողին եւ  հաստատուն է Արցախ բնօրրանի նկատմամբ իր սիրոյ ու պատասխանատուութեան խնդրում, նաեւ` վստահ ու լաւատես, որ միջազգային հանրութիւնն ի վերջոյ կը գիտակցի, որ Ազրպէյճանի կողմից Արցախի լիակատար պաշարումը մարդկութեան դէմ յանցագործութեան դրսեւորում է եւ հրատապ ու գործնական միջոցների կը դիմի կանխելու, կասեցնելու համար խորացող մարդասիրական աղէտն Արցախում, այո՛, ճանաչելով ու պաշտպանելով մեր ժողովրդի ինքնորոշման իրաւունքը բռնատիրական Ազրպէյճանի յարաճուն նկրտումներից ու ոտնձգութիւններից:

Իսկ որ միջազգային հանրութիւնն ի վերջոյ լիովին կը զգայ ու պատշաճ կը գնահատի Արցախի ժողովրդի վճռական կամքի ուժն ու յարաճուն դիմադրողականութիւնը եւ լեթարգիական քնից վերազարթնած պատասխանատուութեան զգացումով  ու ողջամիտ գիտակցականութեամբ համարժէք գործնական քայլեր կը ձեռնարկի յանուն իր իսկ հռչակած ժողովրդավարական արժէքների` կիրառելով ազդեցութեան ու պարտադրանքի իր ողջ գործիքակազմը բռնատիրական Ազրպէյճանի նկատմամբ, սանձահարելով նրա ցեղասպան քաղաքականութիւնը, անձամբ ինձ համար տեսանելի է: Վաղ, թէ փոքր ինչ ուշ` դա անպայման լինելու է:

Այնպէս որ, հաւատանք, յամառօրէն պայքարենք եւ ասենք` ԱՄԷՆ:

Արցախ
Յատուկ «Ազդակ»-ի համար