Ալիեւ-Փաշինեան Տեսանիւթերով Մենամարտը` ՄԱԿ-ի Ընդհանուր Ժողովին Մէջ

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ
«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր

Քառասունչորսօրեայ պատերազմի առաջին տարելիցէն ընդամէնը օրեր առաջ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան եւ Ազրպէյճանի նախագահ Իլհամ Ալիեւ կրկին բախեցան իրարու, այս անգամ անարիւն ճակատումով` տեսանիւթերով, Միացեալ ազգերու կազմակերպութեան Ընդհանուր ժողովին մէջ, Նիւ Եորք:

Իմ կարծիքով, թէ՛ Ալիեւ, թէ՛ Փաշինեան սխալ գործեցին` անձամբ չներկայանալով ՄԱԿ-ի հանդիպման: Խնդիրը սոսկ ելոյթը չէ, որ անոնք ունեցան տեսանիւթով, այլ անոնց բացակայութիւնը` աշխարհի տարբեր ծայրերէն մօտաւորապէս 200 ղեկավարներու միջազգային կարեւոր հաւաքէն: Ասիկա կարեւոր հնարաւորութիւն էր յատկապէս Հայաստանի վարչապետին համար, մասնաւոր եւ հանրային միջավայրի մէջ հաղորդակցութիւն ունենալու այդ ղեկավարներէն շատերու հետ` անոնց փոխանցելու համար Հայաստանի բողոքները եւ հրապարակելու անցեալ տարուան պատերազմի ընթացքին Ազրպէյճանի կատարած դաժան խախտումները:

Բարեբախտաբար Փաշինեան ՄԱԿ ղրկած էր արտաքին գործոց նախարար Արարատ Միրզոյեանը, որ քանի մը կարեւոր հանդիպումներ ունեցաւ բազմաթիւ երկիրներու իր գործընկերներուն հետ, որոնց շարքին` Ազրպէյճանի արտաքին գործոց նախարարին, Մինսքի խումբի համանախագահներուն եւ ՄԱԿ-ի Ընդհանուր քարտուղարին հետ:

Մինչ Հայաստան եւ Ազրպէյճան ՄԱԿ-ի մէջ ներկայացուած չէին իրենց պետութիւններու ղեկավարներու մակարդակով, խելամտօրէն Թուրքիան կը ներկայացնէին նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանն ու արտաքին գործոց նախարար Մեւլութ Չաւուշօղլուն, որոնք օգտուելով առիթէն` հանդիպումներ ունեցան տասնեակ մը պետութիւններու ղեկավարներու հետ եւ բացումը կատարեցին ՄԱԿ-ի կեդրոնին դիմաց  գտնուող թրքական կեդրոնի բարձրայարկ շէնքին` բարձրաստիճան բազմաթիւ պաշտօնեաներու եւ ՄԱԿ-ի Ընդհանուր քարտուղար Անթոնիօ Կութերեշի ներկայութեան: Էրտողանի միակ անյաջողութիւնը նախագահ Պայտընի մերժումն էր` ՄԱԿ-ի մէջ Էրտողանի հետ հանդիպում ունենալու:

Անդրադառնալով ելոյթներուն` 23 սեպտեմբերին Ալիեւ հանդէս եկաւ ՄԱԿ-ի Ընդհանուր ժողովին մէջ` 38 վայրկեան տեւողութեամբ ելոյթ ունենալով տեսանիւթով մը, անգլերէն լեզուով: Փաշինեանի տեսանիւթը շատ աւելի կարճ էր նուազ քան` 12 վայրկեան: Ալիեւի երկարաշունչ ելոյթը պայման չէր, որ լաւ էր: Ան հաւանաբար  չափազանց  ձանձրացուց Ընդհանուր ժողովին բարձրաստիճան հիւրերը, որոնք ամէն օր անընդմէջ ելոյթներ կը  լսէին: Թէեւ Ալիեւի համար խելացի գործ էր անգլերէն խօսիլը, սակայն  Փաշինեան, հակառակ անգլերէն գիտնալուն, նախընտրեց խօսիլ հայերէնով, ինչ որ կը նշանակէ, թէ ներկաները պէտք է անոր խօսքին թարգմանութիւնը լսէին ականջակալներու միջոցով, բան մը, որ հաղորդակցութեան լաւագոյն միջոց մը չէր: Այսուամենայնիւ, Փաշինեան իր ելոյթը կարդալու համար խելամտօրէն օգտագործեց հեռայուշարարը, որ շատ աւելի հետաքրքրական դարձուց դիտումը` ի տարբերութիւն Ալիեւի, որ ամբողջ ժամանակ կը նայէր վար` իր առջեւ դրուած թուղթը կարդալու համար: Այս իրողութիւնը դրդիչ պատճառ դարձաւ ոչ հայ անձնաւորութեան մը, որ հեգնանքով մեկնաբանութիւն մը գրէ YouTube-ի մէջ, Ալիեւի ելոյթի տեսագրութեան տակ. «Ի՞նչ եղաւ Ալիեւի  նաւթատոլարներուն: Միթէ ան  կարողութիւն չունէ՞ր  հեռայուշարար մը գնելու»:

Իր երկարաշունչ ելոյթին մէջ Ալիեւը տասնեակ մը սուտեր խօսեցաւ, այսպէս.

1)  Հայաստանն էր, եւ ոչ թէ` Ազրպէյճանը, որ սկսաւ անցեալ տարուան սեպտեմբերեան պատերազմը: Ալիեւ հաւանաբար մոռցած էր, որ նախապէս հպարտութեամբ խոստովանած էր, որ ինք սկսած է պատերազմը: Ան նաեւ մեղադրեց Հայաստանը յուլիս 2020-ին Ազրպէյճանի վրայ յարձակում սկսելու մէջ: Հայաստան, սակայն, պատճառ մը չունէր սկսելու պատերազմ` ո՛չ  յուլիս 2020-ին, ո՛չ ալ սեպտեմբերին:

2) Ալիեւ յիշատակեց 12-րդ դարու բանաստեղծ Նիզամի Գանճաւին` իբրեւ «ազրպէյճանցի մեծ բանաստեղծ»: Գանճաւի իրականութեան մէջ ոչ թէ ազրպէյճանցի, այլ պարսիկ է (տե՛ս Ուիքիփետիայի բազմաթիւ աղբիւրներ): 12-րդ դարուն Ազրպէյճան գոյութիւն իսկ չունէր: Գանճաւի ծնած է Գեանջա (հայերէն` Գանձակ), որ այդ ժամանակ «խիտ բնակեցուած էր իրանցիներով եւ փոքր թիւ մը` քրիստոնեաներով», ըստ հայ պատմաբան Կիրակոս Գանձակեցիի (1200-1271):

3) Ալիեւ յերիւրանքով Ազրպէյճանը բնութագրեց` «իբրեւ օրինակ հանդուրժողականութեան եւ խաղաղ համակեցութեան` զանազան կրօններու պատկանող եւ ցեղային խումբերու ներկայացուցիչներով բնակուած մեր երկիրը»: Ընդհակառակն, Ազրպէյճան շատ անհանդուրժող ու բռնապետական երկիր է: Անոր պատմութիւնը լեցուն է բազմաթիւ հայերու կոտորածներով: Այսուամենայնիւ, Ալիեւ անամօթաբար  մեղադրեց  Հայաստանը` «ցեղասպանութիւն, ցեղային զտումներ եւ մարդկութեան դէմ յանցագործութիւններ իրականացնելու մէջ…»:

4) Ալիեւ նաեւ մեղադրեց Հայաստանը` «միջազգային իրաւունքի, ներառեալ ժընեւեան համաձայնագրի կոպիտ խախտման» մէջ: Ազրպէյճանի սեփական խախտումներուն եւ յանցագործութիւններուն ճշգրիտ նկարագրութիւնն է այս: Ան խաբէութեամբ կը պնդէր, որ Հայաստան «սպիտակ ֆոսֆոր եւ տարանջատուող ռումբեր» օգտագործած եւ յարձակած է խաղաղ բնակիչներու վրայ: Անգամ մը եւս Ալիեւ կը նկարագրէր Ազրպէյճանի կողմէ ի գործ դրուած պատերազմական յանցագործութիւնները` ընդդէմ հայ խաղաղ բնակիչներու, հիւանդանոցներու եւ եկեղեցիներու:

5) Ալիեւ նաեւ յայտարարեց, որ Հայաստան հաւաքած է «վարձկաններ եւ օտարերկրեայ մարտիկներ արտերկրէն»: Ինչպէս յայտնի է, ասիկա այն է, ինչ որ ըրած  է Ազրպէյճան:

6) Ալիեւ ստեց նաեւ այն մասին, որ հայերը մասնակցած են «քաղաքներու եւ գիւղերու ամբողջական ոչնչացման, ներառեալ` ազրպէյճանական ժողովուրդի մշակութային եւ կրօնական ժառանգութեան»: Ճշմարտութիւնը ճիշդ հակառակն է:

7) Ալիեւ յայտարարեց, որ Ազրպէյճան «դատական գործընթացներու սկսած է (օտարերկրեայ ընկերութիւններու) դէմ` նախապէս  գրաւուած  հողերու մէջ մեր բնական պաշարներու անօրինական շահագործման համար»: Յուսանք, որ այս ընկերութիւնները կը հակազդեն հայցեր ներկայացնելով Ազրպէյճանի դէմ` իրենց ունեցուածքը բռնագրաւած ըլլալուն համար:

8) Անուղղակիօրէն ընդունելով, որ Ազրպէյճան ոտնձգութիւն կատարած է Հայաստանի տարածքներու նկատմամբ, Ալիեւ կը յոխորտար, որ` «Երկիրը այնքան թուլցած է, որ նոյնիսկ չի կրնար ինքնուրոյն պաշտպանել իր սահմանները»:

9) Հայաստանի, Ազրպէյճանի եւ Ռուսիոյ կողմէ բոլոր ռազմագերիները ազատ արձակելու մասին 9 նոյեմբերին ստորագրուած համաձայնագրին հետեւելու փոխարէն` Ալիեւ պահանջեց, որ Հայաստան «մեզի տրամադրէ բոլոր ազատագրուած տարածքներու ականներուն ճշգրիտ քարտէսները»: 9 նոյեմբերի համաձայնագրին մէջ նման պահանջի մասին որեւէ յիշատակութիւն չկայ:

10) Այս բոլոր սուտերն ու մնացեալները, որոնք չափազանց շատ են յիշատակելու համար, ըսելէ ետք, Ալիեւ դեռ համարձակութիւնը ունի յորդորելու Հայաստանը` ստորագրելու «խաղաղութեան պայմանագիր… իրարու ինքնիշխանութեան եւ տարածքային ամբողջականութեան փոխադարձ ճանաչման հիման վրայ»: Այսպիսով, ան կը ձգտի Հայաստանի` Արցախէն լիակատար հրաժարման:

Վարչապետ Փաշինեան ՄԱԿ-ի մէջ ելոյթ ունեցաւ 24 սեպտեմբերին: Ան սկսաւ` յայտարարելով, որ` «2020 թուականի աշնան Լեռնային Ղարաբաղը ենթարկուեցաւ  յարձակման…  (որ) կ՛ուղեկցուէր ազրպէյճանական զինուած ուժերու կողմէ միջազգային օրէնքի բազմաթիւ կոպիտ խախտումներով, որոնց շարքին` բնակչութիւնն ու  կենսական նշանակութիւն ունեցող ենթակառոյցները դիտաւորեալ թիրախաւորելով, ռազմագերիներու եւ քաղաքացիական պատանդներու ոչ դատական մահապատիժներով, անոնց նկատմամբ իրականացուած խոշտանգումներով եւ բազմաթիւ այլ փաստագրուած յանցագործութիւններով: Այս գործողութիւններուն պատճառով Լեռնային Ղարաբաղի այն հատուածներուն մէջ, որոնք ինկած են Ազրպէյճանի վերահսկողութեան տակ, հայ ժողովուրդը ենթարկուած է ցեղային ամբողջական զտման»:

Փաշինեան շարունակեց ընդգծել Հայաստանի ժողովրդավարական վարկանիշը` ապարդիւն յուսալով, որ միջազգային հանրութիւնը տպաւորուած կ՛ըլլայ եւ դրական քայլեր կ՛առնէ երկիրը Ազրպէյճանի  յարձակումներէն  պաշտպանելու համար: Հայաստանի վարչապետը նաեւ խօսեցաւ իր երկրի` դրացիներուն հետ խաղաղութեան պատրաստ ըլլալուն մասին` կրկին յոյս ունենալով, որ ՄԱԿ-ի անդամ երկիրներ կ՛աջակցին: Կարծես թէ ան չի գիտակցիր, որ աշխարհի համար կարեւորութիւն չունին նման նրբութիւններ: Միակ բանը, որ աշխարհ կը յարգէ, ուժն է:

Այնուհետեւ Փաշինեան դատապարտեց Ազրպէյճանը` Պաքուի մէջ հայ ռազմագերիներ պատանդ պահելուն համար եւ խօսեցաւ ազրպէյճանական տեսանիւթերու մասին, որոնք ցոյց կու տան «այս զինուորներու գլխատուած կամ գնդակահարուած մարմինները»:

Փաշինեան նաեւ նշեց Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի միջեւ «փոխադրութեան  կապերու վերաբացման» մասին: Ան միամտօրէն աւելցուց, որ` «Եթէ բացուի նաեւ Թուրքիան Հայաստանին կապող երկաթուղին, տարածաշրջանային հաղորդակցութիւններու բացման թեման շատ աւելի մեծ շրջանակներ կ՛ունենայ»:

Վարչապետը  անգամ մը եւս առաջարկեց` «Վերսկսիլ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտութեան կարգաւորման խաղաղ գործընթացի` ԵԱՀԿ Մինսքի խումբի համանախագահներու հովանիին տակ»: Ցաւօք, այս գործընթացը փակուղի մտած է, քանի որ Ալիեւ կը պնդէ, որ լուծած է Արցախի հարցը ուժով եւ կարիք չունի այդ  նիւթով մասնակցելու որեւէ յաւելեալ բանակցութեան:

Փաշինեան «ցաւով» նշեց, որ Ազրպէյճանի ուժերը հատեցին Հայաստանի սահմանները 12 մայիս 2021-ին եւ մերժեցին հեռանալ: Ան առաջարկեց, որ երկու երկիրները ետ քաշուին «խորհրդային ժամանակներու սահմանէն» եւ հրաւիրեն «միջազգային դիտորդներ»` սահմանին վրայ կանգնելու համար: Անհասկնալի է, թէ ինչո՞ւ Հայաստան պէտք է ետ քաշուի իր սեփական սահմաններէն…

Դժբախտաբար գեղեցիկ բառերը մեծ նշանակութիւն չունին գործնական քաղաքականութեան մէջ: Աշխարհ կը հաւատայ միայն ուժին: Մինչ Ազրպէյճան եւ Թուրքիա կը խօսին ուժեղի դիրքերէ, Հայաստան ստիպուած է ենթարկուիլ աւելի հզօր ու դաժան իր թշնամիներու պարտադրանքին:

Արեւելահայերէնի թարգմանեց`
ՌՈՒԶԱՆՆԱ ԱՒԱԳԵԱՆ

Արեւմտահայերէնի վերածեց`
ՍԵԴԱ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ

Like on Facebook
  •  
  •  
CATEGORIES
Share This

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )