Մուշեղ Գալշոյեան 2. Արձակագիր Ֆետային

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ

Սիրելի՛ ընթերցող,

Թէեւ առաջին անգամը չէ, որ կը գրեմ Մուշեղ Գալշոյեանի մասին, սակայն դժուար թէ ստորեւ տրուածը յանձնած ըլլամ թուղթին: Ասիկա կ՛ըսեմ, որովհետեւ նմանօրինակ յուշեր յաճախ պատմած եմ ընկերներուս, որոնք միշտ  թելադրած են, որ գրի առնեմ զանոնք: Տարբեր առիթներով արդէն իսկ որոշ յատկանշական յուշեր գրած ու հրատարակած եմ: Յամենայն դէպս յուշագրութիւններուս ընթացքին եթէ թիւրիմացաբար կրկնութիւններու եւ կամ տարբերակներու հանդիպիք, ի սկզբանէ ձեր ներողամտութիւնը կը հայցեմ:

Ծաղկաձոր, 1980, դեկտեմբեր

Այդ օր հայրենի ամենաբարձր կարգի մտաւորականութիւնը` հարիւր յիսունէ աւելի կարկառուն դէմքեր, հաւաքուած էին Մերկերեանի անուան Ծաղկաձորի հանգստավայրը: Միակ սփիւռքահայը ես էի իրենց մէջ: Կազմակերպութեամբ «Թարգմանչաց  տօներ» «կիսագաղտնի» միութեան, այդ տարիներուն մշակութայինի անուան տակ Ծաղկաձորի մէջ տեղի կ՛ունենային ազգային-քաղաքական բնոյթի տարեկան «հաւաքներ», որոնց մնայուն մասնակիցներէն էր նաեւ Մուշեղ Գալշոյեանը: Անոր «խորհրդաւոր» մահուան ցաւը տակաւին խորն էր ու վէրքը` բաց: Չեմ յիշեր` որո՛ւ նախաձեռնութեամբ առաջարկուեցաւ Կեչառիսի վանքը իջնել խմբովին` Մուշեղի հոգիին մոմ վառելու եւ հոգեհանգստեան պաշտօն կատարել: Անձնապէս, նկատի առած իմ յուզուող բնաւորութիւնս, նախ տատամսեցայ, սակայն Աննա Պետրոսեանը խրախուսեց զիս` ըսելով.

– Գիտեմ, ընկերդ էր, դժուար է, սակայն վստահ եղիր, որ կը թեթեւանաս:

Ձախէն աջ՝ Մովսէս Հերկելեան, Սօս-Սարգսեան եւ Մուշեղ Գալշոյեան

Այո՛, Մուշեղի հետ մտերիմ ընկերներ էինք, որուն կը վստահէի ամէն ինչ:  Անոր կը տրամադրէի թէ՛ «Բագին» եւ թէ՛ ազգային-յեղափոխական բնոյթի գրականութիւն, որուն շարքին նաեւ` Սուրբ Գիրքը: Ան միշտ կ՛ըսէր. «Հայ տղամարդը պիտի որ զէնք ունենայ»: Ի վերջոյ ձեռք բերաւ որսորդական հրացան, որուն զոհ գնաց սակայն, դժբախտաբար … խորհրդաւոր պայմաններու մէջ: Ազգային գետնի վրայ մեծ կորուստ էր իր անժամանակ մեկնումը, իսկ ինծի եւ միւս ընկերներուն (Սօս Սարգսեանի, Արտաշէս Յունանեանի, Ժիրիկ Աւետիսեանի, Ռուբէն Յովսէփեանի, Սէյրան Խաթլամաճեանի եւ շատ շատերու) համար առաւել եւս կսկծալի էր անոր մահը, որովհետեւ ան հաւատարիմ ընկեր ու վստահելի գործընկեր էր նաեւ: Ունէր «Նոյն կէտին կրակելու» բացառիկ կամք ու մանաւանդ` սասունցիի ազգային տոկունութիւն ու «ծռութիւն»: Ան խիզախ էր ու մնաց ֆետայի նաեւ` իբրեւ գրող…

Ձմեռ էր: Կէս գիշեր ու ցուրտ: Կ՛իջնէինք անխօս ու յամրաքայլ:

Երբ հասանք, զիրար սպասեցինք ու միասնաբար մտանք եկեղեցի, որուն քանդուած գմբէթէն լուսինը լուսեղէն կալ մը ուրուագծած էր սալայատակին: Բնազդաբար կիսալուսնի ձեւով շրջանակ մը կազմեցինք, ուր առաջին շարքի վրայ կեցած էին Էջմիածնէն երկու հոգեւորականներ, իսկ անոնց կողքին Լուսինէ Զաքարեանն ու կողակիցը` Խորէն Պալեանը:

Բաց գմբէթէն երեւցող երկինքը պայծառ էր: Աստղերը շողարձակ մոմերու նման կը դիմաւորէին ու կը մեծարէին լուսնեակը, որ երկինքէն կախուած` կը հսկէր մեր վրայ… Վարդապետները սկսան իրենց աղօթքը հնչեցնել, Կեչառիսի վանքը վերակենդանացաւ կարծէք, ու մենք կտրուած միջավայրէն ու իրարմէ` տեղափոխուեցանք կախարդական ոլորտներ…  Երբ հոգեհանգստեան արարողութիւնը աւարտած կը թուէր ըլլալ, ու քանի մը վայրկեան սառած լռութիւն տիրեց, յանկարծ աղաւնիներ սկսան խուճապահար թռչիլ կիսափուլ տաճարի տարբեր անկիւններէն ու ծերպերէն, բարձրացան երկինք ու ստուարաթիւ երամ մը կազմելէ ու քանի մը անգամ մաղուելէ ետք մեր գլխավերեւը… անհետացան միջոցին մէջ:  Շնորհիւ Խորէնի ու Լուսինէի` պահը կը լիանար «Աւո՜ւն-աւո՜ւն»-ի, «Խորհուրդ խորին»-ի ու «Սուրբ, սուրբ»-ի միսթիք երանգներով…  Ակամայ կը յիշեմ Մեծարենցը… ու «հոգիս քիչ քիչ կը թաղուի անուրջին մէջ այս չքնաղ…»:

Այն տպաւորութիւնը ունէի, որ Մուշեղը մեզի հետ էր, մեր կողքին… հոն` ան ներկայ էր այդ պահուն…

Իմ հաւատացեալ ընթերցող, այնքան ալ դիւրին չէ նկարագրել նմանօրինակ ոգեղէն վիճակ մը, ուր ժամանակը կանգ կ՛առնէ, ու… յաւիտենականութեան զգացողութիւնը կը պարուրէ քեզ…

Թէեւ կը կարծուէր, որ արարողութիւնը աւարտած է, սակայն ժողովուրդը հոն էր ու տեղէն շարժող չկար… ամէն մարդ բան մը կը սպասէր կարծէք: Լուսինէն անխօս քայլ մը առաջ անցաւ, ջերմեռանդ քրմուհիի մը հանգոյն ձեռքերը բազկատարած տարածեց դէպի լիալուսին ու սկսաւ` «Լո՜յս, Արարիչ լուսոյ»…  Այս անգամ ան չէր երգեր եւ ոչ ալ կ՛աղօթէր, այլ պարզապէս ուղղակիօրէն Աստուծոյ հետ զրոյցի բռնուած կը թուէր ըլլալ: Պահը աւելի եւս պրկուեցաւ ու նուիրագործուեցաւ կարծէք… Երբ Լուսինէն կ՛աւարտէր իր լուսեղէն հնչիւնները, յանկարծ, չես գիտեր` ուրկէ՛ (ինծի թուեցաւ`  ուղղակի խորանէն) սպիտակ աղաւնի մը թռաւ, քանի մը անգամ մեր գլխավերեւը պտոյտ կատարելէ ետք, երկինք բարձրացաւ ու հոն` երկնակամարին վրայ եւս քանի մը անգամ թեւածելէ ետք դիմեց ուղիղ դէպի լուսնկան… Ներկաներս ապշած էինք ու` հիացած: Ի՞նչ գործ ունէր այդ սպիտակ աղաւնին արարողութեան ողջ ընթացքին… Եթէ խօսքը պարզապէս փախուստի մասին էր, ապա ինչո՞ւ միւսներուն հետ չթռաւ:

Երբ դուրս ելանք վանքին բակը, ոմանք սկսան Սուրբ Հոգիի հետ համեմատել զայն, ուրիշներ Մուշեղ Գալշոյեանի հոգին կը խորհրդանշէ ըսին, իսկ ոմանք ալ ուղղակի պարզ զուգադիպութեան կը վերագրէին…

Բոլոր պարագաներուն, ես խորապէս տպաւորուած ու զգացուած էի: Աննան մօտեցաւ ու թեւս մտնելով` ըսաւ.

– Գո՞հ ես, որ եկար:

– Ի հարկէ, իսկապէս թեթեւացած կը զգամ… իսկ Լուսինէի հմայքը ուրի՜շ էր այսօր:

– Այո՛, Խորէնին ընկերակցութեամբ, երկուքն ալ տարբեր տրամադրութեան ու բարձրութեան վրայ էին…

– Եթէ միայն կղերականներուն մնար, պարզ` յաւուր պատշաճի արարողութիւն մը պիտի ըլլար… Մինչդեռ Մուշեղի «տառ ու բանին» համարժէք գեղարուեստական «աղօթք»  մը եղաւ, որուն հոգեմտաւոր «վայելքը» դժուար թէ անգամ մը եւս կրկնուի…

Իմ հաւատարիմ ընթերցո՛ղ,

Յաջորդ օրը, նախաճաշի ընթացքին ու անկէ ետք, խօսակցութեան նիւթը Մուշեղն էր, ներկաներէն իւրաքանչիւրը յուշ մը, դրուագ մը կը պատմէր կամ կարծիք մը կը յայտնէր անոր մասին: Անոնք, որոնք ներկայ չէին, նախ զղջացած կը թուէին ըլլալ եւ ապա կ՛ուզէին իմանալ ամէն մանրամասնութիւն, յատկապէս` աղաւնիներուն վերաբերող բաժինները…

Ոտքի՝ ձախէն աջ Սիմոն Հասըրճեան, Գալուստ Պապեան, Սօս Սարգսեան, Մովսէս Հերկելեան (Ծիրանի), Մուշեղ Գալշոյեան, Լեւոն Հասըրճեան, Մարտիկ Պոյաճեան,-նստած՝ կեդրոնը Յասմիկ Տէր կարապետեան

Այո՛, Մուշեղը սիրուած ու գնահատուած էր ազգին կողմէ: Եւ այս մէկը պատահական չէր: Պատահական չէր, որովհետեւ ան կու գար իր ժողովուրդի արմատներէն ու կը բաշխուէր ազգային ու համամարդկային տարածքներու վրայ` իբրեւ արժանաւոր շառաւիղը իր սասունցի պապերուն: Ան յաճախ կը կրկնէր. «Նոյնիսկ եթէ խորհրդային կաշկանդումները գոյութիւն չունենային, դարձեալ ես այսպէս պիտի գրէի» ու կ՛աւելցնէր. «Հարկաւոր է նոյն կէտին կրակել, մինչեւ որ թիրախը ծակի կամ փշրուի»: Ան իր բացառիկ տաղանդով ու ամբողջական նուիրումով շարունակեց նոյն կէտին կրակել, սակայն, մինչեւ որ թիրախը փշրուի, ինք հեռացաւ մեզմէ, «Նոյն կէտին կրակելու» պատգամը կտակելով մեզ` բոլորիս…

Մուշե՛ղ ջան,

«Թարգմանչաց տօներ»-ու սերունդը շարունակեց կրակել նոյն կէտին, թիրախը փշրուեցաւ, ու մենք անկախութիւն յայտարարեցինք: Սակայն այսօր այդ չարաբաստիկ «թիրախները» այնքան շատ են ու բազմազան, որ մենք ազգովին փշրուելու վտանգին տակ ենք: Չկաս դուն, չկան նոյն կէտին կրակող ընկերներէդ շա՜տ շատեր, սակայն կան պատգամներուդ յանձնառու եւ նոյն կէտին կրակող հայորդիներ, որոնք, ինչպէս որ Քրիստոսը մաքրագործեց իր Հօր սրբազան տաճարը, այնպէս ալ իրենք ուխտած են վնասազերծել մեր պապենական հայրենիքը` եղինջներէն, տատասկներէն, մակաբոյծներէն ու մանաւա՛նդ առնէտներէն…

 

 

Like on Facebook
  •  
  •  
CATEGORIES
Share This

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )