«Ասիկա Իրական Չէ, Չէ՞…»

ՆՈՐԱ ԲԱՐՍԵՂԵԱՆ

– Արա՛, այս ֆիլմերուն մէջ ինչպիսի՞ նկարահանումներ կրնան ընել, որ ամբողջ քաղաք մը քարուքանդ ըլլայ, ամէն մարդ վնասուի, քաոս տիրէ ամէնուրեք, այսքա՜ն տակնուվրայութիւն… Վստահ ասիկա իրական չեն նկարեր, այլապէս ինչպէ՞ս պիտի ընեն, քաղա՞ք մը կործանեն…

– Սովորաբար մէկ փոքր մաս մը իրական կ՛ըլլայ, իսկ ամբողջութիւնը` անշուշտ համակարգիչով եւ արդիական արհեստագիտութեամբ,- քիչ մը միամիտ հարցումիս փոքր ժպիտով կը պատասխանէ եղբայրս` առանց աչքը հեռացնելու հեռատեսիլի պաստառէն:

Մէկ հատիկ եղբայրս` Արան, փոքր տարիքէն կը սիրէ սարսափազդու ժապաւէնները, կոտրել-փշրելը, արկածախնդրական պատկերները, իսկ ես, թէեւ որոշ վախով եւ պրկումով, բայց միշտ ալ աչքիս տակէն կը հետեւիմ իր դիտածներուն, որոնց կիսով ու անվերջանալի հարցումներով կը հետեւի նաեւ մայրս: Բայց փափկանկատ եղբայրս, երբ անդրադառնայ, որ պատկերները շատ ահարկու կը դառնան, անպայման կը փոխէ կայանը` խնայելու մեզի, երբեմն նոյնիսկ լրիւ կը մարէ հեռատեսիլը…

***

Չեմ գիտեր ինչո՛ւ, այդ օրը` 4 օգոստոս 2020-ին, հակառակ անոր որ քրոջս փոքրիկ աղջիկը` Տեսիլը մեր տունն էր, այդքան սարսափելի ու ահաւոր ժապաւէն մը դիտեցինք բոլորով, այդքան կարմիր ժապաւէն…

Բայց եւ այնպէս Արան կրկին նոյն փափկանկատի եւ գուրգուրոտի դիրքին մէջ եղաւ` իր իսկ մարմնով եւ բազուկներով ամբողջովին փակելով Տեսիլին ո՛չ միայն աչքերը, այլ նաեւ դողդղացող փոքրիկ մարմինը ամբողջ…

Այս անգամ անկարելի էր կայանը փոխել, մարդկային գիտակցութեան ու երեւակայութեան մէջ չտեղաւորուող տեսարանները հեռավարի կոճակի սեղմումով մը անհետացնել, որովհետեւ մենք կամաւոր դիտողները չէինք այս անգամ, այլ «հերոսները» այն ժապաւէնին, որուն նոյնիսկ մէկ պատկերը չտեսնելու համար շատեր պիտի մարեն հեռատեսիլը անպայման…

Կամքը մերը չէր, ոչ ալ որոշումը, բռնի կերպով  դերակատարութիւն տրուեցաւ մեզի, առանց նոյնիսկ մեր` տեղեակ ըլլալուն, որ բազմաչարչար Պէյրութի նուիրուած այդ նոր ժապաւէնը պիտի նկարահանուէր ա՛յդ օր, ա՛յդ պահուն, մեր տեսադաշտին մէջ, իսկ մեզի ալ դերեր  պիտի վստահուէին, շա՜տ դժուար ու դաժան, անխիղճ ու քստմնելի դերեր…

***

Յետմիջօրէ է, բաւական ընդարձակ հիւրասենեակը նստած ենք չորսով. ամառնային հիւթեղ պտուղներու կողովը մեր քով դրած` ես ու Տեսիլը կը վայելենք ամրան բարիքները, զուգահեռաբար անշուշտ խաղով մը տարուելով:  Ժամանակը կը մօտենայ պատրաստուելու եւ «Ազդակ» երթալու` եղբօրս ինքնաշարժով, իսկ Տեսիլն ալ, հօր եւ հօրեղբօրը հետ պիտի ուղղուի Մար Մըխայէլ` իր որդեգրած եւ անուանակոչած Սիմպա կատուին այցելելու ու կերակրելու…

Մեզի` մեր ծնունդէն իսկ պատերազմին հետ ապրածներուս, իսրայէլեան յարձակումներ վկայածներուս համար սովորական դարձած օդանաւի ձայնը հազիւ լսած` պատշգամ ելած եւ շուտով վերադարձած եղբայրս յուշեց, որ մեզմէ նուազ քան մէկ քիլոմեթր հեռաւորութեան վրայ գտնուող  նաւահանգիստը անբնական բան մը կը կատարուի, հրդեհ, մուխ… Բարեբախտաբար (բարի եւ բախտ… տեղի՞ն է այս բառը հոս), եղբայրս երկար չի մնար դուրսը, որովհետեւ հետաքրքիր զոյգս` ես ու Տեսիլը, շուտով անպայման պիտի հետեւէինք իրեն` տեսնելու, թէ ի՛նչ կայ, նաեւ ականջ պիտի չտայինք իր խրատներուն` ներս անցնելու:

Ելեկտրականութեան ընդհատումով տաքցած սենեակը զովացնելու նպատակով Արան սենեակին պատուհանը (չորս տախտակէ շրջանակներով ապակիներ,- երբեք այս մանրամասնութիւնը կարեւոր չէր եղած, ինչպէս այդ օր) կը բանայ, կը հեռանայ անկէ ու կը նստի իր բազկաթոռին…

Նաւահանգիստէն հասնող ձայները կը շարունակուին, կը փոխուին, պայթուցիկի արձագանգներ ալ կը սկսին լսուիլ:

Քոյր-եղբայր իրարու կը նայինք, աչքով կը զրուցենք կարծես, երկուքիս նայուածքին մէջ մտահոգութիւն կայ, կարծես բան մը կ՛եռայ, անբնական միջադէպ պիտի պատահի, եւ մենք շուարած ենք ի՛նչ ընել: Մայրս պատով պաշտպանուած իր աւանդական տեղը նստած է, Տեսիլը տակաւին գիրկս է` իր մանկութեան աշխարհին մէջ լողացող…

5:54

Նորա.- Օդանաւ զգացի՞ք:

Վերա (քոյրս, որ Պուրճ Համուտ կը գտնուէր այդ պահուն).- Չէ՛, ի՞նչ եղաւ:

5:58

Նորա.- Ցնցում, նաւահանգիստը բան մը կայ կարծես:

Վերա.-6:01

Նորա.- Հրդեհ:

6:02

Վերա.- Մօ՞տ է

Նորա.- Չենք գիտեր…

(Բջիջայինի ընտանեկան էջի զրոյցէն)

6:03. Յարաբերաբար թեթեւ կամ մեզի ծանօթ պայթումի ձայնը Տեսիլը կը հրաւիրէ մեր աշխարհը, շուտով կը թռչի գիրկէս եւ կը սուրայ իր ապաստանարանը` քեռիին հսկայ բազուկներուն մէջ, որոնք զրահապատի դեր կը կատարեն իսկապէս…

6:04. Կ՛ելլեմ տեղէս` ուղղուելու եղբօրս ու Տեսիլին քով, որոնք պատուհանէն հեռու, սակայն պատուհանին դիմաց են` գիրկընդխառնուած:

6:06. Ես ու Արան նաւահանգիստին ուղղած մեր հայեացքներով կը փորձենք կռահել, վերջացա՞ւ, թէ՞ տակաւին…

6:07. Ճերմակ խիտ ու հսկայական ամպ մը կը ներխուժէ մեր տունը` տեղահան ընելով ամէն ինչ, պատերը կարմիր ներկելով, ինչպէս դիպուկ կերպով կը նկարագրէ Տեսիլը… Պատուհանը, ուրկէ դուրս դիտելով մեր կեանքի երազները հիւսած ենք կեանք մը ամբողջ, տախտակի ու ապակիի ամբողջ կազմով «կը յարձակի» մեր վրայ` փայտեայ եւ ապակեայ իր մասերէն ոմանք անջնջելի կերպով մխրճելով մեր դէմքին, մարմնին մէջ… Սոսկալի, ահեղ, սարսափազդու (թէեւ չեն յաջողիր նկարագրել տարողութիւնը) ցնցում մը, երկրաշարժ մը, պայթում մը կ՛ընկերանայ ամպին…

Կը պայթի ամէն ինչ անխտիր, կը պայթին մեր մարմինները, սիրտերը, միտքերը, գիտակցութիւնը, էութիւնը համակ: Սենեակի կեդրոնի ջահը «կը ղօղանջէ» ուժգին ու արագ` հարուածելով առաստաղը եւ կրկին միւս կողմ, մեր գլուխները եւս ուժգին «կը ղօղանջեն»` գիտակցութեան, ենթագիտակցութեան եւ անգիտակցութեան միջեւ, հազարաւոր թոներ կը ճնշեն մեր մարմիններուն, ամէնէն մեծ առարկայէն մինչեւ ամէնէն փոքրը «կը թռչին», «կը թռչինք» մենք, կարծէք մեր կեանքն ալ կը փորձէ «թռչիլ» ու հեռանալ, մահուան ուրուականն ալ կը թեւածէ այդ ամբողջ աւերակին ու արեան գետին վրայ, մեր կեանքի թելը արդէն արագ-արագ կը ճօճուի մեր դիմաց…

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Երկվայրկեանի մը մէջ կը փոխուի ամէն ինչ, իսկապէս ԱՄԷՆ Ի՛ՆՉ… Մեր կեանքի թելը, բազում անգամ ճօճուելէ ետք, կը շարունակէ կապուած մնալ, մեզ կը կապէ իրարու, կեանքին…

Աստուածային հրաշքները կը յաջորդեն իրարու… Մահը անպատուհան պատուհաններէն վտարուած է… Ողջ եւ քալելու ատակ ենք բոլորս, Տեսիլը ծածկուած է մեր արեամբ, բայց ինքը, ՓԱՌՔ ԱՍՏՈՒԾՈՅ, շատ փոքր վէրքեր ունի միայն, գէթ` ֆիզիքապէս. «Արիւնոտ մազերը հեռացուցի եւ տեսայ սպիտակ ու սիրուն դէմքը, հանգստացա՜յ», աւելի ուշ կը պատմէ մեր մէջէն ամէնէն զգաստն ու ատակ եղբայրս, որուն կացութեան ահաւորութեան չանդրադարձանք այս պահուն… Մայրս վիրաւոր է վիզէն, ես… հազիւ ոտքի կանգնած, կ՛իյնամ կրկին, մայրս ձեռքէս բռնած կ՛օգնէր, որ ոտքի ելլեմ, մինչ մեր արիւնները կը միախառնուէին իրարու, մօրս սահմռկած աչքերը թոռնիկին կողմ կ՛երթան, յետոյ կը նայի ինծի, ապա տղուն… Մեծ մօր եւ մօր անոր բարի աչքերը ինչպէ՞ս տեսնեն այս բոլորը…

– Կարծեմ աչքս չկայ,- կը շշնջամ եղբօրս` ճակատիս լայն ու խոր բացուածքներէն դէպի աչքս իջած արիւնէն ոչինչ տեսնելով: Արան` սարսափած, կը մօտենայ եւ կը ստուգէ աչքս, տեղն է…

Բարեբախտաբար (բարի եւ բախտ… տեղի՞ն է այս բառը հոս, հաւանաբար այո՛` այդ օր ուրիշներու ապրած դաժանութեան եւ ունեցած կորուստներուն հետ բաղդատած), քեռայրս ուշացած էր Տեսիլը առնելու, մենք ուշացած էինք դէպի «Ազդակ» ճամբայ ելլելու, այլապէս բոլորս պիտի գտնուէինք գրեթէ պայթումի վայրին մէջ… Բջիջայինի մեր ընտանեկան խօսակցութեան էջին վրայ գրած էի, որ դէպք կը պատահէր նաւահանգիստը, որովհետեւ ցնցումը այնքան ուժգին էր, որ իւրաքանչիւրը կարծած է, թէ իր տան կողքին պայթում եղած է… Եղբայրս կրցաւ քրոջս տեղեկացնել, որ Տեսիլը լաւ է, մենք վիրաւոր ենք եւ օգնութեան կարօտ, իսկ քեռայրս շրջան հասնող ամէնէն առաջին անձերէն եղաւ…

– Ինքնաշարժիս բանալին ա՛ռ, Տեսիլին հետ տուն գացէք,- կ՛ըսէ եղբայրս քեռայրիս եղբօրը: Ինքնաշա՜րժ, չկայ արդէն, ճզմուած է:

– Սալբի՜ն, Արաքսի՜ն,- կը շարունակէ Արան` մեր մտերիմ եւ քովի թաղը բնակող դրացիներով մտահոգ:

– Չենք կրնար ուշանալ, արիւնաքամ պիտի ըլլաք, շո՛ւտ,- կը շտապեցնէ քեռայրս:

Տեսիլը` հօրեղբօրը ուսերուն հանգչած, կ՛ուղղուի տուն` անմեղ աչքերով դիտելով ամբողջ ճամբուն իշխող մեղաւորութիւնը կեանքի, աւերակ դարձած շրջանն ու իրենց դառն ճակատագիրին դէմ պայքարող, աջ ու ձախ վազվզող մարդիկը…

Գիտակցութեան եւ ենթագիտակցութեան միջեւ տատանելով` կ՛իջնեմ մեր շէնքին աստիճաններէն` զարմանքով նայելով կանաչ մարզական կօշիկներուս, որոնք կարմիրով կէտաւորի վերածուած են…

Յիշողութիւնս ջնջած է եղածին մէկ մասը, բայց լաւ կը յիշեմ կրկնուող հարցումս քեռայրիս ինքնաշարժին մէջ.

– Ասիկա իրական չէ, չէ՞, իրական չէ….:

Կը նայիմ պատուհանէն դուրս, արիւնլուայ մարդիկ, գետինը հանգչող անշնչացած մարմիններ, մարմնէն անջատուած ձեռքը կրկին տեղը դնելու փորձ ընող կին մը, արիւնլուայ երիտասարդ մը, վիրաւորներ, վիրաւորներ, անդամահատներ, քանդում, մահ ու մոխիր, մահ, քարակոյտեր, համատարած աւերակ, աւեր…

– Իրական չէ, չէ՞, իրական չէ….:

– Իրակա՛ն է, Նորա՛, իրակա՛ն է…,- թեթեւ բարկութեամբ եւ խոր ցաւով լեցուն ձայնով կը պատասխանէ եղբայրս:

Կը նայիմ իրեն, կը նայիմ կրկին… Արա՜… Փայտի կտոր մը անոր աչքին քովէն մտնելով դէպի ականջ հանգչած է…

… Ուրեմն իրական է, դաժան…

Կը նայիմ աջ ձեռքիս, որ կապուած է քեռայրիս կանաչ շապիկով, կը հեռացնեմ կտորը… աննկարագրելի պատկեր…

… Ուրեմն իրական է, արիւնոտ…

Կը նայիմ մօրս, ամբողջ հագուստը կարմիր է, մութ կարմիր, դէմքը ոչ միայն վիրաւոր է, այլ աշխարհի ամբողջ տխրութեամբ պատուած…

… Ուրեմն իրական է, մռայլ ու թախծոտ…

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Բայց չէ որ ասանկ համատարած քանդում, մէկ երկվայրկեանի մէջ հարիւրաւոր զոհեր ու վիրաւորներ միայն ժապաւէններուն մէջ կը պատահին, ինչո՞ւ մէկը այս անգամ հեռավարին կոճակը չսեղմեց եւ չանհետացուց այս սարսափազդու պատկերները…

(Շարունակելի)

Like on Facebook
  •  
  •  
CATEGORIES
Share This

COMMENTS

Wordpress (1)
  • Փանոս ճերանեան 1 month

    Իրականին սարսափը կը փոխանցէ ընթերցողին.
    Նախճիր , որու ետին թաքնուողը արիւնարբու ձեռքն է մարդուն։

  • Disqus ( )